logo
سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 )                   سال 9 شماره 33 صفحات 403-379 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.799.1049

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Badiee Gavarti M, Shahbazi Shiran H, Jamshidi N. (2025). Analysis of Old Deeds and Manuscripts of Isfahan as Historical and Cultural Sources from the Safavid to Early Pahlavi Era. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 379-403. doi:10.61882/PJAS.799.1049
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1049-fa.html
بدیعی‌گورتی مجید، شهبازی‌شیران حبیب، جمشیدی نادر.(1404). بررسی و تحلیل اسناد و قباله‌های قدیمی اصفهان به‌عنوان منابع تاریخی و فرهنگی از دوران صفوی تا پهلوی اول مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (33) :403-379 10.61882/PJAS.799.1049

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1049-fa.html

بررسی و تحلیل اسناد و قباله‌های قدیمی اصفهان به‌عنوان منابع تاریخی و فرهنگی از دوران صفوی تا پهلوی اول
مجید بدیعی‌گورتی*1 ، حبیب شهبازی‌شیران2 ، نادر جمشیدی3
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران (نویسندۀ مسئول). ، badiee2573@gmail.com
2- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران.
3- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم‌اجتماعی، دانشگاه محقق‌اردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده:   (609 مشاهده)
ازجمله مهم‌ترین اسناد و منابع تاریخی و باستانی در ایران، قباله‌ها و نسخه‌های خطی دست‌نویس محله‌محور می‌باشند که با بررسی و مطالعۀ آن‌ها اطلاعات مهمی به‌عنوان منابع تاریخی به‌دست می‌آید. این اطلاعات درخصوص عناصر جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی، میراث‌فرهنگی و قوانین عرفی و آداب و رسوم سنتی می‌باشند که با ذکر جزئیات بیان شده‌اند و ما امروزه می‌توان از آن‌ها به‌عنوان منابع دست اول و ارزشمند بهره برد؛ بر همین‌اساس، استان اصفهان را می‌توان ازلحاظ غنای تاریخی و پیشینۀ نگارش قباله‌ها در تاریخ سنتی و محله‌محور ایران جزو مناطق بسیار پربار و غنی دسته‌بندی نمود. از آنجایی‌که قباله‌های خطی به‌خصوص قباله‌های مرتبط با محلۀ گورت واقع‌در شرق اصفهان (جی شرقی) تاکنون ازنظر تاریخی و باستان‌شناسی و نسخه‌شناسی موردمطالعه و استفاده قرار نگرفته، لذا هدف پژوهش حاضر نشان‌دادن شیوۀ نگارش و طرح و بیان مفاد ارزشمند تاریخی و معرفی آن‌ها با نام‌های اصیل و سنتی آن‌ها و نشان‌دادن اهمیت قباله‌های خطی مذکور در این پهنۀ فرهنگی به‌عنوان یکی از منابع مهم و دقیق تاریخی و باستانی و هم‌چنین نشان‌دادن ویژگی‌های هنری به‌کار رفته در ترسیم و تزئین آن‌ها به‌عنوان بخشی از تاریخ هنر این سرزمین است. مهم‌ترین پرسش پژوهش این است که چه تمهیداتی در نگارش و تنظیم این قباله‌ها به‌عنوان سند محکم و مکتوب قابل‌قبول و مورد اقبال عوام و خواص اندیشیده شده تا مالکیت افراد، محترم شمرده شده و مفاد آن قانونمند و مطالب آن‌ها مستند باشد. به‌منظور دست‌یابی به اهداف یاد شده، چهار قباله از قباله‌های خطی و قدیمی محلۀ گورت واقع‌در شرق اصفهان به‌عنوان منابع محلی تاریخی و باستانی موردمطالعه و بررسی تحلیلی قرار گرفته‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که این اسناد مورد مطالعه، دارای قدمت تاریخی از دوران صفوی تا پهلوی اول هستند. این چهار قطعه قبالۀ خطی با موضوعات متفاوت شامل: 1) کبوتر خانه، 2) آسیاب آبی، 3) کاروانسرا، 4) قنات هستند که برروی انواع کاغذ‌های دست‌ساز و با استفاده از جوهر سنتی ضد آب مورد کتابت قرار گرفته‌اند و با توجه به موضوع پژوهش، موردمطالعه و بررسی قرار گرفته‌اند.
واژه‌های کلیدی: منابع تاریخی، نسخه خطی، صفوی، قاجار، اصفهان، گورت.
متن کامل [PDF 1629 kb]   (158 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/2/10 | پذیرش: 1403/5/28 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. - Amir Hajlou, S., (2021). “Resource Management and Agricultural Livelihood Strategies in Borkhar During the Qajar Era (Based on Archaeological Data and Historical Texts)”. Parseh Archaeological Studies Journal, 17: 265–286.
2. - Ansari Manouchehrabadi, A., Pedram, B. & Talebian, M. H., (2018). “Role of Dovecotes in Human-Nature Interaction in Farmlands on the Outskirts of Isfahan”. Iranian Indigenous Knowledge Journal, 5 (9): 137–198.
3. - Asadi Tusi, A. ibn-A., (1977). Lughat-e Fars. 2nd Ed., Ed. M. Dabir-Siyaghi. Tehran: Tahuri Library.
4. - Azimi, H., (2010). Principles and Foundations of Manuscript Studies. Tehran: National Library and Archives of Iran.
5. - Badiʿi Gūrti, M., (2018). “Gowart, the Southern Fortress: A Pre-Islamic Monument in Isfahan”. Parseh Archaeological Studies Journal, 3: 83–100.
6. - Bakhtiari, A. & Alaei Moghadam, J., (2015). “Study of Dovecote Structures in Isfahan”. Abstracts of the 2nd National Conference on Iranian Archaeology. Birjand: Chahardokht Publications, p: 41.
7. - Brugsch, H., (1988). Journey to the Court of the Sultan Sahib-Qiran. Vol. 2, Trans. Kordbacheh. Tehran: Ettela’at.
8. - Fadaei, G., (2007). Introduction to Manuscripts and Rare Works. Tehran: SAMT.
9. - Fazel Hashemi, M. R., (2007). Cataloging Manuscripts, Educational Booklet. Mashhad: Astan Quds Razavi, Central Library.
10. - Fesharki, Sh. N., Javari, M. & Mortazavi, M., (2022). “Origins of Early Neighborhoods in Isfahan During the Historical Period and Their Transformation in Early Islamic Centuries (Case Study: Jubareh)”. Iranian Pre-Islamic Archaeology Journal.
11. - Heidari, A., Aram, F. & Sa’adati-Veqar, P., (2016). “The Role of Birds in Iranian-Islamic Architecture and Urbanism”. Haft Hesar Environmental Studies, 4 (16): 29–40.
12. - Homayi Shirazi Esfahani, J., (2005). History of Isfahan. Tehran: Nama Publishing Institute.
13. - Honarfar, L., (1966). Treasure of the Historical Monuments of Esfahan. Esfahan: Sagafi Press.
14. - Honarfar, L., (1971). Treasure of Historical Monuments of Isfahan. Isfahan: Sagafi Bookstore.
15. - Honarfar, L., (1997). “A Picture of Esfahan Pre-Islam”. Vagf Miras Javidan Journal, 19 & 20: 4–17. https://doi.org/10.12968/prps.1997.1.3.41428
16. - Hovar, K., (1985). Iran and Iranian Civilization. Trans. Hasan Anoosheh. Tehran: Amir Kabir Press.
17. - Ibn Battuta, M. ibn-A., (1980). Travelogue of Ibn Battuta. Trans. M. A. Mowahhed. Tehran: Translation and Publishing Organization.
18. - Ibn Faghieh, A., (1978). Mokhtasar Alboldan. Trans. H. Masoud. Tehran: Bonyad Farhangi Iran Press.
19. - Jaberi Ansari, H., (1980). History of Esfahan. Esfahan: Erfan Press.
20. - Mahmoudian, S. M. & Chitsaz, A., (2000). Dovecote Towers of Isfahan. Isfahan: Golha Publishing.
21. - Mahyar, M., (2003). Comprehensive Dictionary of Ancient Names and Settlements of Isfahan. Isfahan: Farhang-e Mardom Publications.
22. - Matlabi Kashani, N. & Marashi, M. H. (2002). Hadith-e Eshq: Research in the Realm of Manuscripts. Tehran: Library, Museum, and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly.
23. - Mayel Heravi, N., (1993). Book Design in Islamic Civilization. Mashhad: Astan Quds Razavi, Islamic Research Foundation.
24. - Mehriar, M., (1965). Where is Shahedez? (Investigation on Ismaili Traces in Esfahan). Esfahan: Faculty of Literature, University of Esfahan.
25. - Mirzamani, N., (2000). Esfahan, Hometown of Jamal and Kamal. Esfahan: Golha Press.
26. - Shafaghi, S., (2002). “Historical Background of Esfahan Defensive Fortresses 2”. Farhang Esfahan Journal, 23: 32–39.
27. - Shafaghi, S., (2004). Geography of Isfahan. Isfahan: University of Isfahan Press.
28. - Vafadar Moradi, M., (2000). Introduction to Principles of Cataloging Manuscripts. Tehran: Library, Museum, and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly.
29. - Vengal, H., (1999). War of Riders. Trans. Faramarz Najd Samiei. Tehran: Nashr Danesh.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.