logo
سال 7، شماره 26 - ( 12-1402 )                   سال 7 شماره 26 صفحات 31-7 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.7.26.7

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Binandeh A, Naderian N, De Paolo S. (2024). Technological and Typological Analysis of Stone Tools from Tepe Naneh in the Chalcolithic Period. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(26), 7-31. doi:10.22034/PJAS.7.26.7
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-835-fa.html
بیننده علی، نادریان نیلوفر، دی‌پاولو سیلوانا.(1402). فناوری و گونه‌شناسی دست‌افزارهای سنگی دورۀ مس‌وسنگ تپۀ قلعه‌ننه مریوان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (26) :31-7 10.22034/PJAS.7.26.7

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-835-fa.html

فناوری و گونه‌شناسی دست‌افزارهای سنگی دورۀ مس‌وسنگ تپۀ قلعه‌ننه مریوان
علی بیننده*1 ، نیلوفر نادریان2 ، سیلوانا دی‌پاولو3
1- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا ، همدان، ایران ، a.binandeh@basu.ac.ir
2- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا ، همدان، ایران
3- پژوهشگر باستان‌شناس مؤسسۀ CNR، رم، ایتالیا
چکیده:   (1983 مشاهده)

 تپۀ قلعه‌ننه در شمال‌غرب ایران و جنوب‌شرق دریاچۀ زریبار قرار گرفته است و ازطریق گذرگاه شلیر با شمال بین‏النهرین ارتباط دارد و بزرگ‌ترین محوطۀ پیش‌از‌تاریخ حوضۀ دریاچۀ زریبار است که کاوش لایه‌نگاری شده است. تپۀ دوره‌های استقراری پیش‌ازتاریخ و تاریخی را دربر دارد و طولانی‏ترین دورۀ استقرار باقی‌مانده در محوطه، مربوط به دورۀ مس‌وسنگ، خصوصاً فرهنگ عبید 3-4 و اوروک جدید است. شواهد گویای آن است که این منطقه در دورۀ پیش‌ازتاریخ بیشتر با بین‏النهرین ارتباط داشته است. از دورۀ مس‌وسنگ، محوطه، تعداد قابل‌توجهی دست‌افزار سنگی به‌دست آمده است؛ ابزارهای سنگی یک گروه فناورانه از مصنوعات را تشکیل می‏دهند که ارزش قابل‌توجهی برای تفسیر ساختارهای اجتماعی-اقتصادی در جوامع پیش‌ازتاریخ دارند. تغییرات ساختاری در شبکه‏های اجتماعی فناوری از عبید تا پساعبید ممکن است در جنبه‌های مختلف تولید ابزارسنگی مشاهده شود. مطالعۀ ابزارهای سنگی دورۀ مس‌وسنگ در غرب ایران و حوضۀ دریاچۀ زریبار انگشت‌شمار است. مصنوعات سنگی به‌دست‌آمده ازلحاظ چگونگی روش و سنت ابزارسازی دورۀ مس‌وسنگ در حوضۀ دریاچۀ زریبار بررسی شد و تلاش شد ارتباط احتمالی آن تا حد ممکن با تغییرات اجتماعی مطالعه شود. به‌احتمال زیاد مصنوعات سنگی توسط گروهی خاص تولید و در منطقه و حوضۀ دریاچۀ زریبار پخش می‏شده است، کما این‌که شواهد سفالی نشان از ارتباط گستردۀ بین‏منطقه‏ای نیز دارد و دست‌کم در دورۀ مس‌سنگ جدید، تولید مصنوعات سنگی در این منطقه در مقیاس کارگاهی بوده است؛ به‌نظر می‏رسد مانند محوطه‏های هم‌زمان در هزارۀ پنجم و چهارم پیش‌ازمیلاد، در شمال بین‏النهرین که مصنوعات سنگی در تپۀ ننه در نزدیکی منابع ماده‌خام و خارج از سکونت‌گاه‌ها تولید می‏شدند.
واژه‌های کلیدی: حوضۀ زریبار، تپۀ ننه، مصنوعات سنگی، مس‌وسنگ.
متن کامل [PDF 1668 kb]   (573 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/12/11 | پذیرش: 1402/3/30 | انتشار: 1402/12/10
فهرست منابع
1. - اینیزان، ماری‌لوئیز؛ بالینگر، میشل‌ردرن؛ روش، هلن؛ و تیکسیه، ژاک، (1389). فناوری و واژه‌شناسی دست‌افزار سنگی. ترجمۀ الهام قصیدیان، تهران: سمیرا.
2. - جایز، مژگان؛ و شکویی، مریم، (1396). «ابزارآلات سنگی کشاورزی و شکارورزی در اواخر پیش‌ازتاریخ جنوب لوت». مجموعه مقالات و کاتالوگ نمایشگاه فرهنگ‌های پیش‌ازتاریخ حاشیۀ بیابان لوت به روایت آثار موزۀ ملی ایران، به‌کوشش: محمدحسین عزیزی‌خرانقی، فریدون بیگلری، ام‌البنین غفوری، جبرئیل نوکنده، سمیرا عطارپور، محبوبه قلیچ‌خانی، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، موزۀ ملی ایران: 40-25.
3. - حریریان، حمید؛ مترجم، عباس؛ و ساعدموچشی، امیر، (۱۴۰۰). «مطالعۀ دست‌افزارهای سنگی محوطه‌های دورۀ مس‌وسنگ شرق استان کردستان». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، ۵ (۱۷): ۲۶-۷. DOI: 10.30699/PJAS.5.17.7؛ http://journal.richt.ir/mbp/article-1-461-fa.html
4. - ساعد‌موچشی، امیر؛ محمدی‌قصریان، سیروان؛ و عزیزی، اقبال، (1396). «تپۀ قلعه‌ننه شهرستان مریوان: زیستگاهی باستانی در غرب ایران». دوفصلنامۀ علمی تخصصی باستان‌شناخت، 4 (5): 20-7. URL: https://uma.ac.ir/find.php?item=145.6218.16056.fa
5. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و مترجم، عباس، (1381). «بررسی باستان‌شناسی شهرستان مریوان، فصل اول، زمستان 1381». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).
6. - ملکی، حسام، (1396). لیتولوژی (سنگ‌شناسی مریوان). http://hesammaleki59.blogfa.com/post/10
8. - Abdi, K., (2001). “Malyan 1999”. IRAN, 39(1): 73-98. DOI: 10.1080/05786967.2001.11834385
9. - Abdi, K.; Nokandeh, G.; Azadi, A.; Biglari, F.; Heydari, S.; Farmani, D. & Mashkour, M., (2002). “Tuwah khoshkeh: A middle chalcolithic mobile pastoralist camp-site in the Islamabad Plain, West Central Zagros Mountains, Iran”. IRAN, 40(1):: 43-74. DOI: 10.2307/4300618
10. - Abedi, A.; Mohammadi, V. D.; Steiniger, D. & Glascock, M. D., (2018). “The provenance of Kul Tepe obsidian artifacts: Syunik and the highlands of Armenia as possible seasonal pastureland”. Journal of Archaeological Science: Reports, 21: 406-412. DOI: 10.1016/j.jasrep.2018.08.027
11. - Agha‐Aligol, D.; Lamehi‐Rachti, M.; Oliaiy, P.; Shokouhi, F.; Farahani, M. F.; Moradi, M. & Farshi Jalali, F., (2015). “Characterization of Iranian obsidian artifacts by PIXE and multivariate statistical analysis”. Geoarchaeology, 30(3): 261-270. DOI: 10.1002/gea.21509
12. - Al Quntar, S. & Abu Jayyab, A. K., (2014). “The political economy of the Upper Khabur in the Late Chalcolithic 1–2: Ceramic mass-production, standardization and specialization. Preludes to Urbanism”. The Late Chalcolithic of Mesopotamia, Cambridge: 89-108.
