سال 2، شماره 4 - ( 6-1397 )
سال 2 شماره 4 صفحات 175-155 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Zarei M E, Baba-Alipour F. (2018). Investigation and Analysis of Types of Mastery Village Architecture of the Qajar Period (Case Study: House and Mastery Stables Mehri-Khanoom Qaragozlou in Varkaneh, Hamedan). Parseh J. Archaeol. Stud.. 2(4), 155-175. doi:10.30699/PJAS.2.4.155
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-96-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-96-fa.html
زارعی محمدابراهیم، باباعـلیپـور فاطـمه.(1397). بررسی و تحلیل گونههای معماری اربابی روستایی دورۀ قاجار (مطالعۀ موردی: خانه و اصطبل اربابی مهریخانم قراگوزلو در ورکانه-همدان) مطالعات باستانشناسی پارسه 2 (4) :175-155 10.30699/PJAS.2.4.155
1- دانشیار گروه باستانشناسی دانشگاه بوعلیسینا ، mohamadezarei@yahoo.com
2- دانشآموختهی کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه بوعلیسینا.
2- دانشآموختهی کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه بوعلیسینا.
چکیده: (9536 مشاهده)
از گونههای رایج معماری متأخر تاریخی ایران، بناهای مختلف اربابی هستند که نمونههایی از آنها در دورۀ قاجار ساخته شده و موردتوجه حاکمان شهرها و روستاهای محلی این دوره قرار گرفته بوده است. روستای ورکانه در دهستان الوند شرقی، از توابع بخش مرکزی شهر همدان بهفاصلۀ 15 کیلومتری جنوبشرقی و در درۀ ارزانفود-ورکانه در منطقهای کوهستانی قرار دارد. ادارۀ این روستا در دورۀ قاجار و پهلوی توسط «نقیخان و مهریخانم قراگوزلو» بوده است. از حضور خاندان قراگوزلوها در روستای ورکانه دو بنای تاریخیِ «خانۀ اربابی» و «اصطبل پرورش اسب» با فاصلۀ بهترتیب یکصد و پانصد متری، خارج از بافت روستا بهجا مانده است که در زمرۀ بناهای حکومتی، بهعنوان الگوهای منتخب دو گونۀ متفاوت معماری درباری محلی و قابلقیاس با مجموعۀ بناهای اربابی «قراولخانه» آقاولر در تالش است که مورد بررسی و تجزیه و تحلیل قرار خواهند گرفت. هدف اصلی این نوشتار، شناخت الگوها و دگرگونیهای ایجادشده در معماری سنتی روستایی، برمبنای اندیشهها و روشهای تغییرشکلیافته در دو نوع بنای مختلف اربابی دورۀ قاجار و پس از آن است. بر این اساس، جستار پیشِرو با روش توصیفی - تحلیلیِ میدانی به معرفی، تجزیه و تحلیل سبکشناسانه و طبقهبندی عناصر معماری روستایی و تحولات اجتماعی تأثیرگذار در فرآیند شکلگیری معماری اربابی دورۀ قاجار در روستای ورکانه میپردازد. پرسشهای این جستار: نخست، چهعواملی موجب قرارگیری این بناها در خارج از بافت روستا بوده است؟ دوم، این بناهای مورد مطالعه، چه نسبت از معماری منطقه تأثیرپذیرفته و تأثیرگذار بوده است؟ برآیند پژوهش نشان میدهد که براساس ویژگیهای معماری، این دو بنا منفک از بافت روستای ورکانه و با تأثیرپذیری از معماری درباری و اروپایی مرسوم در دورۀ قاجار با مصالح بومآورد ساخته شدهاند که خانۀ اربابی با نقشۀ نیمچلیپایی و شیوۀ برونگرا و اصطبل اسب با نقشۀ مستطیلشکل متقارن ساخته شده است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1397/9/16 | پذیرش: 1397/9/16 | انتشار: 1397/9/16
دریافت: 1397/9/16 | پذیرش: 1397/9/16 | انتشار: 1397/9/16
فهرست منابع
1. - آقامحمدی، مهدی و شرفی، حسین (1390). تحلیل بر پراکندگی جغرافیایی ایلات و عشایر استان همدان. با مقدمهی عبدالرضا رکنالدین افتخاری، تهران: نشر قومس.
2. - اذکایی، پرویز (1366). «قراگوزلوهای همدان» (قسمت نخست)، مجلۀ آینده، سال سیزدهم، شمارۀ 4 و 5: 246-228.
3. - اذکایی، پرویز (1367الف). «قراگوزلوهای همدان، خاندان امیرافخم شورینی» (قسمت دوم). مجلۀ آینده، سال چهاردهم، شمارۀ 6 تا 8: 278-265.
4. - اذکایی، پرویز (1367ب). «قراگوزلوهای همدان، خاندان بهاءالملک آبشینی» (قسمت سوم). مجلۀ آینده، سال چهاردهم، شمارۀ 9 تا 12: 617-600.
5. - اذکایی، پرویز (1380). همداننامه (بیست گفتار دربارۀ مادستان)، همدان: نشر مادستان، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
6. - اوری، پیتر؛ هامبلی، گاوین؛ و ملویل، چارلز، (1388)، تاریخ ایران کمبریج (قاجار و پهلوی). ترجمهی تیمور قادری، جلد7 / قسمت 2 و 3، چاپ یکم، تهران: مهتاب.
7. - بنیاد مسکن انقلاب اسلامی (1382). «طرح بهسازی بافت باارزش روستای ورکانه». گزارش مرحلۀ اول، مطالعات سطح شناخت، دفتر مطالعات منطقهای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، آرشیو (منتشرنشده).
8. - بنیاد مسکن انقلاب اسلامی، معاونت عمران روستایی (بیتا). «ورکانه یادگاری از گذشته، میراثی برای آینده، (مروری بر فعالیتهای بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در بهسازی بافت با ارزش روستای ورکانه». طراحی و اجرای کانون تبلیغاتی گُل یاس (کتابخانۀ ادراه کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان همدان).
9. - پیرنیا، محمدکریم (1386). سبکشناسی معماری ایرانی. تدوین: غلامحسین معماریان. چاپ پنجم، تهران: انتشارات سروش دانش.
10. - خدابخش، آرش (1386). «مستندنگاری بنای قراولخانه از مجموعه آقاولر تالش». آرشیو سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان گیلان (رشت)، (منتشرنشده).
11. - دفتر فنی معاونت میراثفرهنگی (1378). «گزارش مجموعه آقاولر تالش». آرشیو سازمان میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان گیلان، (منتشرنشده).
12. - زندهدل، حسین و دستیاران (1386). راهنمای گردشگری روستاهای ایران(2). از مجموعۀ راهنمای گردشگری روستاهای ایران، تهران: نشر کاروان جهانگردان-ایرانگردان.
13. - ساریخانی، مجید (1382). بررسی باستانشناختی، معماری و شهرسازی شهرستان ملایر در دورۀ قاجار. ملایر: انتشارات علمگستر.
14. - سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح (1380). فرهنگ جغرافیایی شهرستانهای کشور، شهرستان همدان. تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
15. - سازمان مدیریت (1384). سالنامۀ آماری استان همدان. سازمان مدیریت و برنامهریزی استان همدان، همدان: معاونت آمار و اطلاعات، چاپخانه فردوسی.
16. - سلطانزاده، حسین (1372). فضاهای ورودی در معماری سنتی ایران. تهران: معاونت امور اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، دفتر پژوهشهای فرهنگی.
17. - کیانی، مصطفی (1386). معماری دورۀ پهلوی اول، دگرگونی اندیشۀ پیدایش و شکلگیری معماری بیستساله معاصر ایران 1320-1299. چاپ دوم، تهران: مؤسسۀ مطالعات تاریخ معاصر ایران.
18. - محمدی، خسرو (1391). «معرفی خانۀ اربابی منسوب به خاندان قراگوزلو در همدان». وقف میراثجاویدان. سال بیستم، بهار و تابستان، شماره 77 و 78: 113-107.
19. - محمدی، خسرو (1393). «کتابخانه وقفی اعتمادیه همدان». وقف میراث جاویدان. سال بیست و دوم، پاییز 1393، شماره 87: 86-71.
20. معماریان، غلامحسین (1371). آشنایی با معماری مسکونی ایران (گونهشناسی برونگرا). تهران: دانشگاه علم و صنعت.
21. - منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان (1389). سیمای منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان (کتابچه). همدان: وزارت جهاد کشاورزی، سازمان جنگلها، مراتع و آبخیزداری کشور، ادارۀ کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان همدان.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |