logo
سال 8، شماره 28 - ( 6-1403 )                   سال 8 شماره 28 صفحات 35-7 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.8.28.7

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sharifi M. (2024). Architectural Context of Pisdeli Culture (Hasanlu VIII), Based on Archaeological Excavations. Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(28), 7-35. doi:10.22034/PJAS.8.28.7
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-860-fa.html
شریفی مهناز.(1403). بافت معماری فرهنگ پیزدلی (حسنلوی VIII) براساس کاوش‌های باستان‌شناسی در تپۀ گردآشوان، شمال‌غرب مطالعات باستان‌شناسی پارسه 8 (28) :35-7 10.22034/PJAS.8.28.7

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-860-fa.html

بافت معماری فرهنگ پیزدلی (حسنلوی VIII) براساس کاوش‌های باستان‌شناسی در تپۀ گردآشوان، شمال‌غرب
مهناز شریفی*
دانشیار گروه باستان‌شناسی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، mhsharifi588@yahoo.com
چکیده:   (4687 مشاهده)
تپۀ گردآشوان یکی از معدود محوطه‌های استقراری دورۀ روستانشینی در حوضۀ رودخانه زاب کوچک، پیرانشهر مربوط به هزارۀ پنجم/چهارم پیش‌ازمیلاد است که با توجه به تاریخ‌گذاری (C14) از 4531پ.م. مورد سکونت قرار گرفته است. انجام دو فصل کاوش باستا‌ن‌شناختی این محوطه، اطلاعات ارزند‌ه‌ای درخصوص وضعیت فرهنگی و معماری منطقه در اختیار قرار داده است. به‌لحاظ توالی زیستی در گردآشوان دو طبقۀ استقراری و چهار مرحلۀ معماری از هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلاد شناسایی گردید. شواهد باستان‌شناسی روستای گردآشوان نشان‌داد که بافت معماری به‌لحاظ کالبدی شامل فضاهای خشتی و سنگی است. از لحاظ روش، این پژوهش متکی‌بر داده‌های نویافته از کاوش‌های میدانی است که به روش توصیفی-تحلیلی نگارش یافته است. به‌دلیل انباشت ضخیم مواد فرهنگی عصر مس‌وسنگ جدید و ارتفاع حدود هشت متر و مراحل مختلف معماری، به‌نظر می‌رسد گردآشوان یکی از کلیدی‌ترین محوطه‌های مس‌وسنگ جدید در منطقۀ شمال‌غرب باشد. کاوش گردآشوان با هدف شناخت بافت معماری و سنت فرهنگی مس‌وسنگ جدید (حسنلوی VIII) در حوضۀ رودخانه زاب انجام‌یافت. در این پژوهش تلاش گردید تا با مطالعۀ بقایای معماری و مواد فرهنگی بتوان سنت‌های فرهنگی حوضۀ زاب را با دیگر مناطق تبیین نمود. نتایج به‌دست آمده از کاوش، نشانگر پیوندهای فرهنگی دشت پیرانشهر با مناطق قفقاز، آناتولی و بین‎النهرین است که به‌دلیل نزدیکی به مناطق فرهنگی فوق دارای مناسبات و روابط فرهنگی بوده‌اند. در این پژوهش به معرفی نقشه، ترکیب کالبد و مصالح مورداستفاده و شیوه‌های معماری مس‌وسنگ به‌مثابه تجربیاتی کهن از ایجاد فضاهای مقاوم و منطبق با زیست‌بوم محل می‌پردازد. 
واژه‌های کلیدی: شمال‌غرب، پیزدلی، مس‌وسنگ جدید، معماری خشتی، سفال کاهرو.
متن کامل [PDF 5356 kb]   (4386 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1402/2/21 | پذیرش: 1402/5/2 | انتشار: 1403/6/10
فهرست منابع
1. - بختیاری، سحر؛ عمرانی، بهروز؛ و موسی‌پورنگاری، فریبا، (1397). «سیر تطور فرهنگی منطقۀ قره‌باغ در خلال هزارۀ ششم تا چهارم پیش‌ازمیلاد، براساس داده‌های بررسی هوراند». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 18: 44-25. https://doi.org/10.22084/NBSH.2018.15386.1691
2. - بیننده،علی، (1397). «شکل‌گیری ارتباطات حوضۀ دریاچۀ ارومیه و شرق آناتولی». مجلۀ مطالعات ایرانی، 33: 53-74. 10.22103/https://doi.org/jis.2018.2104
3. -شریفی، مهناز؛ و مترجم، عباس، (1397). «مدارک نویافته از کهن‌ترین بقایای معماری هزارۀ پنج پیش‌ازمیلاد، در استان کردستان (براساس کاوش‌های باستان‌شناسی). نشریه مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 4: 40-23. https://doi.org/10.30699/PJAS.2.4.23
4. -شریفی، مهناز، (1400). «گاهنگاری مطلق C14 و بررسی گونۀ سفال عصر‌آهن III، در تپه گردآشوان، شمال‌غرب ایران براساس نویافته‌های باستان‌شناسی». جستارهای باستان‌شناسی ایران، 11: 94-81. 10.22034/https://doi.org/IAEJ.2022.11197
5. -عابدی، اکبر، و شریفی، مهناز، (1401). «گزارش تپه‌دالما نقده». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).
7. - Abedi, A. & Sharifi, M., (2022). “Dalma excavation”. unpublished report. (In Persian).
8. - Akhundov, T., (2011). “Archaeological Sites of the Mugan Steppe and Prerequisites for Agricultural Settlement in the South Caucasus in the Neolithic-Eneolithic”. Stratum, 2: 219‒236. URL: https://www.e-anthropology.com/English/Catalog/Anthropology/STM_DWL_GzNg_R9hU0zWidy8a.aspx
9. - Abedi, A., Khatib Shahidi, H., Chataigner, CH., Niknami, K., Eskandari, N., Kazempour, M. & Ebrahimi, GH., (2014). “Excavation at Kul Tepe North-Western Iran”. Ancient Near Eastern Studies, 51: 33-165. https://doi.org/10.2143/ANES.SI.0.3038717
10. - Balossi-Restelli, F., (2012). “The Beginning of the Late Chalcolithic Occupation at Arslan tepe, Malatya, After The The Ubaid: INTERPRETING Change E From The Caucasus To Mesopotamia At The Dawn of Urban Civilization (4500-3500 BC)”. Papers from The Post-Ubaid Horizon in the Fertile Crescent and Beyond, Edited by: Catherine Marro: 235-259.
11. - Bakhtiari, S., Omrani, B. & Mousapournegari, F., (2018). “The Cultural Evolution of Qara Dagh Region During the Sixth to Fourth Millenniums B.C: Based on New Results from the New Archaeological Surveys of Hourand”. Pajohesh haye bastanshenasi, 18: 25-44. https://doi.org/10.22084/NBSH.2018.15386.1691 (In Persian).
12. - Baxaliyef, V. & Novruzov, Z., (2010). Sirabda arxeologji Arasdirmalar. Azerbaycan Milli Elmler Akademiyasi Naxcivan Bolmesi.
13. - Binandeh, A., (2018). “The Formation of Connection between Urmia Lake Basin and East Anatolia”. Journal of Iranisan studies, 17: 53-74. https://doi.org/10.22103/jis.2018.2104 (In Persian).
14. - Brustolon, A. & Rova, E., (2008). “The Late Chalcolithic settlement in the Leilan Region of Northeastern Syria: A Preliminary Assessment”. in: Proceedings of the 5th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East: 357‒381.
15. - Danti, M. D., Voigt, M., Dyson, R. H., (2004). “The search for the late Chalcolitic/Early Bronze Age transition in the Ushnu–Solduz Valley, Iran”. in: A. Sagona (ed.), A view from the high land: Archaeological studies in honor of Charley Burney, 583–615, Supplement 12. Leuven.
16. - Dyson, R. H., (1967). “Early Cultures of Solduz, Azerbaijan”. A Survey of Persian Art and Archaeology14 (Proceeding of the IV International Congress of Iranian Art and Archaeology, part A: 261‒297.
17. - Dyson, R., (1968). “Hasanlu and the Solduz and ushno valleys Twelve years of exploration”. Archaeologia, viva I (1): 83-90.
18. - Dyson, R. & Young, C., (1960). “The solduz valley, Iran: pisdeli, tepe”. Antiquity, XXXIV: 133.
19. - Gerritsen, F., Özbal, R., Thissen, L. & Galik, A., (2010). “Barcın Höyük", Anatolica 36: 197‒225. https://doi.org/10.2143/ANA.36.0.2049243
20. - Hamlin, C., (1975). “The Early Second Millennium Ceramic Assemblage of Dinkha Tepe”. Journal of Persian studies, IRAN, 12: 125-153. https://doi.org/10.2307/4300507
21. - Henrickson, E. F., (1983). “Ceramic Styles and cultural Interaction in the Early and Middle chalcolithic of central Zagros, Iran”. Doctoral dissertation, University of Toronto.
22. - Henrickson, E. F. & Vitali, V., (1987). “The Dalma tradition :prehistoric Interregional cultural Integration in Highland western Iran”. Paleorient, 13 (2): 36-45. https://doi.org/10.3406/paleo.1987.4427
23. - Helwing, B., (2005). “The late Chalcolithic period in the northern Zagros a reappraisal of the current status of research”. In: Proceedings of International Symposium on Iranian Archaeology: Northwest Region: 11-23.
24. - Helwing, B., (2012). “Late Chalcolithic Craft Traditions at The Northeastern ‘PERIPHERY’ of Mesopotamia: Potters Vs. Smiths, In The Southern Caucausus”. Origini, XXXIV: 201-220.
25. - Jayyab, K. A., (2012). “A ceramic chronology from Tell Hamoukar's southern extension, Publications de l'Institut Français d'Études Anatoliennes, Part of a thematic issue : After the Ubaid. Interpreting change from the Caucasus to Mesopotamia at the dawn of urban civilization (4500-3500 BC)”. Papers from The Post-Ubaid Horizon in the Fertile Crescent and Beyond. International Workshop held at Fosseuse, 29th: 87-127.
26. - Kelly-Buccellati, M., (2019). “Mozan-Urkesh in the Late Chalcolithic Period”. in: J. Becker (ed.), Kulturlandschaft Syrien: 261–90. Alter Orient Und Altes Testament 371. Münster: Ugarit-Verlag.
27. - Kepinski, Ch., (2011). “New Evidence from Gari Resh, Northern Iraq, the 2001 and 2002 Seasons: A pre-Uruk Expansion Site from the Late Chalcolithic Period”. Zora, 4: 47‒85.
28. - Kroll, S., (2004). “Hasan Ali: Bemalte frühbronzezeitliche Keramik im Gebiet des Urmia-Sees: ‘Hasan Ali Ware’”. in: A View from the Highlands: Archaeological Studies in Honour of Charles Burney, ed. A. Sagona: 677–92.
29. - Lyonnet, B., Guliyev, F., Helwing, B., Aliyev, T. & Hansen, S., (2012). “Ancient Kura 2010-2011: The First Two Seasons of Joint Field Work in the Southern Caucasus”. Archäologische Mitteilungenaus Iran und Turan, 44: 1-190.
30. - Marro, C., (2010). “Where did Late Chalcolithic Chaff-Faced Ware originate? Cultural Dynamics in Anatolia and Transcaucasia at the Dawn of Urban Civilization”. Paléorient, 36 (2): 35-55. https://doi.org/10.3406/paleo.2010.5387
31. - Marro, C., (2022). “The View from the North, The Emergence and Spread of the Chaff-Faced Ware oikumenè as seen from the Caucasus (ca. 4600-3500 BCE)”. Paleorient, 48: 111-130. https://doi.org/10.4000/paleorient.1675
32. - Marro, C., Bakhshaliyev, V. & Ashurov, S., (2011). “Excavations at Ovcular Tepesi (Nakhchivan, Azerbaijan). Second preliminary report: the 2009‒2010 seasons”. Anatolia Antiqua, 19: 53‒100. https://doi.org/10.3406/anata.2011.1089
33. - Mellaart, J., (1966). “Early Cultures of the South Anatolian Plateau II: The Late Chalcolithic and Early Bronze Agesin the Konya Plain”. Anatolian Studies, 13: 199-236. https://doi.org/10.2307/3642494
34. - Museyibli, N., (2016). “Potters Marks on Leyla Tepe Culture Pottery: Eastern Anatolian Chalcolithic Traditions in The Caucasus”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 16(1): 283‒294.
35. - Narimanov, I. H., Akhundov, T. I. & Aliev, H. G., (2007). Leylatepe: Settlement, Tradition, a Stage in Ethno-Cultural History of South Caucasus. Baku: Azerbaijan.
36. - Palumbi, G., (2011). “The Chalcolithic of Eastern Anatolia”. STEADMAN, 09: 205-226. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780195376142.013.0009
37. - Parker, B. J., Foster, C. P., Henecke, J., Hopwood, M., Hopwood, D., Creekmore, A., Demirergi, A. & Eppihimer, M., (2008). “A Preliminary Report from the 2005 and 2006 Field Seasons at Kenan Tepe”. Anatolica, 34: 103‒176. https://doi.org/10.2143/ANA.34.0.2031566
38. - Peyronel, L. & Vacca, A., (2015). “Northern Ubaid and Late Chalcolithic 1‒3 Periods in the Erbill Plain. New Insights from Recent Researches at Helawa, Iraqi Kurdistan”. ORIGINI, 37(1): 89‒127. https://iris.uniroma1.it/handle/11573/869865
39. - Sağlamtimur, H. & Kalkan, E., (2015). “Late Chalcolithic Pottery Assemblage from Başur Höyük”. Arkeoloji Dergisi, 20: 57‒88.
40. - Sharifi, M. & Motarjem, A., (2018). “The Newfound Evidence of the Oldest Remains of Architecture of Chalcolithic Period in Kurdistan Province (Based on Archaeological Excavations)”. Parseh J Archaeol Stud., 2(4): 23-40. https://doi.org/10.30699/PJAS.2.4.23 (In Persian).
41. - Sharifi, M., (2021). “Absolute Dating and Study of Iron Age / III II Pottery in Girdi Ashoan tepe, Northwestern Iran Based on Archaeological Excavation”. Journal of Iran's Pre-Islamic Archaeological Essays, 6: 94-81. https://doi.org/10.22034/IAEJ.2022.11197 (In Persian).
42. - Sharifi, M., (2020). “Excavations at Barveh Tepe: New Insights into the Early Bronze Age in Northwest Iran”. Journal of Near Eastern Studies, 79 (2): 287-303.https://doi.org/10.1086/710363
43. - Sharifi, M., (2022a). “The Late Chalcolithic settlement of Gird-i Ashoan in the Zab basin, northwest Iran”. Ancient Near Eastern Studies, 59: 53-79. https://doi.org/10.2143/ANES.59.0.0000000
44. - Sharifi, M., (2022b). “Gird-i Ashoan During the Late Chalcolithic, Based on the Second Season of Excavation in Northwest of Iran”. Journal of archaeological studies, 14: 87-110. https://doi.org/10.22059/jarcs.2022.322632.143011
45. - Sharifi, M. & Motarjem, A., (2018). “The process of cultural change in the Chalcolithic period in the highlands of Western Iran at Tepe Gheshlagh”. Documenta Praehistorica, XLV: 86-99. https://doi.org/10.4312/dp.45.7
46. - Steadman, Sh. R., Mc Mahon, G. & Ross, J. C., (2007). “The Late Chalcolithic at Çadır Höyük in Central Anatolia”. Journal of Field Archaeology, 32(4): 385‒406. https://doi.org/10.1179/009346907791071458
47. - Tala’i, H., (1983). “Pottery Evidence from Ahrendjan Tepe”. Archaeologisches Mitteilungen aus Iran, 16: 7-17.
48. - Tobler, A. J., (1950). Excavaions at Tepe Gawra. Vol II, Published for, UNIVERSITY MUSEUM by the UNIVERSITY of PENNSYLVANIA PRESS, PHILADELPHIA.
49. - Voigt, M., (1983). Hajji Firuz tepe, Iran the Neolithic settlement Hasanlu excavation reports. Vol 1 university of Pennsylvania, Philadelphia.
50. - Voigt, M. & Dyson, R., (1992). “The chronology of iran.8000 – 2000 B.C”. Chronology in world Archaeology, Third Edition Vols. Robert W. Ehrich (ed). University of Chicago press. Chicago: 122 – 178, I: 122 –153.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.