تحلیل باستان‌شناختی فرآیند شکل‌گیری، توسعه و فروپاشی کهن‌شهر پریم (فریم) براساس مطالعۀ تطبیقی متون و یافته‌های باستان‌شناختی

شیرزادی آهودشتی, الهام; هاشمی‌زرج‌آباد, حسن; تقوی, عابد; عابدینی عراقی, مهدی

doi:10.22034/PJAS.7.26.227

EN FA

سال 7، شماره 26 - ( 12-1402 ) سال 7 شماره 26 صفحات 255-227 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.7.26.227

Mendeley

Zotero

RefWorks

Shirzadi Ahoodashti E, Hashemi Zarj Abad H, Taghavi A, Abedini-Araghi M. (2024). Archaeological Analysis of Formation, Development and Collapse of the Ancient City of Perim (Ferim) Based on Comparative Study of Historical Texts and Archaeological Findings. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(26), 227-255. doi:10.22034/PJAS.7.26.227
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-940-fa.html

شیرزادی آهودشتی الهام، هاشمی‌زرج‌آباد حسن، تقوی عابد، عابدینی عراقی مهدی.(1402). تحلیل باستان‌شناختی فرآیند شکل‌گیری، توسعه و فروپاشی کهن‌شهر پریم (فریم) براساس مطالعۀ تطبیقی متون و یافته‌های باستان‌شناختی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (26) :255-227 10.22034/PJAS.7.26.227

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-940-fa.html

تحلیل باستان‌شناختی فرآیند شکل‌گیری، توسعه و فروپاشی کهن‌شهر پریم (فریم) براساس مطالعۀ تطبیقی متون و یافته‌های باستان‌شناختی

الهام شیرزادی آهودشتی¹

، حسن هاشمی‌زرج‌آباد^*²

، عابد تقوی³

، مهدی عابدینی عراقی⁴

1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2- دانشیار باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ، h.hashemi@umz.ac.ir
3- استادیارباستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
4- کارشناس ارشد باستان‌شناسی، مدیر پایگاه ملی غار تاریخی اسپهبدخورشید، سوادکوه، ایران

چکیده: (1694 مشاهده)

دشت میان‌کوهی فریم از توابع بخش دودانگه، در 60کیلومتری جنوب شهرستان ساری واقع است. کهن‌شهر فریم از آغاز دوران اسلامی، از جایگاه شهری و اهمیت سیاسی و نظامی برخوردار بود. اشارۀ منابع به مقام فریم در جایگاه تختگاه و انتساب عناوینی مانند: شهر، قصبه و دارالملک، از موقعیت سیاسی این شهر طی سده‌های نخستین حکایت دارند. عوامل ژئوپلیتیکی، قابلیت‌های نظامی و سیاسی را باید از علل مکان‌یابی فریم به‌شمار آورد. الگوی شهرسازی فریم را باتوجه به حیات سنت‌های پیشااسلامی طی سده‌های نخستین، باید وام‌دار شهرسازی تاریخی دانست. طبق شواهد و مستندات، وجود بناهای‌حکومتی و یادمانی، سازه‌ها و محلات‌شهری از رواج نظام سه‌گانۀ شهری در فریم نشان‌دارد. نظر به اهمیت فریم، تاکنون پژوهش‌های متمرکزی باهدف شناخت ساختارهای شهری آن صورت نگرفته است؛ از این‌رو، با استناد به منابع تاریخی و اندک شواهد باستان‌شناختی، تلاش شد تا مهم‌ترین متغیرهای مؤثر در شکل‌گیری، شکوفایی و زوال شهر موردشناسایی قرارگرفته و پیشنهادهایی پیرامون سازمان فضایی آن مطرح‌شود. دستیابی به داده‌های مذکور با استفاده ‌از روش توصیفی-تحلیلی و تحلیل‌ تاریخی صورت‌گرفت. نقش فریم در تحولات سیاسی منطقه با تکیه‌بر شواهد باستان‎شناختی و قرائن تاریخی دیگر پرسش این پژوهش است. موقعیت فریم به‌عنوان تختگاه اسپهبدتبرستان و نقش حاکمان آن در کنار دیگر قدرت‌های سیاسی به‌هنگام تصمیم‌گیری‌های مهم، از مرتبۀ پراهمیت فریم در نظام سیاسی تبرستان آن‌روز حکایت ‌دارد. تعامل اسپهبدان‌ تبرستان با یک‌دیگر و نیز با استنداران ‌رویان در تصمیمات سیاسی-حکومتی، حاکی از نقش تعیین‌کنندۀ فریم، در سازمان سیاسی تبرستان آن‌روزگار است؛ علاوه‌بر این، نزدیکی به مراکز مهم سیاسی مانند: ساری، تمیشه، آمل و ولایت استارآباد موجبات اعزام سریع نیروهای نظامی به شهرهای مذکور یا شهرهای جنوب‌البرز را به‌هنگام تهدید فراهم می‌کرد. نتایج مطالعات بیانگر آن است موقعیت طبیعی و توپوگرافی مناسب، موقعیت ژئوپلیتیکی، موقعیت سیاسی، نزدیکی به دیگر مراکز مهم سیاسی، رواج اقتصاد کشاورزی و دامپروری از مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری و توسعۀ فریم محسوب می‌شوند. طبق شواهد، مرکز شهر قدیم فریم منطقه‌ای به وسعت هزارمترمربع به مرکزیت شاه‌نشین را دربر می‌گیرد. شکوه فریم متأثر از عوامل سیاسی و طبیعی، از پایانیِ سدۀ پنجم هجری‌قمری رو‌به‌افول گذاشت. سرانجام ظهور دولت‌صفویه در سدۀ 10ه‍.ق.، به حیات شهرهای ملوک‌الطوایفی تبرستان، ازجمله فریم پایان داد.

واژه‌های کلیدی: فریم، قارن‌کوه، اسپهبدان، تختگاه، برج رسکت، شاه‌نشین.

متن کامل [PDF 1942 kb] (483 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/8/10 | پذیرش: 1401/10/15 | انتشار: 1402/12/10

فهرست منابع

1. - آملی، مولانا اولیاءالـله، (1348)، تاریخ رویان. تصحیح و تحشیه‌: منوچهر ستوده، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

2. - ابن‌اسفندیار کاتب، بهاءالدین محمد بن حسن، (1366)، تاریخ طبرستان. ج. 1، تصحیح: عباس اقبال، تهران: خاور.

3. - ابن‌اسفندیار کاتب، بهاءالدین محمد بن حسن (1389)، تاریخ طبرستان. تصحیح: عباس اقبال، تهران: اساطیر.

4. - ابن‌اسفندیار کاتب، بهاءالدین محمد بن حسن، (1393)، تاریخ طبرستان. بازگردان، مصحح و ویراستار: میرعبدالله سیار، تهران: چشمه.

5. - ابن‌حوقل، (1366)، صوره‌الارض (سفرنامۀ ابن‌حوقل). ترجمه و توضیح: جعفر شعار، تهران: امیرکبیر

6. - اروجی، فاطمه؛ و علی‌پور، جواد. (1392)، «ساخت دفاع شهری ماوراءالنهر در قرون نخستین اسلامی». نشریۀ پژوهش‌نامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، 20: 44 ـ 19 https://ensani.ir/fa/article/journal-number/35999/

7. - اصطخری، ابواسحق ابراهیم، (1340). مسالک و ممالک. به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

8. - اصطخری، ابواسحق ابراهیم، (1373). ممالک و مسالک. ترجمۀ محمّد بن‌ اسعد بن ‌عبدالله تستری، به‌کوشش: ایرج افشار، تهران: مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.

9. - اعتمادالسلطنه، محمدحسن‌خان، (1373). مرآه‌البلدان. ج 2، تصحیح: عبدالحسین نوایی و میرهاشم محدث، تهران: دانشگاه تهران.

10. - اعظمی‌سنگسری، چراغعلی، (1351). «فریم پایگاه اسپهبدان باوندی کجاست؟». بررسی‌های تاریخی، 7 (1): 56-47. http://ensani.ir/fa/article/journal-number/715

11. - اقبال‌آشتیانی، عباس، (1389). تاریخ ایران بعد از اسلام. تهران: نگاه

12. - امبرسز، ن. و ملویل، (1370). تاریخ زمین‌لرزه‌های ایران. ترجمۀ ابوالحسن رده، تهران: آگاه.

13. - ایمان‌پور، محمدتقی؛ یحیایی، علی؛ و جهان، زهرا، (1391). «بازتاب هنر و اندیشۀ ساسانیان در هنر عهد آل‌بویه: هنر معماری و فلزکاری». تاریخ‌نامۀ ایران بعد از اسلام، 5: 53-21. https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_1052.html

14. - پرادا، ادیت، (1357). هنر ایران‌باستان، ‌تمدن‌های پیش از اسلام. ترجمۀ یوسف مجیدزاده، تهران: دانشگاه تهران.

15. - تاجبخش، احمد، (1378). تاریخ صفویه. ج. 2، شیراز: انتشارات نوید شیراز.

16. - ترکمان، اسکندربیک، (1346). تاریخ عالم‌آرای عباسی. تهران: انتشارات طلوع و سیروس.

17. - ترکمان، اسکندربیک، (1382). تاریخ عالم‌آرای عباسی. زیر نظر: ایرج افشار، تهران: امیرکبیر.

18. - جوینی، محمّد، (1378). تاریخ جهانگشای جوینی. ج. 3، تصحیح: محمد قزوینی، تهران: نقش قلم.

19. - حدودالعالم من‌المشرق الی‌المغرب، (1372). به‌کوشش: منوچهر ستوده، تهران: طهوری.

20. - خاکباز، انسیه؛ و تقوی، عابد، (1396). «مطالعۀ سفالینه‌های محوطۀ شاه‌نشین شهر تاریخی فریم». جستارهای باستان‌شناسی ایران پیش از اسلام، 1 (2): 118-103. https://iaej.sku.ac.ir/article_10173.html

21. - خلیلی، مهدی؛ و ابراهیم‌پور، زهرا، (1398). «حکومت‌های محلی تبرستان»، دانشنامۀ تبرستان و مازندران، ج 1، زیر نظر: جهانگیر نصری‌اشرفی، تهران و ساری: نشر نی و نشر درنگستان: 132-126.

22. - دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 13، (1383). زیرنظر: کاظم موسوی‌بجنوردی، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی

23. - رابینو، یاسنت لویی، (1343). مازندران و استارباد. ترجمۀ غلامعلی وحید‌مازندرانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

24. - رابینو، یاسنت لویی، (1357). گیلان (ولایت دارالمرز ایران). تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

25. - روتر، اسکار، (1387). «تاریخ»، سیری در هنر ایران. ج 1، ترجمۀ باقر آیت‌لله‌زاده‌شیرازی، زیر نظر: آرتور پوپ و فیلیس اکرمن، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی: 562-533

26. - زرین‌کوب، عبدالحسین، (1367). تاریخ مردم ایران از پایان ساسانیان تا پایان آل‌بویه. امیرکبیر: تهران.

27. - ستوده، منوچهر، (1375). از آستارا تا استرآباد، آثار و بناهای تاریخی مازندران شرقی. ج 5، بخش دوم، تهران: آگاه.

28. - ستوده، منوچهر؛ و شیرزادی‌آهودشتی، الهام، (1398). «بناها و محوطه‌های باستانی و تاریخی». دانشنامۀ تبرستان و مازندران، ج. 2، زیر نظر: جهانگیر نصری‌اشرفی، تهران و ساری: نشر نی و نشر درنگستان: 800 - 725.

29. - سجادی، صادق، (1390). «آل‌بویه». دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، ج 1، زیر نظر: کاظم موسوی‌بجنوردی، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.

30. - شیرزادی‌آهودشتی، الهام، (1393). «طبقه‌بندی، مقایسه و تحلیل گچ‌بری‌های به‌دست‌آمده از کاوش‌های باستان‌شناسی تپۀ شاه‌نشین واقع‌در دشت فریم ساری». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران‌مرکزی (منتشرنشده).

31. - شیرزادی‌آهودشتی، الهام؛ هاشمی‌زرج‌آباد، حسن؛ و عابدینی‌عراقی، مهدی، (1400). «تحلیل ساختار معماری بنای شاه‌نشین در دشت فریم». مجموعه‌مقالات همایش ملی مازندران‌شناسی و الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت، ج 1: 334-301.

32. - عابدینی‌عراقی، مهدی، (1386). «گمانه‌زنی پیرامون برج رسکت و نشانه‌هایی از شهر پریم». مجلّۀ گزارش‌های باستان‌شناسی (‌ویژه‌نامه دورۀ اسلامی)، 6: 276-253 .

33. - عابدینی‌عراقی، مهدی، (1388). «گزارش کاوش محوطۀ شاه‌نشین دشت فریم». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی کشور (منتشرنشده).

