logo
سال 8، شماره 29 - ( 10-1403 )                   سال 8 شماره 29 صفحات 127-105 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.8.29.105

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Mohammadifar Y, Rastegarfard M, Hemati Azandaryani E. (2024). Revealing Pearl as A Functional Element or A Sacred Concept in Sasanian Art. Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(29), 105-127. doi:10.22034/PJAS.8.29.105
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-842-fa.html
محمدی‌فر یعقوب، رستگارفرد مینا، همتی‌ازندریانی اسماعیل.(1403). تجلی مروارید به‌عنوان عنصری کارکردی یا مفهومی مقدس در هنر ساسانی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 8 (29) :127-105 10.22034/PJAS.8.29.105

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-842-fa.html

تجلی مروارید به‌عنوان عنصری کارکردی یا مفهومی مقدس در هنر ساسانی
یعقوب محمدی‌فر*1 ، مینا رستگارفرد2 ، اسماعیل همتی‌ازندریانی3
1- استاد گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران (نویسندۀ مسئول) ، mohamadifar@basu.ac.ir
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
3- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران.
چکیده:   (1357 مشاهده)
نقش مروارید یکی از برجسته‌ترین و پرکاربردترین عنصر تزئینی در هنر دورۀ ساسانی به‌شمار می‌رود که بازتاب‌های متنوعی از آن در آثار فرهنگی و هنری این دوره مشاهده می‌شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه و اهمیت این نقش در هنرهای تزئینی ساسانی، به تحلیل آن به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین نقوش به‌کاررفته در زیورآلات شاهانه و نمادی مقدس یا معنادار می‌پردازد. پرسش‌های اصلی پژوهش عبارتنداز: مروارید در هنر دورۀ ساسانی چه نمادها و کاربردهایی را نمایان می‌سازد؟ شاخص‌ترین جلوه‌های بصری مروارید و ارتباط آن با ارزش‌های معنوی در دورۀ ساسانی چگونه تجلی یافته است؟ این پژوهش که از نوع بنیادی است، با رویکرد توصیفی، تحلیلی-تطبیقی انجام شده و اطلاعات آن از طریق مطالعات کتابخانه‌ای گردآوری شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که کاربرد نقش مروارید در هنر ساسانی فراتر از جنبه‌های تزئینی بوده و به‌عنوان عنصری نمادین، معنوی و سلطنتی شناخته می‌شده است. تحلیل‌ها حاکی از آن است که استفاده از نقش مروارید در این دوره، علاوه‌بر اهداف زیبایی‌شناسانه، در پیوندی عمیق با باورهای زرتشتی قرار داشته و نمادی از فرّه ایزدی به‌شمار می‌رفته است. این نقش‌مایۀ نمادین در گستره‌ای از هنرهای تزئینی، ازجمله منسوجات ابریشمی، ظروف زرین و سیمین، سکه‌ها و تزئینات معماری نظیر گچ‌بری و نقاشی دیواری به‌کار رفته است. استفاده از این نقش در راستای تأکید بر مفاهیمی هم‌چون: مشروعیت سلطنتی، تقدس الهی، و با هدف دستیابی به فرّه افزون‌تر و درنتیجه سعادت و کامیابی بیشتر بوده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که نقش مروارید، با تأکید بر پیوند میان ارزش‌های مذهبی و اجتماعی، به‌عنوان یکی از ارکان اصلی هنرهای تزئینی ساسانی، نمادی برجسته از ارتباط میان انسان، ایزدان و نظام سلطنتی در این دوره بوده است. 
واژه‌های کلیدی: مروارید، نماد، هنر تزئینی، ساسانی، فرّه ایزدی.
متن کامل [PDF 2330 kb]   (325 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/12/23 | پذیرش: 1402/1/27 | انتشار: 1403/10/1
فهرست منابع
1. - آلبری، چارلز رابرت سیسل، (1388). زبور مانوی. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: انتشارات اسطوره، چاپ اول.
2. - آموزگار، ژاله، (1383). «تاریخ اساطیری ایران». تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.
3. - ابوالقاسمی، محسن، (1387). مانی به روایت ابن‌ندیم. تهران: انتشارات طهوری، چاپ سوم.
4. - اقبال‌آشتیانی، عباس، (1340). تاریخ جواهرات در ایران، فرهنگ ایران زمین. جلد نهم، تهران: نشر سخن.
5. - امامی، مونا؛ و حسامی، منصور، (1394). «کاربرد میراث کهن ساسانی در طراحی نشانه». هنرهای زیبای هنرهای تجسمی، 20 (3): 17-24. https://doi.org/10.22059/jfava.2015.56377
6. - بهار، مهرداد، (1391). پژوهشی در اساطیر ایران. تهران: نشر آگه، چاپ نهم.
7. - پوپ، آرتور اپهام، (1399). شاهکارهای هنر ایران. اقتباس و نگارش: پرویز ناتل‌خانلری. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
8. - ثعالبی، ابومنصور عبدالملک، (1368). غرراخبار ملوک الفرس یا غررالسیر. به‌کوشش: زوتنبرگ، پاریس، 1900م.، ترجمۀ محمد فضائلی، تهران: نشر نقره.
9. - جعفری، سعیده، (1381). «فر و نمادهای آن در هنر ساسانی». کتاب ماه هنر، 45 و 46: 148-149.
10. - جلالیان، مینا، (1397). «ارتباط ایزد باد (وای) با نوارهای در حال اهتزاز ساسانی». هنر و تمدن شرق، 8 (22): 5-18. https://doi.org/10.22034/jaco.2019.81917
11. - دریایی، تورج، (1383). شاهنشاهی ساسانی. تهران: انتشارات ققنوس، چاپ سوم.
12. - دوستخواه، جلیل، (1385). اوستا؛ کهن‌ترین سرودهای ایرانیان. تهران: نشر مروارید، چاپ دهم.
13. - رستم‌پور، سالومه، (1382). مهرپرستی در ایران، هند و روم. تهران: نشر خورشید افروز، چاپ اول.
14. - ریاضی، محمدرضا، (1382). طرح‌ها و نقوش لباس‌ها و بافته‌های ساسانی. تهران: نشرگنجینۀ هنر، چاپ اول.
15. - زنر، رابرت چارلز، (1389). طلوع و غروب زردشتی‌گری. ترجمۀ تیمور قادری، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ سوم.
16. - سرخوش‌کرتیس، وستا، (1395). اسطوره‌های ایرانی. ترجمۀ عباس مخبر، تهران: نشر مرکز، چاپ یازدهم.
17. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و آورزمانی، فریدون، (1394). سکه‌های ایران از آغاز تا دوران زندیه. تهران: انتشارات سمت.
18. - سرفراز، علی‌اکبر؛ و فیروزمندی، بهمن، (1381). باستان‌شناسی و هنر دوران تاریخی ماد، هخامنشی، اشکانی و ساسانی. تهران: نشر عفاف، چاپ اول.
19. - سودآور، ابوالعلا، (1383). فر ایزدی در آیین پادشاهی ایران باستان. تهران: نشر میرک.
20. - شوالیه، ژان؛ و گِربران، آلن، (1384). فرهنگ نمادها. جلد اول، ترجمه و تحقیق: سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
21. - شوالیه، ژان؛ و گِربران، آلن، (1385). فرهنگ نمادها. جلد چهارم، ترجمه و تحقیق: سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
22. - شوالیه، ژان؛ و گِربران، آلن، (1387). فرهنگ نمادها. جلد پنجم، ترجمه و تحقیق: سودابه فضایلی، تهران: انتشارات جیحون.
23. - کارنامه اردشیر بابکان. (1329). به اهتمام: محمدجواد مشکور، تهران: نشر دانش.
