سال 7، شماره 25 - ( 9-1402 )
سال 7 شماره 25 صفحات 54-29 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Zivari-Madam Z, Abbasnejad Seresti R, Hoseinzadeh Sadati J. (2023). A Comparative Study of the Socio-Economic Complexities in the Central Plateau and Southwestern Iran During the Second Half of 5th Millennium BC. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(25), 29-54. doi:10.30699/PJAS.7.25.29
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-905-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-905-fa.html
زیوریمادام زهرا، عباسنژادسرستی رحمت، حسینزادهساداتی سیدجواد.(1402). مطالعۀ تطبیقی روند پیچیدگیهای اجتماعی-اقتصادی فلاتمرکزی و جنوبغرب ایران در نیمۀ دوم هزارۀ پنجم پیشازمیلاد مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (25) :54-29 10.30699/PJAS.7.25.29
1- دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،r.abbasnejad@umz.ac.ir
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
2- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ معماری و هنر، دانشگاه کاشان، کاشان، ایران
چکیده: (2326 مشاهده)
موضوع و هدف پژوهش حاضر، مقایسۀ روند پیچیدهشدن جوامع پیشازتاریخ در فلاتمرکزی و جنوبغربی ایران در نیمۀ دوم هزارۀ پنجم پیشازمیلاد و ارزیابی شاخصههای پیچیدگی و همچنین، تحلیل چرایی و چگونگی وقوع آنها است. منطقههای یادشده، دو نقطۀ محوری برای آغاز تحولات اجتماعی و اقتصادی در این دوره بودند که در هزارۀ چهارم پیشازمیلاد نقش مهمی در مبادلات تجاری و برهمکنشهای فرهنگی بین شرق و غرب فلات ایران ایفا کردند. متغیرهای فناوری و صنعتی، اصلیترین شاخصهای پیچیدگی در فلاتمرکزی بودند؛ مؤلفههای کشاورزی و دامداری در مرتبۀ فرعی قرار داشتند. روند پیچیدهشدن جوامع جنوبغربی ایران، در اصل بر بنیاد کشاورزی، دامپروری و منابع آبی تکیهداشت و متغیرهای فناوری، صنعتی و واردات مواد اولیه نیز حائز اهمیت بودند. چگونگی پدیدارشدن فن مدیریت و تولید سفالها در محوطههای شاخص کاوششده در گسترهای از فلاتمرکزی تا بخشی از دشتهای شرقی زاگرسمرکزی و جنوبی و نیز جنوبغرب ایران را بهمنظور شناخت سطح پیچیدگیها، ارزیابی و مطالعه تطبیقی گردید. دادههای موجود، ازجمله شباهت سفال نخودی منقوش لایههای V-II قرهتپۀ قمرود با محوطههای مناطق فارس (مرحلۀ اول باکون A) و جنوبغرب ایران (شوشان متأخر I 4700-4400 پ.م.) موجب تقویت نظریۀ وجود ارتباطات فرهنگی بین فلاتمرکزی و جنوبغرب ایران شده است. تحلیل ساختاری برهمکنشها بین دو منطقه با رویکرد بومشناسی فرهنگی و برمبنای پنج الگوواره شامل: همسانسازی، تخصصیکردن، همزمانسازی و خودسازماندهی، تراکم مؤلفههای اقتصاد جغرافیایی و تمرکز قدرت نشان داده است که برخی جوامع از نیمۀ دوم هزارۀ پنجم پیشازمیلاد براساس این اصول پنجگانه، موجب تقویت همدیگر شده، جوامع پیچیده را بهوجود آوردند. بر پایه الگووارههای یادشده، نتایجی در چارچوب شاخصههای اقتصادی-جامعهشناختی نظیر ایجاد سامانههای تولید و توزیع، خانوادههای کارآمد، هرمهای قدرت و ابرنخبگان، ازبینرفتن همرایی عمومی و نخبگان درحال گسترش حاصل گردیده است. مدارک و دادههای پژوهش ازطریق مطالعات کتابخانهای، گردآوری شده که با استفاده از برخی روشهای توضیح تغییرات فرهنگی و نظریههای پیچیدگی اجتماعی-اقتصادی مورد تحلیل قرار گرفتهاند.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1401/6/6 | پذیرش: 1401/9/10 | انتشار: 1402/9/12
دریافت: 1401/6/6 | پذیرش: 1401/9/10 | انتشار: 1402/9/12
فهرست منابع
1. - اسدیاجایی، سیدکمال؛ عباسنژادسرستی، رحمت؛ فاضلینشلی، حسن و ولیپور، حمیدرضا، (1398). «تحلیل پیچیدگیهای اجتماعی-اقتصادی جوامع فلاتمرکزی ایران در هزارۀ پنجم قبل از میلاد بر پایه فناوری سفال». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 9 (20): 36-21. https://doi.org/10.22084/NBSH.2019.16225.1739
2. - اکبری، حسن؛ و حصاری، مرتضی، (1395). «مسأله سفال آلویی و خاکستری براساس حفاری فصل اول تپه شغالی». جستارهای باستانشناسی ایران پیش از اسلام 1 (2): 65-57.