13. - Barge, O.; Kharanaghi, H. A.; Biglari, F.; Moradi, B.; Mashkour, M.; Tengberg, M. & Chataigner, C., (2018). “Diffusion of Anatolian and Caucasian obsidian in the Zagros Mountains and the highlands of Iran: Elements of explanation in'least cost path'models”. Quaternary International, 467: 297-322. DOI: 10.1016/j.quaint.2018.01.032
14. - Binandeh, A.; Glascock, M. D. & Oga, A., (2020). “Origin of obsidian tools from Ubaid and Rick Abad in Little Zab basin, Northwestern Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports, 32: 102395. DOI: 10.1016/j.jasrep.2020.102395
15. - Chabot, J. & Pelegrin, J., (2012). “Two examples of pressure blade production with a lever: recent research from the southern Caucasus (Armenia) and Northern Mesopotamia (Syria, Iraq)”. The Emergence of Pressure Blade Making: from origin to modern experimentation: 181-198. DOI: 10.1007/978-1-4614-2003-3-6
16. - Ghorabi, S.; Glascock, M. D.; Khademi, F.; Rezaie, A. & Feizkhah, M., (2008). “A geochemical investigation of obsidian artifacts from sites in northwestern Iran”. IAOS Bulletin, 39: 7-10. URL: https://escholarship.org/uc/item/3q96609n
17. - Ghorabi, S.; Khademi Nadooshan, F.; Glascock, M. D.; Hejabri Noubari, A. & Ghorbani, M., (2010). “Provenance of obsidian tools from northwestern Iran using X-ray fluorescence analysis and neutron activation analysis”. IAOS Bulletin, 43: 14-20.URL: https://escholarship.org/uc/item/0z60q7fk
18. - Giraud, J.; Baldi, J. S.; Bonilauri, S.; Mashkour, M.; Lemée, M.; Pichon, F. & Jameel, J., (2019). “Human occupation along the foothills of Northwestern Zagros during the Late Pleistocene and the Holocene in the Rania and Peshdar plains. First results of the French archaeological mission in the Governorate of Soulaimaniah (Iraqi Kurdistan)”. Paléorient. Revue pluridisciplinaire de préhistoire et de protohistoire de l’Asie du Sud-Ouest et de l’Asie centrale, (45-2): 85-119. Doi: 10.4000/paleorient.702
19. - Haerinck, E. & Overlaet, B., (1996). The chalcolithic period Parchinah and Hakalan: Belgian Archaeological Mission in Iran, the excavations in Luristan, Pusht-i Kuh (1965-1979). Royal Museums of Art and History.
20. - Hariryan, H.; Motarjem, A. & Saed-Mucheshi, A., (2021). “Preliminary Study of Chalcolithic Lithic in the East of Kurdistan Province”. Parseh J Archaeol Stud, 5(17): 7-26. doi: 10.30699/PJAS.5.17.7 (In Persain). URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-461-en.html
21. - Hermon, S., (2008). Socio-economic aspects of Chalcolithic (4500-3500 BC) societies in the Southern Levant: a lithic perspective (Vol. 1744). Archaeopress. Inizan, M. L. (1999). Technology and terminology of knapped stone: followed by a multilingual vocabulary arabic, english, french, german, greek, italian, portuguese, spanish (Vol. 5). Cercle de Recherches et d'Etudes Préhistoriques. Translaeted by, E.Ghasidian, 2010. Tehran. (in Persian).
22. - Jayez, M. & Shakooie, M., (2017). “Stone tools for agriculture and hunting in late prehistoric South Lut”. In: Kharanaghi, M. H. A., Biglari, F., Ghafoori, O., Nokandeh, J., & Pour, S. A. (Eds.), Proceedings and catalogue of exhibition: Prehistoric cultures at the periphery of the Lut desert on the bases of the Iran National Museum collections, on the occasion of inscription of the Lut desert in the World Heritage List (UNESCO) (pp. 25-40). Tehran: Research Institute for Cultural Heritage and Tourism; National Museum of Iran. (in Persian)
23. - Khademi Nadooshan, F.; Philips, S. C. & Safari, M., (2007). “WDXRF spectroscopy of obsidian tools in the northwest of Iran”. International Association for Obsidian Studies Bulletin, 37: 3-6. URL: https://escholarship.org/uc/item/5g25r02s
24. - Khademi, F. N.; Abedi, A.; Glascock, M. D.; Eskandari, N. & Khazaee, M., (2013). “Provenance of prehistoric obsidian artefacts from Kul Tepe, northwestern Iran using X-ray fluorescence (XRF) analysis”. J. Archaeol. Sci., 40 (4): 1956–1965 (Elsevier Ltd). DOI: 10.1016/j.jas.2012.12.032
25. - Khalidi, L. & Gratuze, B., (2010). “Late chalcolithic lithic assemblage at Tell Hamoukar’s southern extension”. Berytus, 53(54): 2010-2011. URL: https://www.aub.edu.lb/Berytus/Pages/default.aspx
26. - Khazaee, M.; Glascock, M. D.; Masjedi, P.; Abedi, A. & Khademi Nadooshan, F., (2011). “Origins of obsidian tools from Kul Tepe, Iran”. IAOS Bull., 45: 14–17.
