این پژوهش به ناوکهای کمان، به شیوههای بهرهگیری و تاریخ احتمالی ورود آن به ایران میپردازد. در زبان فارسی بدین رزمافزار «ناوک» (مجرا) و به پرتابههای آنها «تیر ناوک» گفتهاند. باوجود این، واژۀ ناوک برای «تیر» و حتی «کمان» نیز در زبان فارسی بهکار رفته است. اصطلاح رزمافزار ناوک چنان با نام ایران درهم تنیده است که از نگاه فرهنگهای بیرونی (خارجی)، ایران خاستگاه این جنگافزار و توسعهدهندۀ آن بوده است. این دو، در زبان عربی بهعنوان «مجرا» نامیده شدهاند؛ این اصطلاح عربی در غرب بسیار شناخته شدهتر است؛ دلیل آن، به ترجمۀ دو کتاب دستنامه (راهنمای) این موضوع از عربی به انگلیسی، یعنی «راهنمای کمانوری عربی» (راهنمای تیراندازی با کمان عربی) و «کمانوری مسلمانان» برمیگردد. باوجود این، پیش از رخداد، واژۀ ناوک، بهدلیل ترجمۀ بخشی از کتاب هدایات الرامی، به انگلیسی ترجمه و شناخته شده بود؛ اما در ترجمه به اشتباه از آن با عنوان کمانهای زنبورکی (/صلیبی) نام رفته است. منظور از ناوک (مجرا) تیر (پیکان)، یک لولۀ نیمهبسته بر روی یک کمان برای پرتاب یک تیر با اندازۀ کوچک اما برای شلیک به فاصلۀ دورتر استفاده است. این ابزار موجب سرعت بیشتر تیر و اصصکاک کمتر آن با هوا بههنگام شلیک، در سنجش با یک تیرپرتاب معمولی، خواهد بود. به گمانی تاریخ ورود این رزمافزار به ایران، به روزگار فرجامین ساسانی برمیگردد؛ این رزمافزار با ورود «تازیان» نیز حفظ و تا زمان «ورود اسلحه» گرم نیز در ایران روایی داشته است. این رزمافزار، زمینۀ ابداع بسیاری از رزمافزارهای دیگر در جهان اسلام بوده است. درهمتنیدگی نام ایران با این رزمافزار در دستنامههای عربی کمترین گواه توسعۀ این جنگافزار توسط ایرانیان است. از اینروی، در این پژوهش به برخی منابع عربی-فارسی، با ارجاع به اشیاء اصیل و نیز بازسازی شده، پرداخته خواهد شد.