3. - حصاری، مرتضی، (1392). شکلگیری و توسعه آغاز نگارش در ایران (از پیش نگارش تا آغاز ایلامی). تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
4. - صالحی، محمدصالح، (1373). «احتمال وجود اشیای شمارشی در تپه زاغه». در: یادنامۀ گردهمایی باستانشناسی- شوش، سازمان میراثفرهنگی کشور (پژوهشگاه)، ویرایش علمی: سید محمود موسوی، 28- 25 فروردینماه 1373، ج. 1: 258- 249.
5. - طلایی، حسن، (1390). ایران پیشازتاریخ: عصر مسسنگی. تهران: انتشارات سمت، چاپ چهارم.
6. - عباسنژادسرستی، رحمت، (1387). «فرآیند تحولات اقتصادی-اجتماعی و برهمکنشهای فرهنگی در هزارههای پنجم و چهارم ق.م در دشت قزوین: با تکیهبر فلزکاری». رسالۀ دکترای باستانشناسی پیشازتاریخ، دانشگاه تهران.
7. - عزتی، عزت الله، (1380). ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم. تهران: انتشارات سمت، چاپ دوم.
8. - علیزاده، عباس، (1392). مبانی نظری و عملی در باستانشناسی. تهران: انتشارات ایران نگار، چاپ اول.
9. - علیزاده، عباس؛ احمدزاده، لقمان؛ و امیدفر، مهدی، (1395). سیستمهای استقراری و فرهنگهای باستانی دشت رامهرمز (نتایج کاوش در تل گسر و بررسی منطقهای رامهرمز). ترجمۀ ماندانا کرمی و رامین یشمی، تهران: نشر پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، چاپ اول.
10. - کابلی، میرعابدین، (1394). کاوشهای قرهتپۀ قمرود. تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی وگردشگری.
11. - کرامر، کرول، (1400). «سفال و جوامع انسانی». ترجمۀ مجتبی چرمچیان و حمزه خردمند، نشریه ایران ورجاوند، 4 (6): 134-104.
12. - مقیمی، نیلوفر، (1394). «بررسی باستانشناختی سامانۀ حسابداری در جوامع انسانی پیشازتاریخ دشت قزوین: مورد مطالعاتی تپه زاغه». مطالعات باستانشناسی 7 (1): 146-127.
13. - ملکشهمیرزادی، صادق، (1378). ایران در پیشازتاریخ: باستانشناسی ایران از آغاز تا سپیدهدم شهرنشینی. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور، چاپ دوم.
14. - ملکشهمیرزادی، صادق، (1382). «گاهنگاری پیشازتاریخ فلاتمرکزی ایران بر اساس اطلاعات به دست آمده از نتایج پژوهش طرح بازنگری سیلک». در: نقرهکاران سیلک، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری، پژوهشکدۀ باستانشناسی.
15. - نکویی، پریسا؛ و یوسفیزشک، روح الله، (1400). «بررسی چگونگی ارتباط فرهنگی بین ساکنان مرکز فلات ایران، زاگرسمرکزی، فارس و جنوبغرب ایران در هزارۀ پنجم پیشازمیلاد». نشریه مطالعات باستانشناسی، 13 (1): 258-237. https://doi.org/10.22059/jarcs.2020.289501.142829
16. - هورشید، شقایق؛ عباسنژادسرستی، رحمت؛ فاضلینشلی، حسن؛ و ولیپور، حمیدرضا، (1397). «تحلیل گاهنگاری و روند تحول دوران روستانشینی در دشت پتک موسیان؛ دهلران». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 8 (16): 62-43. https://doi.org/10.22084/NBSH.2018.15309.1684
18. - Abbasnejad Seresti, R., (2008). “The Socio- economic Process and Cultural Interactions of the 5th and 4th Millennium B.C. in the Qazvin Plain: On the Basis of Archaeometallurgy”. Submitted for the Degree of Doctor of Philosophy. Prehistoric Archaeology, University of Tehran. (In Persian).
19. - Adams, R. Mc C., (1962). “Agriculture and Urban Life in Early Southwestern Iran”. Science, 136: 109-122.
20. - Akbari, H. & Hessari, M., (2017). “Plum and Black-gray wares problem Based on first season excavations in Shoghali Tappeh”. Journal of Iran's Pre-Islamic Archaeological Essays, 1 (2): 57-65. (In Persian).
21. - Alizadeh, A.; Ahmadzadeh, L. & Omidfar, M., (2016). Ancient Settlement Systems and Cultures in Ramhormoz Plain (Excavations in Talle-Gesar and Regional Survey of Ramhormoz Region). Translated by: Mandana Karimi and Ramin Yashmi, Tehran: Cultural Heritage and Tourism Research Institute. First Edition. (In Persian).
22. - Alizadeh, A., (2013). Theoretical and practical foundations in archaeology. Tehran: Iran-negar Publications, First Edition. (In Persian).
23. - Allen, M. W., (1996). “Pathways to Economic Power in Maori Chiefdoms”. Ecology and Warfare in Prehistoric Hawke’s Bay.Research in Economic Anthropology, 17: 171-225.
24. - Asadi Ojaei, K.; Abbasnejad Seresti, R.; Fazeli Nashli, H. & Valipour, H. R., (2019). “Analysis Socio-Economic Complexities of the Societies of the Central Plateau of Iran During 5th Millennium BCE on the Basis of Pottery Technology”. Archaeological Researches of Iran, 20: 36- 21. https://doi.org/10.22084/NBSH.2019.16225.1739 (In Persian).
25. - Azarnoush, M. & Helwing, B., (2005). “Recent Archaeological Research in Iran - Prehistory to Iron Age”. Barbara Helwing. Stand Vom 20: 3.
26. - Binford, S. R. & Binford, L. R., (1968). A New Perspectives in Archaeology. Chicago.
27. - Chapman, R., (2003). Archaeologies of Complexity. London: Routledge, Taylor & Francis.
28. - Childe, V. G., (1951). Social Evolution. London, Watts and Company.
29. - Clarke, D. L., (1968). Analytical Archaeology. London.
30. - Costin, C. L., (1991). “Craft Specialization: Issues in Defining, Documenting and Explaining the Organization of Production”. Archaeological Method and Theory, the University of Arizona Press, Tucson: 1- 55.
31. - Kramer, K., (2021). “Pots and Peoples”. Translated by: Charmchian, M. & Kheradmand, H., Iran Varjavand 4 (6): 104-134. (In Persian).
32. - D’Altori, T. N. & Earle, T., (1985). “Staple Finance, Wealth Finance, and Storage in the Inka Political Economy”. Current Anthropology, 26: 187-206.
33. - Delougaz, P. P. & Kantor, H. J., (1975). “The 1973-74 Excavation at Čoqa Miš”. Proceedings of the 3rd Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, 3: 93-102. Tehran: Iranian Center for Archaeological Research. (In Persian).
34. - Dollfus, J., (1975). “Les Fouilles á Djaffarabad de 1969 á 1974, Djaffarabad, Périodes I et II”. Cahiers de la delegation archéologique franҫaise en Iran, 1: 17-162.
35. - Dollfus, G., (1983). “Remarques Sur L'organisation de The Hilly Flanks and Beyond: Essay on The Prehistory of Southwestern Asia. Presented to Robert J. Braidwood”. November 15. 1982. Studies in Ancient Oriental Civilization, No. 36. The Oriental Institute of The University of Chicago, Chicago, Illinois: 283-313.
36. - Ezzati, E., (2003). Geopolitics in the 21st Century. Tehran: Samt Publications. Second Edition. (In Persian).
37. - Fazeli Nashli, H.; Valipour. H. R. & Azizi Kharanaghi, H., (2013). “The Late Chalcolithic and Early Bronze Age in The Qazvin and Tehran Plains: A Chronological Perspective”. In: Ancient Iran its Neighbors: Local Developments and Long-rang Interactions in the 4th Millennium BC, (ed.), Cameron A. Petrie, Oxbow Books: 104-126.
38. - Fazeli Nashli H. & Desset F., (2018). “Surplus without the state, political forms in prehistory”. 10th archaeological conference of Central Germany, October 19-21, The late prehistory of the Northern Iranian Central Plateau (c. 6000-3000 BC): Growth and Collapse of Decentralized Networks.
39. - Ghirshman, R., (1938). Fouilles de Sialk, Prés, de Kashan, 1933-1934, 1937. Vol. 1, Paris.
40. - Gilman, A., (1991). “Trajectories towards Social Complexity in the Latter Prehistory of the Mediterranean”. In: Chiefdoms: Power, Economy, andIdeology, T. Earle (ed.), Cambridge University Press: 146-168.
41. - Helbaek, H., (1969). “Plant Collecting, Dry Farming, and Irrigation Agriculture in Prehistoric Deh Luran”. Appendix in Prehistory and Human Ecology of the Deh Luran Plain, Memoir no. 1., Frank Hole, Kent V. Flannery, and James A. Neely (eds.), Ann Arbor: University of Michigan Museum of Anthropology.
42. - Hessari, M., (2013). The formation and development of proto-writing in Iran (from pre-writing to proto-Elamite). Tehran: Samt Publications, first edition. (In Persian).
43. - Hole, F., (1977). Studies in the Archaeological History of the Deh Luran Plain. Memoir no. 9, Ann Arbor: University of Michigan Museum of Anthropology.
44. - Hole, F., (ed.), (1987). The Archaeology of Western Iran. Smithsonian Series in Archaeological Inquiry. Washington, D.C./London: Smithsonian Institution Press.
45. - Hole, F.; Flannery, K. V. & Neely, J. A., (1969). Prehistory and Human Ecology of Deh Luran Plain. Memoir no. 1, Ann Arbor: University of Michigan Museum of Anthropology.
46. - Horshid, Sh.; Abbasnejad Seresti, R.; Fazeli Nashli, H. & Valipour, H. R., (2018). “Chronology and Village Periods Process Analysis in Patak Plain, Mousian, Deh Luran, Iran”. Archaeological Researches of Iran, 8 (16): 62-43. https://doi.org/10.22084/NBSH.2018.15309.1684 (In Persian).
47. - Kaboli, M. A., (2015). Excavations at Qara-Tappeh Qomrud. Tehran: Cultural Heritage and Tourism Research Institute. (In Persian).
48. - Kantor, H. J., (1976). “The 1974-75 Excavation at Čoqa Miš”. Proceedings of the 4th Annual Symposium on Archaeological Research in Iran, 4: 23-41. Tehran: Iranian Center for Archaeological Research. (In Persian).
49. - Langsdorff, A. & McCown, D. E., (1942). Tall-i-Bakun A: Season of 1932, Oriental Institute Publications, LIX. University of Chicago Press, Chicago.
50. - Le Breton, L., (1957). “The Early Periods at Susa, Mesopotamian Relations”. Iraq, 19 (2): 79-124.
51. - Malek Shahmirzadi, S., (2003). Prehistoric Iran: Iran from the Earliest Time to the dawn of Urbanism. Tehran: Iran's Cultural Heritage Organization. second edition. (In Persian).
52. - Moghaddam, A. & Miri, N., (2007). “Archaeological Surveys in the 'Eastern Corridor, South-western Iran”. Iran, 45: 23–55.
53. - Moghimi, N., (2015). “An Archaeological Study on Accounting System in Prehistoric Human Societies of the Qazvin Plain: the Case of Tepe Zagheh”. Journal of Archaeological Studies, 7 (1): 127-146. (In Persian).
54. - Neely, J. A., (1969). “Preliminary Report on the Archaeological Survey of Deh Luran”. In: Preliminary Reports of the Rice University project in Iran, 1968-69, Frank Hole (ed.), Houston: Rice University Department of Anthropology.
55. - Neely, J. A., (1970). “The Deh Luran Region”. Iran, 8: 202-203.
56. - Negahban, E. O., (1979). “A brief report on the painted building of Zaghe (Late 7th to Early 6th Millen- nium B.C)”. Paléorient, 5: 239-250.
57. - Nekouei, P. & Yousefi Zoshk, R., (2021). “Cultural Interactions Prehistoric Societies of Central Iranian Plateau, with Residence of Central Zagros, Fars and Southwest of Iran during the Fifth Millennium BC”. Journal of Archaeological Studies, 13 (1): 235-258. https://doi.org/10.22059/jarcs.2020.289501.142829 (In Persian).
58. - Petruso, K. M., (2018). Cultural Translation and the Iconography of the master and mistress of the animals Jeremy dubhros B. A anthropology. Faculty Mentor, QED: The Research Annual of the UTA Honors College. Vol. 1
59. - Postgate, J. N. (ed.), (2002). Artefacts of Complexity: “Tracking the Uruk in the Near East”. British School of Archaeology in Iraq, Iraq Archaeological Reports 5.
60. - Phillips, J. D., (2003). “Sources of nonlinearity and complexity in geomorphic systems”. Progress in Physical Geography, 27: 1-23.
61. - Salehi, M. S., (1994). “The Probability of the Existence of Counting Objects at Tepe Zāgheh”. In: S. M. Mousavi (ed.), Proceedings of the Archaeological Symposium-Susa (Spring 1373 A. H. /April 14-17, 1994), Vol. I, Tehran: ICHTO: 249–253 (In Persian).
62. - Service, E. R., (1975). Origins of the State and Civilization. New York.
63. - Sharifi, A.; Pourmand, A.; Canuel, E. A.; Ferer-Tyler, E.; Peterson, L. C.; Aichner, B.; Feakins, S. J.; Daryaee, T.; Djamali, J.; Naderi Beni, A.; Lahijani, H. A. K. & Swart, P. K., (2015). “Abrupt climate variability since the last deglaciation based on a high-resolution: multi-proxy peat record from NW Iran: The hand that rocked the cradle of Civilization?”. Quaternary Science Reviews, 123: 215-230.
64. - Talai, H., (2011). Prehistoric Iran: Chalcolithic Age. Tehran: Samt Publications, 4th edition. (In Persian).
65. - Tosi, M., (1984). “The Notion of Craft Specialization and its Representation in the Archaeological Record of Early States in the Turanian Basin”. In: Marxist Perspective in Archaeology, Spriggs M. (ed.), Cambridge University Press, Cambridge: 22- 53.
66. - Wittfogel, K. A., (1957). Oriental Despotism: A Comparative Study of Total Power. Yale University Press, New Haven; Oxford University Press, London.
67. - Wong, E. H.; Cameron, A. P. & Fazeli Nashli, H., (2010). “Cheshmeh-Ali Ware: A Petrographic and Geochemical Study of Transitional Chalcolithic Period Ceramic Industry on the North Central Plateau of Iran”. Iran, XLVIII: 11-26.
68. - Wright, H. T., (1981). An Early Town on the Deh Luran Plain: Excavation at Tepe Farukhabad. Memoir no. 13, Ann Arbor: University of Michigan Museum of Anthropology.
69. - Wright, H. T. & Johnson, G. A., (1975). “Population, Exchange and Early State Formation in Southwestern Iran”. American Anthropologist, 77: 267-289.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |