ناوک‌های «کمان» در ایران: پیشینۀ تاریخی، ساخت و فنون به‌کارگیری

وایر, بید

doi:10.30699/PJAS.7.24.205

EN FA

سال 7، شماره 24 - ( 5-1402 ) سال 7 شماره 24 صفحات 220-205 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.7.24.205

‎ 20.1001.1.26455048.1402.7.24.9.9

Mendeley

Zotero

RefWorks

Dwyer B. (2023). Arrow Guides in Iran: History, Construction, and Techniques. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(24), 205-220. doi:10.30699/PJAS.7.24.205
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-899-fa.html

وایر بید.(1402). ناوک‌های «کمان» در ایران: پیشینۀ تاریخی، ساخت و فنون به‌کارگیری مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (24) :220-205 10.30699/PJAS.7.24.205

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-899-fa.html

ناوک‌های «کمان» در ایران: پیشینۀ تاریخی، ساخت و فنون به‌کارگیری

بید وایر^*

پژوهشگر آزاد تیراندازی با کمان و زره، سیدنی، استرالیا. ، bededw@tpg.com.au

چکیده: (2127 مشاهده)

این پژوهش به ناوک‌های کمان، به شیوه‌های بهره‌گیری و تاریخ احتمالی ورود آن به ایران می‌پردازد. در زبان فارسی بدین رزم‌افزار «ناوک» (مجرا) و به پرتابه‌های آن‌ها «تیر ناوک» گفته‌اند. باوجود این، واژۀ ناوک برای «تیر» و حتی «کمان» نیز در زبان فارسی به‌کار رفته است. اصطلاح رزم‌افزار ناوک چنان با نام ایران درهم تنیده است که از نگاه فرهنگ‌های بیرونی (خارجی)، ایران خاستگاه این جنگ‌افزار و توسعه‌دهندۀ آن بوده است. این دو، در زبان عربی به‌عنوان «مجرا» نامیده شده‌اند؛ این اصطلاح عربی در غرب بسیار شناخته شده‌تر است؛ دلیل آن، به ترجمۀ دو کتاب دستنامه (راهنمای) این موضوع از عربی به انگلیسی، یعنی «راهنمای کمان‌وری عربی» (راهنمای تیراندازی با کمان عربی) و «کمان‌وری مسلمانان» برمی‌گردد. باوجود این، پیش از رخداد، واژۀ ناوک، به‌دلیل ترجمۀ بخشی از کتاب هدایات الرامی، به انگلیسی ترجمه و شناخته شده بود؛ اما در ترجمه به اشتباه از آن با عنوان کمان‌های زنبورکی (/صلیبی) نام رفته است. منظور از ناوک (مجرا) تیر (پیکان)، یک لولۀ نیمه‌بسته بر روی یک کمان برای پرتاب یک تیر با اندازۀ کوچک اما برای شلیک به فاصلۀ دورتر استفاده است. این ابزار موجب سرعت بیشتر تیر و اصصکاک کمتر آن با هوا به‌هنگام شلیک، در سنجش با یک تیرپرتاب معمولی، خواهد بود. به گمانی تاریخ ورود این رزم‌افزار به ایران، به روزگار فرجامین ساسانی برمی‌گردد؛ این رزم‌افزار با ورود «تازیان» نیز حفظ و تا زمان «ورود اسلحه» گرم نیز در ایران روایی داشته است. این رزم‌افزار، زمینۀ ابداع بسیاری از رزم‌افزارهای دیگر در جهان اسلام بوده است. درهم‌تنیدگی نام ایران با این رزم‌افزار در دستنامه‌های عربی کمترین گواه توسعۀ این جنگ‌افزار توسط ایرانیان است. از این‌روی، در این پژوهش به برخی منابع عربی-فارسی، با ارجاع به اشیاء اصیل و نیز بازسازی شده، پرداخته خواهد شد.

واژه‌های کلیدی: کمان وری، تیر ناوک، تیرو کمان، مجرا، ناوک.

متن کامل [PDF 1034 kb] (824 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/9/19 | پذیرش: 1401/12/21 | انتشار: 1402/5/30

فهرست منابع

1. - Al-Sarraf, S., (2004). “Mamluk Furūsīyah Literature and Its Antecedents. (B. D. Craig, Ed.)”. Mamlūk Studies Review, VIII(1): 141-200.

2. - Beveridge, H., (1911). “Oriental Bows”. The Imperial and Asiatic Quarterly Review and Oriental and Oriental and Colonial Record (Woking), (3rd Series 32): 344-348.

3. - Boudot-Lamotte, A., (1968). Contribution a l’étude de l’archerie musulmane. Damascus: Institut Français de Damas.

4. - Cahen, C., (1947-1948). “UN TRAITÉ D’ARMURERIE COMPOSÉ POUR SALADIN”. Bulletin d’études orientales, 12: 103-163.

5. - Dennis, G. T., (1984). Maurice’s Strategikon: Handbook of Byzantine Military Strategy. University of Pennsylvania Press.

6. - Faris, N. A. & Elmer, R. P., (1945). Arab Archery. An Arabic Manuscript of about 1500. Princeton: Princeton University Press.

7. - Hein, J., (1925 & 1926). “Bogenhandwerk und Bogensport bei den Osmanen nach dem ‘Auszug der Abhandlungen der Bogenschutzen’ des Mustafa Kani”. Der Islam, 14 & 15: 289-360 & 1-78: 233-294.

8. - Khorasani, M. M., (2010). Lexicon of Arms and Armor from Iran. Tubingen: Legat.

9. - Khorasani, M. M., (2013). Persian Archery and Swordsmanship: Historical Martial Arts of Iran. Frankfurt am Main: Niloufer Books.

10. - Latham, J. D. & Paterson, W. F., (1970). Saracen Archery. London: Holland Press.

11. - McEwen, E., (1974). “Persian Archery Texts: Chapter Eleven of Fakhr-i Mudabbir’s Adab al-harb (Early Thirteenth Century)”. The Islamic Quarterly, 18: 76-99.

12. - McEwen, E., (2001). “Persian Archery Texts The Hidāyat al-Rāmī and the Kullīyāt al-Rāmī”. Journal of the Society of Archer-Antiquaries, 44: 45-72.

13. - Needham, J.; Yates, R. D.; McEwen, E., & al., e., (1994). Science and Civilisation in China (Vol. 5: Part VI). Cambridge, Great Britain: Cambridge University Press.

14. - Nishimura, D., (1988). “CROSSBOWS, ARROW–GUIDES, AND THE ‘SOLENARION’”. Byzantion, 58(2): 422-435.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.