سال 7، شماره 23 - ( 3-1402 )
سال 7 شماره 23 صفحات 60-39 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Tavakoli Zaniani A, Abbasnejad Seresti R, Jayez M. (2023). Introduction and Analysis of Technology and Typology of Lithic Artifacts Discovered from the Excavations of 2020 in Touq Tepe Neka, Mazandaran. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(23), 39-60. doi:10.30699/PJAS.7.23.39
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-851-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-851-fa.html
توکلیزانیانی علی، عباسنژادسرستی رحمت، جایز مژگان.(1402). معرفی و تحلیل فناوری و گونهشناسی دستساختههای سنگی مکشوف از کاوشهای 9931 ه.ش. در توقتپه نکا، مازندران مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (23) :60-39 10.30699/PJAS.7.23.39
1- کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،r.abbasnejad@umz.ac.ir
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده: (2996 مشاهده)
در این پژوهش یکی از نظامهای تولید دستساختههای سنگی دوران نوسنگی منطقۀ شرق مازندران برپایۀ کاوشهای توقتپه در سال 1399 ه.ش. بهصورت توصیفی-تحلیلی مورد مطالعه قرار گرفته است. بررسی فناوری، گونهشناسی و تأثیر معیشت بر شیوۀ بهکارگیری فناوریها و مطالعۀ چگونگی تولید دستساختههای گوناگون در این محوطه، از مهمترین اهداف و پرسشهای این پژوهش در این تپه است. توقتپه در بخش مرکزی نکا و در پیرامون روستای اسکاردین واقع شده است. کوههای هوتوکش، که از مهمترین منابع سنگ چرت در ایران هستند، در حدود 10 کیلومتری جنوب آن قرار دارند. دستساختههای سنگی مکشوف از کاوش این محوطه از سنگ چرت ساخته شدهاند. این دستساختهها در محوطه ساخته نمیشده و بخشی از توالی تراش در خارج از آن انجام میشده است. با توجه به اینکه هیچ نمونۀ سنگمادر تیغه در مجموعه مشاهده نمیشود، بهنظر میرسد تیغهها بهصورت آماده به محوطه وارد شده و بیشتر، عمل پرداخت و یا فرمدهی نهایی برداشتهها در آن انجام میگرفته است. شواهدی چون: بزرگی سکوی ضربه، حباب ضربۀ دوگانه و پریدگی حباب ضربه نشان میدهند که فناوری مورد استفاده در صنایع سنگی توقتپه به شیوۀ ضربۀ مستقیم با چکش نرم و یا ضربۀ غیرمستقیم بوده است. از ویژگیهای شاخص این مجموعه، فراوانی ابزارهای روی تراشه و کنگرۀ دندانهدارها و کمبود خراشندههای (ناخنی و هندسی) و ابزارهای دارای جلای داس است. صنایع سنگی توقتپه بهلحاظ ترکیببندی فناوری، بیشترین شباهت را با صنایع سنگی میانسنگی غار کمیشان دارد. شیوۀ ساخت دستساختههای سنگی دوران نوسنگی، دنبالۀ شیوۀ ساخت دستساختهها در دوران میانسنگی کاسپی است و بنابراین، این مجموعه را میتوان مربوط به دوران نوسنگی دانست. شیوۀ تأمین معاش، تأثیر مستقیمی روی گونه، روش و فناوری ساخت دستساختهها دارد. مطالعۀ حاضر نشان داده است که بهدلیل ظرفیت بالای محیطزیست منطقۀ موردمطالعه در تأمین خوراک مورد نیاز جوامع پیشازتاریخ، دگرگونی چشمگیری در گونهشناسی و فناوری ابزارهای نوسنگی این محوطه درراستای دگرسانی معیشت مبتنیبر تولید غذا مشاهده نمیشود.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/11/26 | پذیرش: 1401/1/30 | انتشار: 1402/3/1
دریافت: 1400/11/26 | پذیرش: 1401/1/30 | انتشار: 1402/3/1
فهرست منابع
1. - توکلیزانیانی، علی، (1401). «مطالعۀ فناوری و معیشت دوران نوسنگی دشتهای شرقی مازندران بر پایۀ مطالعۀ دستافزارهای سنگی یافتهشده از کاوشهای 1399 در توقتپه نکا، مازندران». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی پیشازتاریخ، دانشگاه مازندران (منتشرنشده).
2. - جایز، مژگان، (1391). «مطالعۀ فناوری و گونهشناسی دستافزارهای سنگی غار کمیشان و مقایسۀ آن با منطقۀ زاگرس». رسالۀ دکتری باستانشناسی پیشازتاریخ، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
3. - جایز، مژگان؛ و وحدتینسب، حامد، (1399). «گاهنگاری نسبی براساس تشخیص فنآوری تولید دستساختههای سنگی: مطالعه موردی تکنیک تولید تیغهها و ریزتیغهها در مجموعۀ دستساختههای سنگی غار کمیشان مازندران». مطالعات باستانشناسی، دورۀ 12 (1): 80-59.
4. - روستایی، کوروش، (1393). «فرآیند نوسنگیگرایی در شمال شرق فلات ایران». رسالۀ دکتری باستانشناسی پیشازتاریخ، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
5. - حریریان، حمید؛ مترجم، عباس؛ ساعدموچشی، امیر؛ کریمی، زاهد و خسروی، سلمان، (1400). «مطالعۀ اولیۀ دست-افزارهای سنگی محوطههای دورۀ مسوسنگ در غرب کردستان»، پژوهشهای باستانشناسی ایران، دورۀ 7 (3): 27-7.
6. - عباسنژادسرستی، رحمت، (1399). «گزارش توصیفی تحلیلی گمانهزنی لایهنگاری توقتپه. نکا. مازندران». ساری: مرکز اسناد ادارۀ کل میراثفرهنگی. صنایعدستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
7. - عباسنژادسرستی، رحمت؛ و نعمتیلوجندی، حسینریال (1400). «گزارش توصیفی تحلیلی گمانهزنی لایهنگاری تپهولیکی، نکا، مازندران». ساری: مرکز اسناد ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان مازندران (منتشرنشده).
8. - عزیزیخرانقی، حسین؛ و آبه، ماساشی، (1396). «بررسی مجموعه ابزارهای سنگی رحمتآباد در محلۀ نوسنگی با سفال اولیه (مرحلۀ شکلگیری موشکی)». پاسارگاد، فارس. مجموعه مقالههای حفاظت و مرمت، باستانشناسی، معماری، زمینشناسی، مردمشناسی و گردشگری، پایگاه میراثجهانی پاسارگاد.
9. - فاضلینشلی، حسن، (1396). «گزارش کاوش تعیین عرصه و حریم محوطۀ باز کمیشانی». ساری: مرکز اسناد ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
10. - لوئیز اینیزان، ماری؛ و همکاران (1388). فنآوری و واژهشناسی دستافزارسنگی. ترجمۀ الهام قصیدیان، تهران: سمیرا.
11. - ماهفروزی، علی، (1386). «گزارش گمانهزنی و تعیین حریم طوقتپه نکا». ساری: مرکز اسناد ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری مازندران (منتشرنشده).
12. - وحدتینسب، حامد (1388). «گزارش فصل اول کاوش در غار کمیشان»، تهران: مرکز اسناد میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری کشور (منتشرنشده).
13. - وحدتینسب، حامد؛ و جایز، مژگان، (1390). «فناوری و گونهشناسی مجموعۀ دستافزارهای سنگی غار کمیشان، مازندران (ملاحظاتی بر صنعت تریالتی)». مجلۀ باستانشناسی و تاریخ، 50: 78-56.
15. - Abbasnejad Seresti, R., (2019). “Descriptive Analytical Report on the Stratigraphic Excavation at Touq Tappeh, Neka, Mazandaran”. Archives of Iranian Center for Archaeological Research (Unpublished Report).
16. - Abbasnejad Seresti, R. & Nemati Loujandi, H., (2022). “Descriptive Analytical Report on the Stratigraphic Excavation at Tappeh Valiki, Neka, Mazandaran”. Archives of Iranian Center for Archaeological Research (Unpublished report).
17. - Abe, M. & Azizi Kharanaghi, M. H., (2014). “A Study on the Early Pottery Neolithic Chipped Stone Assemblages from Rahamatabad”. in: Azizi Kharanaghi, M. H., Khanipour, M. and Naseri, R. (eds.), Proceedings of the International Conference of Young Archaeologists, Tehran: University of Tehran Press: 27-40
18. - Adams, B. & Blades, B. S., (2009). Lithic Material and Paleolithic Societies. Blackwell Publishing Ltd.
19. -Andrefsky, W. J., (1998). Lithics: Macroascopic Approaches to Analysis, Cambridge Manuals in Archaeology. Cambridge University Press, Cambridge.
20. - Barker, G., (2006). The Agricultural Revolution in Prehistory. Why Did Foragers Become Farmers? Oxford, Oxford University Press.
21. - Bar-Yosef, O. & Belfer-Cohen, A., (1992). “From Foraging to Farming in the Mediterranean Levant”. in: A. B. Gebauer and T. D. Price (eds.), Transitions to Agriculture in Prehistory: 21-48. (Monograph in World Archaeology 4). Madison, Prehistory Press.
22. - Bar-Yosef, O. & Meadow, R. H., (1995). “The origins of agriculture in the Near East”. In: Price, T. D., and Gebauer, A. B. (eds.), Last Hunters-First Farmers: New Perspectives on the Prehistoric Transition to Agriculture, School of American Research Press, Santa Fe: 39–94.
23. - Blades, B. S., (2002). Aurignacian Lithic Economy Ecological perspectives from Southwestern France. Kluwer Academic Publishers, New York, Boston, Dordrecht, London, Moscow.
24. -Bleed, P., (1986). “The Optimal Design of Hunting Weapons: Maintainability or Reliability”. American Antiquity 51 (4): 737-747.
25. - Coon, C. S., (1952). “Excavations in Hotu cave, Iran, 1951, a preliminary report”. Proceedings of the American Philosophical Society, 96 (3): 231-249.
26. - Debenath, A. & Dibble, H. L., (1994). PALEOLITHIC TYPOLOGY. Lower and Middle Paleolithic of Europe. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology.
27. - Dupree, L., (1952). “The Pleistocene Artifacts of Hotu Cave, Iran”. Proceedings of the American Philosophical Society, 96 (3): 250-257.
28. - Ericson, J. E., (1984). “Toward the analysis of lithic production systems”. In: Prehistoric quarries and lithic production, Ericson, J. E and Purdy, B, A., (eds.), Cambridge: Cambridge University Press: 1-9.
29. - Fazeli Nashli, H., (2017). “Excavation Report on Determining the Area and Privacy of the Open Site of Komishani”. Sari: the Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Mazandaran.
30. - Haririan, H.; Motarjem, A.; Saedmochshi, A.; Karimi, Z. & Khosravi, S., (2021). “A Preliminary Analysis of Stone Tools from the Chalcolithic Sites of Western Kurdistan”.Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran, 7 (3): 7‒27.
31. -Heydari Gouran, S., (2004). “Stone raw material sources in Iran: some case studies”. T. Stollner, R. Slotta, und A. Vatandoust (eds.), Persian Antiques Splendor, Mining Crafts and Archaeology in Ancient Iran, 1: 124-129, Deutsches Bergbau-Museum Bochum, Bochum.
32. -Hole, F., (1984). “A Reassessment of the Neolithic Revolution”. Paleorient, 10 (2): 49-60.
33. - Inizan, M. L.; Reduron- Ballinger, M.; Roche, H. & Tixier, J., (1995). Technologie de la pierre taillée. Publié avec le concours du Centre National de la Recherche Scientifique de l’université de Paris X Nanterre.
34. - Inizan, M.-L.; Tixier, J.; & Roche, H., (2008). Technology of Knapped Stone. trans. by Elham Qasidian, Tehran: Samira.
35. - Jayez, M., (2012). “A Study of the Technology and Typology of Stone Tools from Komishan Cave and Its Comparison to the Zagros Region”. Unpublished PhD dissertation in Prehistoric Archaeology, Tarbiat Modares University.
36. - Jayez, M. & Vahdati Nasab, H., (2019). “Relative Chronology based on the Diagnosis of the Technology of Stone Artifacts Production: A Case Study of the Technology of Manufacturing Blades and Bladelets in the Lithic Collection from Komishan Cave, Mazandaran”. Journal of Archaeological Studies, 12 (1): 59‒80.
37. - Jochim, M., (1983). “Optimization Models in Context”. In: J. A. Moore and A. S. Keene, eds. Archaeological Hammers and Theories, New York: Academic Press: 157-172.
38. - Mahfroozi, A., (2002). Gohar Tappeh. Monument Museum.
39. - Roustaei, K., (2014). “Neolithic Process in the North-eastern Plateau of Iran”.Doctoral Dissertation in Prehistoric Archaeology, University Tarbiat Modares.
40. Shott, M., (1986). “Technological Organization and Settlement Mobility: An Ethnographic Examination”. Journal of Anthropological Research 42 (1): 15-51.
41. - Tavakoli Zaniani, A., (2023). “A Study of the Neolithic Technology and Subsistence in the Eastern Plains of Mazandaran in Light of Study of Stone Tools from the 2020 Excavation in Touq Tappeh, Neka, Mazandaran”. M.A. Thesis in Prehistoric Archaeology, University of Mazandaran (Unpublished report).
42. - Vahdati Nasab, H., (2009). “Report of the first chapter of the excavation of Ghar Kamishan”. Tehran: Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Documentation Center of the country (Unpublished report).
43. -Vahdati Nasab, H. & Jayez, M., (2011). “Technology and Typology of the Lithic Artifacts from Komishan Cave, Mazandaran (Observations on the Industry of Trialeti)”.Journal of Archeology and History 2 (50): 56‒78.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |