مطالعۀ تزئینات وابسته به معماری در بناهای عامالمنفعه، علاوهبر شناخت ویژگیهای هنری این بناها، بیانگر علایق بانیان و مردم عادی جامعه است. یکی از این بناهای عامالمنفعه، حمامها هستند که از آغاز در فرهنگ ایرانی از جایگاه خاصی برخوردار بوده و پس از ورود اسلام به ایران نیز از مهمترین بناهای شهری محسوب میشدند. دلیل این توجه خاص، قداست آب و اهمیت مراسم شستوشو در ایران است که از سابقۀ طولانی برخوردار است. بسیاری از این حمامها در قدیم بهصورت عمومی و با همت خیرین و والیان محلی ساخته شدهاند. شهر سنندج در قدیم جزو پاکترین شهرهای ایران و تفریحگاهی مناسب برای اشراف و اعیان حکومتی بودهاست؛ وسعت کم این شهر و تعداد بالای حمامها در سطح شهر خود گواهی برای اثبات این مدعاست. پژوهش حاضر، براساس روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تاریخی و مقایسهای بوده و روش کار در این پژوهش بهصورت میدانی و کتابخانهای است. پرسشهای پژوهش عبارتنداز: 1. حمامهای خصوصی و عمومی در دورۀ قاجار کداماند و بانیان آنها چه کسانی بودند؟ 2- چه نوع تزئیناتی در حمامهای دورۀ قاجار موردتوجه بودهاست؟ 3- چه نقوشی در معماری حمامهای (عمومی و حکومتی)، موردتوجه و اجرا شدهاند؟ برمبنای پرسشهای پژوهش، اهداف اصلی پژوهش حاضر نیز شامل بررسی حمامهای عمومی و حکومتی شاخص دورۀ قاجار و تزئینات مهم در حمامهای این دوره پرداخته شدهاست. نتایج پژوهش نشان میدهند که بخش عمدۀ تزئینات در قسمت بینه، سربینه و گرمخانه و خزینه در آرایههای تزئینی همچون: آهکبری، کاشیکاری و نقاشیهای دیواری اجرا شدهاند. نقوش تزئینی دربرگیرندۀ نگارههایی مانند: نقوش حیوانی، گیاهی، پرندگان، هندسی، ابزارآلات، اجرام سماوی بوده که در انواع حمامهای خصوصی، عمومی و حکومتی نمود یافته است. نقشهای گیاهی و اجرام سماوی دربرگیرندۀ اسلیمیهایی هستند که نشان از کثرت در وحدت و وحدت در کثرث دارد. نقوش حیوانی شامل نقشهای شیر، اژدها، پرندگان، بز، عقاب، طاووس، مار پیامرسان پیروزی حق بر باطل و نشانگر عدالت است؛ لذا معنا و مفهوم نمادین این نقوش دارای اشتراکاتی است که در تمام حمامهای این دوره قابل مشاهده است.
