سال 8، شماره 29 - ( 10-1403 )
سال 8 شماره 29 صفحات 353-325 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Kolahkaj M, Tahanpour M. (2024). Visual and Semantic Analysis of the Decorative Triptychs of the Qajar House of Ghasabnejad Shushtar based on the Critical Regionalism Approach. Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(29), 325-353. doi:10.22034/PJAS.8.29.325
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-861-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-861-fa.html
کلاهکج منصور، طحانپور مهسا.(1403). تحلیل بصری و معنایی سهگانههای تزئینی خانۀ قاجاری قصابنژاد شوشتر براساس رویکرد منطقهگرایی انتقادی مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (29) :353-325 10.22034/PJAS.8.29.325
تحلیل بصری و معنایی سهگانههای تزئینی خانۀ قاجاری قصابنژاد شوشتر براساس رویکرد منطقهگرایی انتقادی
1- دانشیار گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران (نویسندۀ مسئول) ، mansor.kolahkaj@gmail.com
2- دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2- دانشجوی کارشناسی ارشد، گروه گرافیک، دانشکدۀ هنر، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
چکیده: (1794 مشاهده)
یکی از گونههای معماری ایران معماری سنتی شهر شوشتر است که مصادیقی از منطقهگرایی معماری در عناصر آن دیده شده است. خانههای مزیّن به نقش و طرح و تزئین بافت قدیم شهر شوشتر با ترکیبی از مصالح سهگانۀ سنگ، گچ و آجر شکوهی خاص به معماری، درونگرای این شهر بخشیدهاند. برخی از نقشها و تزئینات این خانهها در ناحیۀ ورودی درب اصلی نمود بیرونی یافتهاند. اغلب این خانهها به نام دارنده یا مالک آن شناخته میشوند. یکی از این خانهها، خانۀ «قصابنژاد» است؛ این خانه بهعنوان نمونهای غالب از خانههای تزئیندار شوشتر است. این پژوهش با هدف شناخت و آگاهی بهتر از عناصر و نقوش تزئینی شهر شوشتر بهعنوان نمونهای از معماری منطقهای گرم خشک به انجام میرسد؛ همچنین تحلیل بصری و معنایی سه گونه از تزئینات غالب این خانه بهعنوان نمونهای کامل و قابل سکونت درحالحاضر، از دیگر اهداف این پژوهش است و در انتها، پژوهش به پرسش: چیستی و چرایی نقشها و عناصر سهگانۀ تزئینی خانۀ قصابنژاد شوشتر، براساس رویکرد منطقهگرایی انتقادی پاسخ داده میشود. اطلاعات پژوهش حاضر بهصورت میدانی با بهرهگیری از شواهد بصری و کتابخانهای گردآوری شده و به شیوۀ توصیفی-تحلیلی ارائه شده است. براساس یافتههای این پژوهش درمیان نقوش سهگانۀ خانۀ قصابنژاد شوشتر، نقوش سنگی، براساس باورهای فرهنگی، مذهبی و محلی است و تزئینات آجری و گچی آن، به فراخور معماری بومی و محلی، برگرفته از معماری اسلامی و مفاهیم مرتبط با آن است. برخی از این نقوش براساس تشابهشان به بعضی عناصر پیرامونی نامگذاری شده است. عناصر فرهنگی چون: نقوش برآمده از فرهنگ بومی منطقه و مصالح ساختنی نیز از عناصری است که در منطقۀ شوشتر بوده است. تطبیق عناصر معماری بهویژه آرایههای سه گانۀ خانۀ قصابنژاد بهعنوان نمونهای نسبتاً کامل از خانههای سنتی شوشتر نشانداد که معماری این خانه با غالب ویژگیهای رویکرد منطقهگرایی انتقادی، باوجود اختلاف زمانی و جوان بودن بحث معماری منطقهگرایی انتقادی با فراز و فرود قابل تطبیق است. استفاده از سنگ در بناء در جایگاه عنصر ویژۀ محلی و وجود نقش طوطی در سرپنجرۀ سنگی بهعنوان پرندهای غیرمنطقهای در این بنا بازنمای دو ویژگی مهم از رویکرد منطقهگرایی انتقادی است که در بطن معماری شوشتر هضم شده است.