34. - عابدینی‌عراقی، مهدی؛ نیکوبیان، ابوالفضل؛ و شیرزادی‌آهودشتی، الهام، (1393). «مسجدی نویافته از دورۀ آل‌بویه در مرکز شهر قدیم پریم». مجموعه‌مقالات نخستین همایش بین‌المللی تاریخ محلی مازندران، به‌کوشش: علی رمضانی‌پاچی، ساری: هاوژین: 402-385.

35. - فرای، ر. ‌ن.، (1363). تاریخ ایران از اسلام تا سلاجقه. ترجمۀ حسن انوشه، ج 4، تهران: امیرکبیر.

36. قزوینی، زکریا بن محمد بن محمود قزوینی، (1373). آثارالبلاد و اخبارالعباد. ترجمه و اضافات: جهانگیرمیرزا قاجار، تصحیح و تکمیل: میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.

37. - کیانی، محمدیوسف، (1386). معماری ایران دورۀ اسلامی. تهران: سمت.

38. - کیانی، محمدیوسف، (1388). تاریخ هنر معماری ایران در دورۀ اسلامی. تهران: سمت.

39. - گیرشمن، رومن، (1350). هنر ایران در دورۀ پارت و ساسانی. ترجمۀ بهرام فره‌وشی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

40. - لسترنج، گای، (1367). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

41. - متی، رودی، (1397). ایران در بحران. ترجمۀ حسن افشار، تهران: نشر مرکز.

42. - مرعشی، سید ظهیرالدین بن سید نصیرالدین، (1333). تاریخ طبرستان و رویان و مازندران. تصحیح و اهتمام: عباس شایان، تهران: فردوسی.

43. - مرعشی، سید ظهیرالدین بن سید نصیرالدین (1345)، تاریخ مازندران و رویان، به‌کوشش محمدحسین تسبیحی، تهران: مؤسسۀ مطبوعاتی شرق

44. - مستوفی‌قزوینی، حمدالله بن ابی‌بکر بن محمدبن نصر، (1336). نزهه‌القلوب. به‌کوشش: محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری.

45. - معطوفی، اسدالله، (1392). سکه‌های طبرستان، گرگان و استرآباد. تهران: پازینه.

46. - مورو دُفارژ، فیلیپ، (1392). فرهنگ ژئوپلیتیک. ترجمۀ سید‌حامد رضیئی، تهران: فرهنگ معاصر.

47. - مهرآفرین، رضا، (1393). شهرهای ساسانی. تهران: سمت.

48. - هیلن‌براند، روبرت، (1380). معماری اسلامی. ترجمۀ باقر آیت‌لله‌زاده‌شیرازی، تهران: روزنه.

49. - یوسفی‌نیا، علی‌اصغر، (1393). آنسوی نامواژگان (واژه‌شناسی تاریخی اماکن دوسوی البرز در حوزه‌های زبان تبری). تهران: پارپیرار.

50. - Abedini Araghi, M., (2006). “Speculative Report of Resket Tower site and its Surroundings”. Kept in the Archives of the Cultural Heritage Office of Mazandaran Province, Sari (in Persian).

51. - Abedini Araghi, M0, (2007). “Speculation about the Resket Tower and Clues from the City of Ferim”. The Journal of Archaeological Reports (Monograph in Islamic Era), 6” 253-276, (in Persian).

52. - Abedini Araghi, M., (2009). “The Report On the Excavation of Shahneshin Site of Dasht-e-Ferim”. Kept in the Research Institute of Countrywide Archeology: Tehran (in Persian).

53. - Abedini Araghi, M.; Nikoobayan, A. & Shirzadi Ahoodashti, E., (2014). “A Newly Excavated Mosque from the Al-Bouyeh Dynasty in the Center of the Ancient City of Ferim”. Collection of papers of the 1st international conference of local history of Mazandaran, edited by: Ali Ramezani Pachi, Sari: Havzhin: 385-402, (in Persian).

54. - Ambraseys, N. M., (1991). The History of Earthquakes in Iran. Translation by: Abul Hassan Al-Rada, Tehran: Agah (in Persian).

55. - Amoli, M. O. A., (1969). The History of Royan. edit & proofreading by: Manouchehr Sotoudeh, Tehran: Farhang-e-Iran Foundation (in Persian).

56. - Azami Sangesari, Ch. A., (1972). “Where is Ferim, the Espahbadan Bavandi headquarters?”. Historical Surveys, 7 (1): 47-56, (in Persian). http://ensani.ir/fa/article/journal-number/715

57. - Etemad al-Saltanah, M. H. Kh., (1994). Marat al-Baldan. vol. 2, edit by: Abdul Hossein Navaei and Mir Hashem Mohddith, Tehran: University of Tehran (in Persian).

58. - Frye, R. N., (1984). The History of Iran from Islam to Seljuk. Translation by: Hasan Anousheh, vol 4, Tehran: Amir Kabir (in Persian).

59. - Ghirshman, R., (1971). Iranian Art in the Parthian and Sassanid Dynasties. translation by: Bahram Farahvashi, Tehran: Translation and Publishing Institute (in Persian).

60. - Great Islamic Encyclopedia, (2004). Vol. 13, monitored by: Kazem Mousavi Bojnurdi, Tehran: Great Islamic Encyclopedia Center (in Persian).

61. - Hillenbrand, R., (2001). Islamic Architecture. Translation by: Baqer Ayatollah Zadeh Shirazi, Tehran: Rozaneh (in Persian).

62. - Ibn Esfandyar Katib, B. al-Din M. Ibn-H., (1987). The History of Tabarestan. vol. 1, edit by: Abbas Iqbal Ashtiani, Tehran: Khavari (in Persian).

63. - Ibn Esfandyar Katib, (2010). edit by: Abbas Iqbal Ashtiani, Tehran: Asatyr (in Persian).

64. - Ibn Esfandyar Katib, (2014). Conversion & edit by: Mir Abdullah Sayyar, Tehran: Cheshmehe (in Persian).

65. - Ibn Hawqal, (1987). The Face of the Earth or Surat Al Arz (Ibn Hawqal’s travelog). Translation and explanation by: Ja’far Shoar, Tehran: Amir Kabir (in Persian).

66. - Imanpur, M.; Yahyai, A. & Jahan, Z., (2012). “Reflection of Sassanid Art and Thought in the Art of the Al-Bouyeh dynasty: The Art of Architecture and Metalwork”.History of Iran after Islam, 5: 21-53, (in Persian). https://tuhistory.tabrizu.ac.ir/article_1052.html

67. - Iqbal Ashtiani, A., (2010). The History of Iran after Islam. Tehran: Negah (in Persian).

68. - Istakhri, Abu-I. I., (1961). Al-Masalik wa AL-Mamalik, collection. edit & proofreading by Iraj Afshar, Tehran: Book Translation and Publishing Institute (in Persian).

69. - Istakhri, Abu-I. I., (1994). Translation by: Mohammad bin Asa’d bin Abdullah Tostari, compilation by Iraj Afshar, Tehran: Collection of literary and historical publications of the endowments of Dr. Mahmoud Afshar Yazdi (in Persian).

70. - Joveini, M., (1999). The History of Jahangoshai Jovini. Vol. 3, edit by: Mohammad Qazvini, Tehran: Naqsh-e- Qalam (in Persian).

71. - Khakbaz, E. & Taghavi, A., (2017). “Study of the pottery of Shahneshin Site of the Historical city of Ferim”. Iranian Pre-Islamic Archeological Surveys, 1 (2): 103-118, (in Persian). https://iaej.sku.ac.ir/article_10173.html

72. - Khalili, M. & Ebrahimpour, Z., (2019). “Local Governments of Tabarestan”. The Encyclopedia of Tabarestan & Mazandaran, vol. 1, under the supervision of Jahangir Nasri Ashrafi, Tehran and Sari: Nei Publication and Derangestan Publication: 126-132, (in Persian).

73. - Kiyani, M. Y., (2009). The History of Iranian Architectural Art in the Islamic Period. Tehran: SAMT (in Persian).

74. - Kiyani, M. Y., (2016). Architecture of Iran in the Islamic Period. Tehran: SAMT (in Persian).

75. - Le Strange, G., (1988). Historical Geography of the Lands of the Eastern Caliphate. translation by: Mahmoud Erfan, Tehran: Scientific and Cultural Publication (in Persian).

76. - Ma’tufii, A., (2013). Coins of Tabarestan, Gorgan and Estrabad. Tehran: Pazineh (in Persian).

77. - Mar’ashi, Z. al-Din, bin S. N. al-Din, (1954). The History of Tabarestan and Royan and Mazandaran. Proofread and edit by: Abbas Shayan, Tehran: Ferdowsi (in Persian).

78. - Mar’ashi, Z. al-Din, bin S. N. al-Din, (1966). The History of Mazandaran and Royan. Compilation by: Mohammad Hossein Tasbihi, Tehran: Sharq Press Institute (in Persian).

79. - Matthee, R., ( 2018). Iran in Crisis. Translation by: Hasan Afshar, Tehran: Markaz Publishing Center (in Persian).

80. - Mehr Afarin, R., (2014). Sassanid Cities. Tehran: SAMT (in Persian).

81. - Moreau Defarges, Ph., (2013). The Culture of Geopolitics. Translation by: Seyyed Hamed Raziei, Tehran: Farhang Mo’aser (in Persian).

82. - Mustawfi Qazvini, H. bin-A. bin-M. bin-N., (1957). Nozhat al-Quloob. Compilation by: Mohammad Dabir siyaghi, Tehran: Tahuri (in Persian).

83. - Orooji, F. & Alipoor, J., (2013). “The construction of urban defense of Transoxiana in the early Islamic centuries”. Journal of Socioeconomic History, 2 (20): 19-44, (in Persian). https://ensani.ir/fa/article/journal-number/35999/

84. - Porada, E., (2537). Ancient Iranian Art, Pre-Islamic Civilizations. Translation by: Yusuf Majidzadeh, Tehran: University of Tehran (in Persian).

85. - Qazvini, Z. bin-M. bin-M. Q., (1995). Athar al-Bilad & Akhbar al-Ibad. Translation and additions: Jahangir Mirza Qajar, Edit & Completion by Midrashim Mohaddeh, Tehran: Amir Kabir (in Persian).

86. - Rabino, H. L., (1964). Mazandaran and Estarbad. Translation by: Gholam Ali Vahid Mazandarani, Tehran: Scientific & Cultural Publication (in Persian).

87. - Rabino, H. L., (1978). Guilan, (Dar al-Marz province of Iran). Tehran: Iran Farhang Foundation (in Persian).

88. - Rutter, O., (1987). “History”. A Tour of Iranian Art, Vol. 2008, Translation by: Bagher Ayatollah Zadeh Shirazi, monitored by: Arthur Pope and Phyllis Ackerman, Tehran: Scientific and Cultural Publishing center: 533-562, (in Persian).

89. - Sajjadi, S.h, (2013). “Al-Bouyeh”. Islamic Encyclopedia, Vol. 1, monitored by: Kazem Mousavi Bojnurdi, Tehran: Islamic Encyclopedia Center (in Persian).

90. - Shirzadi Ahoodashti, E., (2014). “Classification, Comparison and Analysis of Plasterworks extracted from the Archaeological Excavations of Shahneshin Hill located in Ferim Plain (Dasht-e-Ferim) in Sari”. Master's Thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch: Faculty of Literature & Human Sciences (in Persian).

91. - Shirzadi Ahoodashti, E.; Hashemi Zarjabad, H. & Abedini Araghi, H., (2021). “Analysis of the Architectural Structure of the Shahneshin Site in Dasht-e- Ferim”. Collection of papers of the National Studies of Mazandaran and Islamic-Iranian Model of Development, 1: 301-334, (in Persian).

92. - Sotoudeh, M. & Shirzadi Ahoodashti, E., (2019). “Ancient and Historical Buildings and Sites”. The Encyclopedia of Tabarestan & Mazandaran, Vol. 2, supervision by Jahangir Nasri Ashrafi, Tehran and Sari: Nei Publishing Center and Derangestan Publishing Center: 725-800, (in Persian).

93. - Sotoudeh, M., (2000). From Astara to Estarbad, Historical works and Monuments of Eastern Mazandaran. vol. 5, 2nd edition, Tehran: Aaghah (in Persian).

94. - Tajbakhsh, A., (1996). The History of Safavid. vol. 2, Shiraz: Shiraz Navid Publications (in Persian).

95. - Torkman, I. B., (1967). The History of Alam-Araye-Abbasi. Tehran: Tolo and Siros Publications (in Persian).

96. - Torkman, I. B., (2003). Monitored by Iraj Afshar, Tehran: Amirkabir (in Persian).

97. - Unknown Author, (1993). Hudud al-Alam Man al-Mashriq to Al-Maghrib, Manouchehr Sotoudeh. Tehran: Tahuri (in Persian).

98. - Zarrinkoub, A. H., (1988). The History of the Iranian People from the End of the Sassanid to the End of Al-Bouyeh. Amir Kabir: Tehran (in Persian).

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.