27. - Maleki, H., (2018). Litilogy of Marivan. URL: http://hesammaleki1359.blogfa.com/post/242
28. - Maziar, S. & Glascock, M. D., (2017). “Communication networks and economical interactions: sourcing obsidian in the Araxes River basin”. Journal of Archaeological Science: Reports, 14: 31-37. DOI: 10.1016/j.jasrep.2017.05.021
29. - Mohammadifar, Y. & Motarjem, A., (2002). “Report of Marivan survey”. Unpublished Report, ICHTO archive. (in Persian)
30. - Niknami, K. A.; Amirkhiz, A. C. & Glascock, M. D., (2010). “Provenance studies of Chalcolithic obsidian artefacts from near Lake Urmia, northwestern Iran using WDXRF analysis”. Archaeometry, 52(1): 19-30. DOI: 10.1111/j.1475-4754.2009.00474.x
31. - Nishiaki, Y.; Taheri, M. H. & Sardari, A., (2018). “Lithic Industry of the Early Chalcolithic in the Southwest Zagros: New Insights from the Middle Bakun Site of Tal-e Mash Karim, Iran”. Journal of Near Eastern Studies, 55: 96-111. DOI: 10.2143/ANES.55.0.3284688
32. - Noori, S.; Niknami, K. A.; Ajorloo, B. & Sola, M. A., (2013). “A preliminary analysis on the provenance study of the tepe boynoo obsidians by PIXE method”. In: Razani, M., Ajorloo, B. (Eds.), Application of Scientific Analyses in Archaeometry and the Conservation of Cultural Heritage: 17–35.
33. - Petrosyan, A., (2018). “Some notes on lithic materials from Tsaghkunk, a Neolithic-Chalcolithic site in the Ararat plain”. ARAMAZD: Armenian Journal of Near Eastern Studies, 12(1): 35-51. DOI: 10.32028/ajnes.v12i1.890
34. - Rosen, S. A., (1997). Lithics after the Stone Age: a handbook of stone tools from the Levant. Rowman Altamira.
35. - Rosen, S. A., (2013). “Arrowheads, axes, ad hoc, and sickles: an introduction to aspects of lithic variability across the Near East in the Bronze and Iron Ages”. Lithic Technology, 38(3): 141-149. DOI: 10.1179/0197726113Z.00000000023
36. - Saed Muchashi, A.; Mohammadi Ghasrian, S. & Azizi, E., (2018). “Tepe Qaleh Naneh in Marivan: An archaeological site in Western Iran”. Bastanshenakht, 4/5: 7-20 (in Persian). URL: https://uma.ac.ir/find.php?item=145.6218.16056.fa
37. - Saed Mucheshi, A.; Esna-Ashari, A.; Glascock, M. D.; Oga, A. & Karimi, Z., (2021). “Analytical Investigation of Obsidian Tools from Kurdistan Province, Iran: Determination of Exchange Paths during the Chalcolithic Period”. Mediterranean Archaeology & Archaeometry, 21(3): 161-175. DOI: 10.5281/zenodo.5727492
38. - Saed Mucheshi, A.; Esna-Ashari, A.; Sharifi, M.; Motarjem, A. & Glascock, M. D., (2023). “Sources of Late Chalcolithic obsidian artefacts from Tepe Gheshlagh, Kurdistan province, western Iran”. Journal of Archaeological Science: Reports, 47: 103702. DOI: 10.1016/j.jasrep.2022.103702
39. - Tardy, N.; Gratuze, B.; Kalantaryan, I. & Perello, B., (2018). “Lithic technology from the chalcolithic layers of Getahovit 2”. In: Ancient Armenia at the crossroads. B. PERELLO; R. BADALYAN; K. MELIKSETIAN (Eds). Lyon.
40. - Thomalsky, J., (2012). “Lithic industries of the Ubaid and Post-Ubaid period in northern Mesopotamia”. Publications de l'Institut Français d'Études Anatoliennes, 27.1: 417-439.
41. - Vardi, J. & Gilead, I., (2013). “Chalcolithic - Early Bronze Age I Transition in the Southern Levant: The Lithic Perspective”. Paléorient, 39(1): 111–123. http://www.jstor.org/stable/43576766
42. URL: http://hesammaleki1359.blogfa.com/post/10-
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.