واژههای کلیدی: معماری سنتی شوشتر، خانۀ قصاب، منطقهگرایی انتقادی، شبکههای گلپچین، تزئینات آجری و سنگی.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1402/2/27 | پذیرش: 1402/6/19 | انتشار: 1403/10/1
دریافت: 1402/2/27 | پذیرش: 1402/6/19 | انتشار: 1403/10/1
فهرست منابع
1. -آذرنیوش، محمود؛ روانجو، احد، (1393). «بررسی آلودگی بصـری و شاخـصهای آن در شهـرهای ایـران (مطالعه مـوردی شهـر شوشتـر)». پیکره، 3(6): 75-92. https://doi.org/10.22055/pyk.2015.13209
2. - امامیفر، سید نظام الدین، (1376). «تزئینات آجری دزفول». پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ هنر دانشگاه تربیت مدرس (منتشر نشده).
3. - بلالزاده، مریم، (1390). «بررسی مردمشناختی جاذبههای گردشگری در شهرستان شوشتر (آثار باستانی و مجموعه آبی)». پایاننامۀ کارشناسیارشد، دانشگاه آزاداسلامی، تهران مرکزی (منتشر نشده).
4. - بهار، مهرداد؛ و شمیسا، سیروس، (١٣٨٨). نگاهی به تاریخ و اساطیر ایران باستان. تهران: علم.
5. - تجدد، تینا؛ و اسلامی، سیدیحیی، (1397). «بررسی ضرورت منطقهگرایی انتقادی توسعه معماری امروز». مطالعات محیطی هفت حصار، 7(27): 32-19. 20.1001.1.23225602.1398.7.28.4.6 :DOR
6. - تقیزاده، علیرضا؛ و تقوایی، ویدا، (1398). «سیر تجلی وحدت در کثرت در معماری خانههای سنتی شوشتر». هویت شهر، 13 (40): 108- 98. https://www.sid.ir/paper/154580/fa
7. - چهارمحالی، علیمحمد، (1398). «آرشیو تصاویر اداره میراثفرهنگی شوشتر».
8. - حبیبی، سید محسن؛ و اهری، زهرا، (1371). الگوی ساخت مسکن در شهرهای خوزستان. تهران: انتشارات علمی فرهنگی.
9. - حسنوند، محمد کاظم؛ و شمیم، سعیده، (1393). «بررسی نقشمایه گل لوتوس در هنر مصر، ایران و هند». جلوه هنر، 6(1): 22-40. https://doi.org/10.22051/jjh.2014.46
10. - حسینی، سیدهاشم؛ و فراشیابرقویی، حسین، (1393). «تحلیل جنبههای نمادین شیعی در تزئینات مسجد جامع یزد». نگره، 29: 43-33. https://negareh.shahed.ac.ir/article_135.html
11. - خزائی، محمد، (1385). «ترویج شمایلهای زمینی؛ تضعیف پیام آسمانی عاشورا». ماه هنر، 91 و 92: 6-4. https://ensani.ir/fa/article/89380
12. - خزائی، محمد، (1386)، «نقش نمادین طاووس در هنرهای تزئینی ایران». کتاب ماه هنر، 112-111: 12-6. https://ensani.ir/fa/article/94705
13. - دیبا، داراب، (1379). «گفتگوی کنت فرامپتون». داراب دیبا، مجله معماری و شهرسازی: 61-60.
14. - رحیمیه، فرنگیس؛ و ربوبی، مصطفی، (1353). شناخت شهر و مسکن بومی در ایران اقلیم گرم و نیمه مرطوب دزفول- شوشتر. انجمن دانشجویان دانشگاه تهران، تهران: چاپخانۀ زیبا.
15. - زرگرزادهدزفولی، مجتبی؛ لاریبقال، سید کیاوش؛ سالارینسب، نجمه؛ و باباییمراد، مهناز، (1395). «خوونچینی، تکامل و تناسب ابعاد در نماسازیهای آثار معماری دزفول». معماری ایران، 9: 65-47. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111758.html
16. - زمردی،حمیرا، (1387). نمادها و رمزهای گیاهی در شعر پارسی. تهران: زوّار.
17. - زنگنه، علی، (1392). «منزل مرعشی؛ مصداق بارزی از پایداری در معماری سنتی شوشتر». کنفرانس ملی معماری و فضاهای شهری پایدار: 11-1.