24. - کریستن‌سن، آرتور، (1380). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشیدیاسمی، تهران: صدای معاصر، چاپ دوم.
25. - گیرشمن، رومن، (1370). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین، چاپ هشتم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
26. - گیرشمن، رومن، (1390). هنر ایران در دوران پارتی و ساسانی. ترجمۀ بهرام فره‌وشی، تهران: نشر قلم، چاپ سوم.
27. - مرادی، یوسف، (1382). «سرستون‌های نو یافتۀ‌ دورۀ ساسانی در کرمانشاه، بازشناسی اسب سوار بزرگ تاق‌بستان و ایزدان سرستون‌های ساسانی». باستان‌شناسی و تاریخ، 17 (2: 31): 23-36.
28. - معصومی، غلامرضا، (1355). «معرفی کاشی لاجوردی با نقش عقاب دورۀ هخامنشی در موزۀ ایران باستان». هنر و مردم، (164): 20-27.
29. - هال، جیمز، (1380). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ دکتر رقیه بهزادی، تهران: انتشارات فرهنگ معاصر، چاپ اول.
30. - هالروید، استوارت، (1388). ادبیات گنوسی. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل‌پور، تهران: نشر اسطوره، چاپ اول.
31. - هرتسفلد، ارنست، (1381). ایران در شرق باستان. ترجمۀ همایون صنعتی‌زاده، کرمان: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، دانشگاه شهید باهنر.
32. - هرمان، جرجینا، (1387). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان. ترجمۀ مهرداد وحدتی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
33. - هینلز، جان، (1384). شناخت اساطیر ایران. تهران: نشر چشمه، چاپ نهم.
35. - Abolghasemi, M., (2008). Mani According to Ibn Nadim. Tehran: Tahouri Publications, Third Edition (In Persian).
36. - Albry, Ch. R. C., (2009). The Manichaean Psalms. Translated by: Abolghasem Esmailpour, Tehran: Asatir Publications. First Edition (In Persian).
37. - Amouzgar, Zh., (2004). Mythological History of Iran. Tehran: SAMT Publications. First Edition (In Persian).
38. - Bahar, M., (2012). A Study in Iranian Myths. Tehran: Agah Publications, Ninth Edition (In Persian).
39. - Boyce, M., (1975). A Reader in Manichaean Middle Persian and Parthian. Leiden.
40. - Chevalier, J. & Gheerbrant, A., (2005). Dictionary of Symbols. Vol. 1. Translated by: Soudabeh Fazayeli, Tehran: Jeyhoon Publications (In Persian).
41. - Chevalier, J. & Gheerbrant, A., (2006). Dictionary of Symbols. Vol. 4. Translated by: Soudabeh Fazayeli, Tehran: Jeyhoon Publications (In Persian).
42. - Chevalier, J. & Gheerbrant, A., (2008). Dictionary of Symbols. Vol. 5. Translated by: Soudabeh Fazayeli, Tehran: Jeyhoon Publications (In Persian).
43. - Christensen, A., (2001). Iran During the Sassanian Period. Translated by: Rashid Yasemi, Tehran: Seda-ye Mo’aser Publications, Second Edition (In Persian).
44. - Curtis, V. S., (2016). Iranian Myths. Translated by: Abbas Mokhber, Tehran: Markaz Publications, Eleventh Edition (In Persian).
45. - Daryaee, T., (2004). The Sassanian Empire. Tehran: Qoqnoos Publications, Third Edition (In Persian).
46. - deMorgan, J., (1905). Mémoires de la Délégation en Perse. VIII, Paris.
47. - Doustkhah, J., (2006). Avesta: The Oldest Iranian Songs. Tehran: Morvarid Publications, Tenth Edition (In Persian).
48. - Eghbal Ashtiani, A., (1961). The History of Jewelry in Iran. Farhang-e Iran Zamin, Volume 9, Tehran: Sokhan Publishing (In Persian).
49. - Emami, M. & Hassami, M., (2015). “Application of Sassanian Heritage in Logo Design”. Fine Arts Journal - Visual Arts, 20(3): 17-24. https://doi.org/10.22059/jfava.2015.56377 (In Persian).
50. - Fukai, Sh., Horiuchi, K., Tanabe, K. & Domyo, M., (1984). Taq-i Bustan. Vol. IV, The Institute of Oriental Culture, The Univercity of Tokyo.
51. - Ghirshman, R., (1991). Iran from the Beginning to Islam. Translated by: Mohammad Moein, Tehran: Elmi Farhangi Publications, Eighth Edition (In Persian).
52. - Ghirshman, R., (2011). Art of Iran in the Parthian and Sassanian. Periods Translated by: Bahram Farahvashi, Tehran: Ghalam Publishing, Third Edition (In Persian).
53. - Gnoli, G., (1999). “Farr(ah)/ xᵛarənah”. Encyclopaedia Iranica, IX: 312-19.
54. - Gyselen, R., (2007). “Sassanian Seals and Sealings in the A. Saeedi Collection”. Acta Iranica, 44: Belgium.
55. - Gyul, E., (2012). Sogdian Textile Design: Political Symbols of an Epoch, Textile Society of America Symposium Proceedings. 689. University of Nebraska-Lincoln.
56. - Hall, J., (2001). A Visual Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art. Translated by: Dr. Roghieh Behzadi. Tehran: Farhang Mo’aser Publications. First Edition (In Persian).
57. - Harper, P. & Meyers, P., (1981). Silver Vessels of the Sasanian Period I. Royal Imagery, New York.
58. - Harper, P. O., (1978). The Royal Hunter Art of the Sasanian Empire. New York, Asiahouse Gallery.
59. - Hermann, G., (2008). Revival of Art and Civilization in Ancient Iran. Translated by: Mehrdad Vahdati. Tehran: University Press Center (In Persian).
60. - Herzfeld, E., (2002). Iran in the Ancient East. Translated by: Homayoun Sanati Zadeh, Kerman: Humanities and Cultural Studies Research Institute, Shahid Bahonar University (In Persian).
61. - Hinnells, J., (2005). Understanding Iranian Mythology. Tehran: Cheshmeh Publications, Ninth Edition (In Persian).
62. - Holroyd, S., (2009). Gnostic Literature. Translated by: Abolghasem Esmailpour, Tehran: Asatir Publications, First Edition (In Persian).
63. - Jaafarnia, M., (2015). “Iran and China Relationship: Product design based on cultural needs. New Silk Road Program”. The People Museum Journal, 1 (1): 1-18.
64. - Jafari, S., (2002). “Farr and Its Symbols in Sassanian Art”. Art Monthly Book, 45 & 46: 148-149 (In Persian).
65. - Jalalian, M., (2018). “The Connection of Vayu (Wind God) with Sassanian Flowing Ribbons”. Art and Civilization of the East, 6(22): 5-18. https://doi.org/10.22034/jaco.2019.81917 (In Persian).
66. - Karamian, Gh. & Farrokh, K., (2017). “Sassanian stucco decoration from the Ramavand (Barz Qawaleh) excavation in the Lorestan Province of Iran”. Historia I Świat, 6: 69-88.
67. - Massoumi, Gh., (1976). “Introduction of a Hellenistic Eagle Tile from the Achaemenid Era in the National Museum of Iran”. Art and People Journal, 164: 20-27 (In Persian).
68. - Musche, B., (2008). “Pearl i. Pre-Islamic Period”. Encyclopædia Iranica. Available from: https://www.iranicaonline.org/articles/pearl-i-pre-islamic-period
69. - Peck, H. E., (1992). “Clothing in the Sassanian Period”. Encyclopedia Iranica, 5: 739- 752.
70. - Pope, A. U., (2020). Masterpieces of Iranian Art. Adapted and written by: Parviz Natel Khanlari, Tehran: Elmi Farhangi Publications (In Persian).
71. - Rawlinson, G. (1879). The Five Great Monarchies of the Ancient Eastern World: Or, The History, Geography, and Antiquities of Chaldæa, Assyria, Babylon, Media, and Persia. Vol. III, London.
72. - Riyazi, M. R., (2003). Designs and Patterns of Sassanian Textiles and Clothing. Tehran: Ganjineh Honar Publications, First Edition (In Persian).
73. - Rostampour, S., (2003). Mithraism in Iran, India, and Rome. Tehran: Khorshid Afrooz Publications, First Edition (In Persian).
74. - Sarfaraz, A. A. & Avramani, F., (2015). Iranian Coins from the Beginning to the Zand Dynasty. Tehran: SAMT Publications (In Persian).
75. - Sarfaraz, A. A. & Firouzmandi, B., (2002). Archaeology and Art of the Historical Periods of the Medes, Achaemenids, Parthians, and Sassanians. Tehran: Afaf Publications. First Edition (In Persian).
76. - Schoff, W. H. (ed.), (1976). Parthian Stations by Isidore of Charax; An Account of the Overland Trade Route Between the Levant and India in the First CenturyB.C.. Chicago.
77. - Soudavar, A., (2004). Divine Glory in the Royal Tradition of Ancient Iran. Tehran: Mirak Publishing (In Persian).
78. - Stronach, D., (1978). Pasargadae. Oxford.
79. - Tha’alibi, Abu-M. Abd al-M., (1989). Ghurar Akhbar Moluk al-Furs or Ghurar al-Siyar. edited by: Zotenberg, Paris, 1900. Translated by: Mohammad Fazayeli, Tehran: Noghreh Publishing (In Persian).
80. - The Book of Ardashir Babakan. (1950). Edited by: Mohammad Javad Mashkoor, Tehran: Danesh Publications (In Persian).
81. - Zaehner, R. Ch., (2010). The Dawn and Fall of Zoroastrianism. Translated by: Teymour Ghaderi, Tehran: Amir Kabir Publications, Third Edition (In Persian).
82. - http://malekmuseum.org/saloon/artifact/search?type=6
83. - http://warfare.tk/Persia/Sasanian_Plate_of_Khusrau_I-lg.htm
84. - http://www.achemenet.com/en/visit/?/susa/the-acropole-tomb
85. - http://www.achemenet.com/en/visit/?/susa/the-acropole-tomb
86. - https://amis-musee-cernuschi.org/en/les-textiles-de-lasie-centrale-du-5eme-au-9eme-siecle-enigmes-et-hypotheses-2/
87. - https://asia.si.edu/object/F1966.1#object-content
88. - https://collection.lacma.org/node/226185
89. - https://collections.vam.ac.uk/item/O184371/band-unknown/
90. - https://depts.washington.edu/silkroad/museums/mik/miksasanian.html
91. - https://depts.washington.edu/silkroad/museums/mik/miksasanian.html
92. - https://phoenixancientart.com
93. - https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1928-0211-9
94. - https://www.hermitagemuseum.org/wps/portal/hermitage/
95. - https://www.iranicaonline.org/articles/pearl-i-pre-islamic-period
96. - https://www.metmuseum.org/art/collection/search/324290
97. - https://www.metmuseum.org/TOAH/hd/sass/hd_sass.htm
98. - https://www.metmuseum.org/TOAH/hd/sass/hd_sass.htm
99. - https://www.miho.jp/booth/html/artcon/00000488e.htm
100. - https://www.sothebys.com/buy/1867ebb2-0abf-4fb6-9a59-004dcd1e9d74/lots/b64453ef-c04a-4c9d-9cca-1ad2a8536ccb
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.