شاهپور قجقینژاد، علی باصری، محمود سید، وحید رشیدوش، سال 4، شماره 11 - ( 3-1399 )
چکیده
یکی از بنیادیترین مباحث در مطالعات دینی، مبحث ادیان ابتدایی است. پژوهش دربارۀ ادیان ابتدایی از سدۀ نوزدهم میلادی آغاز شد. رشتهای که مطالعه در این زمینه را عهدهدار شد «انسانشناسی» و سپس «انسانشناسی دین» نام گرفت. این رشته بهتدریج از مسألۀ «خاستگاه» فراتر رفت و برای شناخت دین و ریشههای آن به مطالعۀ فرهنگ جوامع روی آورد و از آنجاکه نمادها مهمترین اجزاء فرهنگ هر جامعه را تشکیل میدهند، شناخت نمادهای هر فرهنگی لازمۀ شناخت فرهنگ و دین آن جامعه است. این مقاله میکوشد انسانشناسی نمادین تصورات و باورهای کهن اقوام ترکمن را که در باورها و آئینهای شمنی این اقوام میگنجد، مورد پژوهش قرار دهد. باورهای شمنی از اعتقادات و باورهای کهن و پیشین اقوام ترکمن است. در بین ترکمنها آئین شمنیسم شیوۀ درمانی است که مبتنیبر باورهای کهن قومی همچنان روحپنداری مرسومی است که بهتدریج با باورهای دینی آمیخته شدهاند و نمادهایی از آئینهای شمنی با آمیختگیهای دینی تا به امروز به حیات خویش ادامه دادهاند. هدف اصلی این پژوهش بررسی مفاهیم بنیادین نمادهایی است که از باورها، آئینها و مناسک شمنی اقوام ترکمن که از ادیان ابتدایی آنها نشأت یافته است. پرسشهای اساسی پژوهش عبارتنداز: شمنها بهعنوان بخشی از درمانگران بومی جامعه از نظام اعتقادی کهن مردم ترکمن، چه تصویری را بازتاب میدهند؟ عناصر نمادین شفابخش در آئین شمنیسم اقوام ترکمن کداماند؟ نظام اعتقادی مردم ترکمن و خاستگاههای فرهنگی-بومی آنها در ارتباط با باورهای شمنی چگونه تببین میشوند؟ اطلاعات و یافتهها با روش میدانی و مشاهدۀ مستقیم مردمشناسانۀ مبتنیبر رویکرد قومباستانشناسی بههمراه استفاده از منابع موثق کتابخانهای، گردآوری شدهاند. یافتههای اصلی پژوهش به پایۀ نمادها و نشانههای شمنیسم، بهعنوان باورها و آئینهای کهن اقوام ترکمن استوار است. پریخوانها (پرخوان) در بین اقوام ترکمن بهعنوان اصلیترین و آخرین بازماندۀ شمنها بهشمار میروند. هریک از پریخوانها لشکری از اجنه را در اختیار و فرمان خود دارند. در این پژوهش سعی خواهد شد به پرسشهای اساسی مانند عناصر کلیدی نمادین در آئین شمنیسم، جایگاه شمن باوری در نظام اعتقادی ترکمنها و خاستگاههای تاریخی-فرهنگی آئین شمنیسم در فرهنگ اقوام ترکمن پاسخ دهد.
در سراسر جهان مواد گرانبهایی که از منسوجات مختلف تهیه شدهاند، در موزهها، گالریها و کتابخانهها نگهداری میشوند. این منسوجات، ازجمله مهمترین عناصر میراثفرهنگی در دورههای مختلف تاریخ یک کشور بوده و مبیّن زندگی بشر در گذشته، خلاقیتهای هنری، تجارت بینالملل، توسعۀ کشاورزی، تحولات فناوری و ارزشهای فرهنگی و اجتماعی آنها بوده است؛ بنابراین مطالعۀ آنها و استفاده از روشهای مناسب برای حفاظت و نگهداری از این منسوجات که میراث منحصربهفرد برای نسلهای آینده میباشند، ضروری است. نحوۀ حفاظت و نگهداری از این منسوجات فرهنگی-تاریخی که یکی از متنوعترین شاخههای حفاظت محسوب میشود، به عوامل متعددی ازقبیل: شرایط ذخیرهسازی، سن منسوجات، نوع الیاف تشکیلدهندۀ آنها و همچنین دورۀ تاریخی استفاده از آنها بستگی دارد. نمونههای متعدد منسوجات فرهنگی-تاریخی که تحت تخریب زیستی قرار گرفتهاند و همچنین اثرات مخرب انواع روشهای حفاظت فیزیکی و شیمایی برروی این اشیاء، سلامتی انسان و محیطزیست، نشان میدهند که نیاز به مطالعۀ سازوکار تخریب انواع میکروارگانیسمها روی این منسوجات و جدیدترین روشهای حفاظت از آنها وجود دارد. در اینراستا، هدف پژوهش حاضر بررسی چگونگی زیستتخریبپذیری منسوجات فرهنگی-تاریخی و آخرین روشهای حفاظت از آنها میباشد. برای نیل به هدف پژوهش، از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده شد. پرسشهای پژوهش عبارتنداز: فرآیند و سازوکار زیستتخریبپذیری منسوجات چیست؟ فناوریهای نانو در محافظت از منسوجات تاریخی از چه جایگاهی برخوردار میباشند؟ نتایج نشانداد که یکی از جدیدترین و کارآمدترین روشهای حفاظت از منسوجات فرهنگی-تاریخی در مقابل فرسایش ناشی از عوامل زیستی، استفاده از نانومواد میباشد. این ذرات دارای خواص چندگانـهای ازقبیل: خـود پـاککنندگـی، آزادسـازی چـرک، حفاظت در برابـر اشعۀ ماورای بنفش، ضدمیکروبی و عملکرد طولانی مدت بدون به خطر انداختن خواص ذاتی منسوج میباشند، که میتوانند در حفاظت از منسوجات فرهنگی-تاریخی و آهسته کردن فرآیندهای تخریب آنها مفید باشند.