18. - شیرازی، محمدرضا، (1392). نظریههای پسا مدرن معماری، (نظریۀ مکان و منطقهگرایی معماری). تهران: نشر نی.
19. - علیجانی، علیاکبر، (1386). «اولین لرزههای هویّتی ایرانیان». در: مجموعه مقالات هویّت ایرانی: 65-45. تهران: سوره مهر.
20. - فرشتهنژاد، مرتضی، (1356). گرهسازی و گرهچینی در هنر معماری ایران. تهران: انجمن آثار ملی.
21. - قصابنژاد، مریم، (1398). مصاحبۀ شخصی.
22. - قصابنژاد، مریم، (1398). «آرشیو تصاویر شخصی».
23. - قمری، وحید، (1390). «طرح مرمت و احیاء خانه گازر و ساماندهی حریم آن». پایاننامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی. دانشکدۀ هنر و معماری، (منتشر نشده).
24. - کریمیان، نعیمه، (1381). «آجرکاری در خوزستان». کتاب ماه هنر. 46 و 45: 109 -108. https://ensani.ir/fa/article/81197
25. - کلاهکج، منصور، (1377). «تزئینات آجری شوشتر». پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشکدۀ هنرهای زیبای دانشگاه تهران، (منتشر نشده).
26. - مریدی، اکرم، (1377). شوشتر یعنی خوبتر. تهران: آیات.
27. - معمارباشی، ادهم، (1398). مصاحبۀ شخصی.
28. - مقصودیدربه، حسین، (1396). «بررسی و دستهبندی آجرکاری تاریخی شهرستان شوشتر». پایاننامۀ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشکدۀ هنر شوشتر، (منتشر نشده).
29. - نعیما، غلامرضا، (1376). دزفول شهر آجر. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور.
30. - ولیعرب، مسعود، (1394). «تحولات سیاسی و اجتماعی شوشتر در عصر قاجاریه». خوارزمی، 3: 172-151. http://noo.rs/bg2Vw
31. - یاحقی، محمدجعفر، (1386)، فرهنگ اساطیر و داستانوارهها در ادبیات فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.
34. - Alijani, A., .(2007). “The first identity tremors of Iranians”. In: The book of essays on Iranian identity, 45-65. Tehran: Surah Mehr. (in Persian)
35. - Azarniyush, M. & Ravanjo, A., (2013). “Investigation of visual pollution and its indicators in Iranian cities (case study of Shushtar city)”. Peykareh, 6: 75-92. https://doi.org/10.22055/pyk.2015.13209. (in Persian)
36. - Bahar, M. & Shamisa, S., (2009). A look at the history and mythology of ancient Iran. Tehran: Alam. (in Persian)
37. - Bilalzadeh, M., (2018). “Anthropological survey of tourist attractions in Shushtar city (ancient monuments and water collection)”. Master's thesis. Islamic Azad University. Central Tehran, (Unpublished), (in Persian)
38. - Chaharmahali, A. M., (2018). Shushtar Cultural Heritage Department Image Archive.
39. - Diba, D., (1379), “Kenneth Frampton's conversation”. Darab Diba, Architecture and Urbanism Magazine: 60-61. (in Persian)
40. - Emamifar, S. N., (1997). “Dezful Brick Decorations”. Master's thesis at Tarbiat Modares University Art Faculty (Unpublished). (in Persian)
41. - Farshtenejad, M., (1978). Knot making and knot picking in Iranian architectural art. Tehran: Association of National Artifacts.(in Persian)
42. - Frampton, K., (2002). “Towards a Critical Regionalism: Six Points for an Architecture of Resistance”. In: The Anti-Aesthetic: Essays on Postmodern Culture, Foster, H. (Ed.), New Press, New York: 16-29
43. - GhasabNejad, M., (2018). Personal interview. (in Persian)
44. - Habibi, Seyyed Mohsen; Ahri, Z., (1992). The pattern of housing construction in the cities of Khuzestan. Tehran: Scientific and Cultural Publications. (in Persian)
45. - Hassanvand, M. K. & Shamim, S., (2013). “Study of the motif of the lotus flower in the art of Egypt, Iran and India”. The effect of art. 11: 22-39. https://doi.org/10.22051/jjh.2014.46 (in Persian)
46. - Hosseini, S. H. & Farashi Abargoui, H., (2013). “Analysis of Shiite symbolic aspects in the decorations of Yazd Jame Mosque”. Negareh, 29: 33-43. https://negareh.shahed.ac.ir/article_135.html (in Persian)
47. - Karimian, N., (2002). “Brickwork in Khuzestan”. The book of the month of art, 46 & 45: 108-109. https://ensani.ir/fa/article/81197. (in Persian)
48. - Khazaei, M., (2007). “The symbolic role of the peacock in decorative arts of Iran”. The book of the month of art, 112-111: 6-12. https://ensani.ir/fa/article/94705. (in Persian)
49. - Khazaei, M., (2006). “Promotion of earthly icons; weakening the heavenly message of Ashura”. Art month, 91 & 92: 6-4. https://ensani.ir/fa/article/89380
50. (in Persian)
51. - Kolahkaj, M., (1998). “Shushtar brick decorations”. Master's thesis at Tehran University's Faculty of Fine Arts, (Unpublished), (in Persian)
52. - Maghsoodi Darba, H., (2016). “Review and categorization of historical brickwork of Shushtar city”. Master's thesis, Shahid Chamran University of Ahvaz, Shushtar Faculty of Arts, (Unpublished), (in Persian)
53. - Mimarbashi, A., (2018). Personal interview. (in Persian)
54. - Muridi, A., (1377). Shushtar means better. Tehran: Ayat. (in Persian)
55. - Naima, G., (1998). Dezful city of Ajar. Tehran: Iran's Cultural Heritage Organization. (in Persian)
56. - Qamari, V., (2013). “The plan of restoration and restoration of the Gazero house and the organization of its privacy”. Master's thesis. Islamic Azad University, Central Tehran branch. School of Art and Architecture, (Unpublished). (in Persian)
57. - Qamari, V., (2013). “The plan of restoration and restoration of the Gazero house and the organization of its privacy”. Master's thesis. Islamic Azad University, Central Tehran branch. School of Art and Architecture, (Unpublished), (in Persian)
58. - Qasabnejad, M., (2018). Archive of personal pictures.
59. - Rahimieh, F. & Raboubi, M., (1974). “Knowing the city and native housing in Iran, the hot and semi-humid climate of Dezful-Shoshtar”. Tehran University Students' Association, Tehran: Ziba Printing House, (Unpublished), (in Persian)
60. - Shirazi, M. R., (2012). Postmodern theories of architecture, (Theory of place and regionalism of architecture). Publisher: Tehran. (in Persian)
61. - Tadajd, T. & Eslami, S., (2017). “Investigating the necessity of critical regionalism in the development of today's architecture”. Haft Hesar Environmental Studies Journal, 7 (27): 19-32. DOR: 20.1001.1.23225602.1398.7.28.4.6. (in Persian)
62. - Taghizadeh, A. & Taqvai, V., (2018). “The course of manifestation of unity in plurality in the architecture of Shushtar's traditional houses”. Hovyat Shahr Magazine, 13(40): 98-108. https://www.sid.ir/paper/154580/fa. (in Persian)
63. - Vali-Arab, M., (2015). “Political and Social Developments of Shushtar in the Qajar Era”. Khwarizmi, 3: 151-172. http://noo.rs/bg2Vw
64. - Yahaghi, M. J., (2007). The culture of myths and stories in Persian literature. Tehran: Contemporary Culture. (in Persian)
65. - Zanganeh, A., (2013). “Manzel Marashi; A clear example of sustainability in Shushtar's traditional architecture”. National Conference on Architecture and Sustainable Urban Spaces: 1-11. (in Persian)
66. - Zargarzadeh Dezfouli, M., Lari Bakal, S. K., Ancestry, N. & Babaei-Morad, M., (2015). “Khuonchini, evolution and proportionality of dimensions in facades of Dezful architectural works”. Iranian Architecture Quarterly, 9: 65-47. https://jias.kashanu.ac.ir/article_111758.html. (in Persian)
67. - Zumardi, H., (2007). Plant symbols and symbols in Persian poetry. Tehran: Zovar. (in Persian)
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |