طیبه الماسی، عباس مترجم، سال 6، شماره 21 - ( 9-1401 )
چکیده
دشتهای شمالی رشتهکوه الوند همدان بهعنوان بخشی از سرزمین تاریخی ماد و محل پایتخت این دوره شناخته میشود. پژوهش و بررسی برروی استقرارگاههای دورۀ آهن III (همزمان با دورۀ ماد) با هدف شناسایی و ترسیم الگویی دقیق از محوطههای این دوره از اهداف نگارندگان در این منطقه بود که طی سالهای اخیر به اجرا درآمد. تپه قلعهداغ، یکی از محوطههایی است که در این پروژه مورد بازبینی و مطالعه قرار گرفته است. محوطۀ قلعهداغ یا آقداش با ارتفاع 2009 متری از سطح دریا، در دامنۀ ارتفاعات کوه اَرجَنی مشرفبر دشت همدان قرار دارد. محوطه، بقایای یک دژ عظیم خشتی در دامنۀ کوهستان الوند است که نخستینبار در سال 1381 ه.ش.، شناسایی و ثبت گردید. قلعهداغ، محوطهای مربوط به دورۀ آهن III و شامل یک بنای منفرد و متراکم خشتی است که بخشهایی از دیوارهای اصلی و درگاههای آن قابل مشاهده است. در بنا شواهدی از پرشدگی بهصورت لایهای در فواصل بین پشتبند و بخش بیرونی دیوارها وجود دارد که عامدانه پر شده است؛ با اینحال و با وجود تخریبهای بسیار، محوطه هنوز مورد مطالعه باستانشناسی قرار نگرفته است. در رابطه با وضعیت محوطه در دامنۀ ارتفاعات دشت همدان پرسشهایی مطرح است که این پژوهش به آن پرداخته است. شیوۀ پژوهش در این نوشتار بر پایۀ بررسی باستانشناسی و مطالعات تطبیقی و مقایسهای است که نتایج اولیه نشان میدهند، محوطۀ قلعهداغ با قرارگیری در موقعیت خاص جغرافیایی، شیوۀ معماری، سبکشناسی خاص بنا به انضمام پرشدگی بنا، در کنار دادههای سفالی مشابهت بسیار به سه محوطۀ شاخص مادی تپهنوشیجان، موشتپه و حاجیخان دارد.