logo
سال 7، شماره 26 - ( 12-1402 )                   سال 7 شماره 26 صفحات 71-51 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.7.26.51

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Elikaydehno S, Karimoova G. (2024). Semiology of Bronze Age Seals of Southeastern Iran and a Comparative Study with the Cultural Zone of Central Asia. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(26), 51-71. doi:10.22034/PJAS.7.26.51
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-798-fa.html
الیکای‌دهنو ثریا، کریمووا گلینا.(1402). نشانه‌شناسی مهرهای عصر مفرغ جنوب‌شرق ایران و مطالعۀ تطبیقی با حوزۀ فرهنگی آسیای‌مرکزی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (26) :71-51 10.22034/PJAS.7.26.51

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-798-fa.html

نشانه‌شناسی مهرهای عصر مفرغ جنوب‌شرق ایران و مطالعۀ تطبیقی با حوزۀ فرهنگی آسیای‌مرکزی
ثریا الیکای‌دهنو*1 ، گلینا کریمووا2
1- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکدۀ مردم‌شناسی، تاریخ و باستان‌شناسی، آکادمی علوم تاجیکستان، دوشنبه، تاجیکستان ، mahsoo.dehno@yahoo.com
2- استادیار گروه باستان‌شناسی و تاریخ، دانشکدۀ مردم‌شناسی، تاریخ و باستان‌شناسی، آکادمی علوم تاجیکستان، دوشنبه، تاجیکستان
چکیده:   (2348 مشاهده)
هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد زمانی است که روابط گستردۀ فرهنگی و اقتصادی و تجاری میان تمدن ایران و درۀ سند، بین‌النهرین، خلیج‌فارس، دریای عمان و آسیای‌مرکزی برقرار بوده است. هدف مقالۀ حاضر، بررسی نشانه‌شناسی فرهنگی و ارتباطات میان محوطه‌های عصر مفرغ جنوب‌شرق ایران، با تأکید بر شهرسوخته، شهداد و تپه‌یحیی است. در این روند، نشانه‌های مهرها و اثرمهرهای محوطه‌های ذکر‌شده در جنوب‌شرق ایران شامل: شهداد و شهرسوخته براساس مطالعات تطبیقی با محوطه‌های اصلی در آسیای‌مرکزی شامل: بلخ، مرو، موندیگاک، آلتین‌تپه، گنورتپه، داشلی‌تپه، تغلق، و منطقۀ اوردوس مورد مطالعه و بررسی قرار خواهند گرفت؛ از ‌این‌رو، در چارچوب نشانه‌های موردمطالعه برروی مهرها و اثرمهرها، پیشنهادی مبنی‌بر وجود ارتباطات فرهنگی موجود میان این مناطق در دورۀ زمانی موردپژوهش (عصر مفرغ) ارائه می‌گردد.برهمین اساس، پرسش‌های پژوهش چنین مطرح شده است؛ بین علائم سفال‌ها و مهرها چه مشابهت هایی دیده می‌شود؟ تشابهات فرهنگی بین آثار مناطق جنوب‌شرقی ایران با نواحی آسیای مرکزی به چه میزان و چگونه بوده است؟ آیا مشابهت‌های مشهود و مکشوف به‌هم مرتبط و هدف مشترکی را دنبال می‌کرده است؟ برهم‌کنش‌های فرهنگی می‌تواند در نتیجۀ عواملی ایجاد شود که نیازمند بررسی شواهد مادی برجای‌مانده از جوامع آن دوره است. با توجه به فاصله‌های موجود میان محوطه‌های باستانی هزارۀ سوم پیش‌ازمیلاد می‌توان این نشانه‌ها را نتیجۀ یک تفکر خاص و هدایت‌شده دانست که در محوطه‌های نیمۀ شرقی فلات ایران ظاهر شده‌اند؛ به‌عبارت دیگر، فاصله‌های جغرافیایی و جا‌به‌جایی اندیشه‌ها از جایی به‌جای دیگر با توجه به‌وجود ارتباطات وسیع بازرگانی و تجاری میان این محوطه‌ها قابل‌قبول است. این امر نشان می‌دهد که هم‌بستگی آسیای‌مرکزی با مناطق شرقی و هم‌چنین جنوب‌شرق ایران و بخشی از فرهنگ هند‌و‌اروپایی در عصرمفرغ، می‌توانسته نشأت‌گرفته از اعتقادات و باورها و اندیشه‌های مشترک و یکسان باشد.
واژه‌های کلیدی: عصرمفرغ، مُهر، نشانه‌شناسی، جنوب‌شرق ایران، آسیای‌مرکزی.
متن کامل [PDF 1622 kb]   (407 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/8/10 | پذیرش: 1401/11/24 | انتشار: 1402/12/10
فهرست منابع
1. - اکبری، تیمور؛ و الیکای‌ دهنو، ثریا، (1385). چلیپای شکسته نماد راز‌آمیز. تهران: سمیرا.
2. - حاکمی، علی، (1385). «گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت)». تهران: سازمان میراث‌فرهنگی.
3. - ساریانیدی، ویکتور، (1397). اسطوره‌های بلخی و مروی باستان برروی مهرها و تعویذهایشان. ترجمۀ سیدرسول سیدین ‌بروجنی و ثریا الیکای‌دهنو، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.
4. - سید‌سجادی، سیدمنصور، (1388). «گزارش‌های شهرسوخته2 (کاوش در گورستان 1382-1380)». تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری و ادارۀ کل میراث‌فرهنگی و گردشگری استان سیستان و بلوچستان.
5. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1382). «نشانۀ سفالگران». نامۀ پژوهشگاه، 5: 17-48.
6. - کابلی، میرعابدین، (1368). «شهداد»، در: شهرهای ایران. به‌کوشش محمد‌یوسف کیانی، جلد سوم، تهران: جهاد دانشگاهی.
7. - فلکی، معین؛ و مهرآفرین، رضا، (1398). «مطالعه و شناخت نقوش حیوانی مهرهای مشبک جنوب‌شرق ایران». مطالعات‌باستان‌شناسی پارسه، 3 (10): 39-50. DOI: 10.30699/PJAS.3.10.39
9. - Akbari, T. & Elikay Dehno, S., (2006). The Swastika a mysterious symbol. Tehran: Samira (In Persian).
10. - Amiet, P., (1986). L’âge des échanges inter-iraniens: 3500-1700 avant J.-C. Notes et documents des Musées de France 11. Paris, Ministère de la culture et de la communication, Éd. de la Ré:union: des musées nationaux.
11. - Аскаров, А. & Джрақулов, М., (1984). Энеолит и бронзовый век Средней Азии. Самарканд.
12. - Askarov, A. & Dzhrakulov M. (1984). Chalcolithic and Bronze Age of Central Asia. Samarkand (In Russian).
13. - Baghestani, S., (1997). “ Metallene Compartimentsiegel aus Ost-Iran, Zentralasien und Nord-China”. Archäologie in Iran und Turan 1. Rahden/Westf, Leidorf.
14. - Casal, J. M., (1964). Fouilles d’Amri, I-II. Publications de la Commission des Fouilles Archéologiques: Fouilles du Pakistan. Paris.
15. - Casal, J., (1961). Fouilles de Mundigak. Paris: Klincksieck.
16. - Сарианиди, В. И., (1990). древности страны Мapгyш. Aшxaбaд.
17. - Сарианиди B. И., (1977a). “Древние эелелельцы Афганистана”. In: Материалы советско- афгааской экспедиции 1969-1974. Москва.
18. - Dales, G. F., (1979). “The Balakot Project: Summary of Four Years of Excavations in Pakistan”. In: M. Taddei (Ed.), South Asian Archaeology 1977, Naples, Instituto Universitario Orientale: 241-274.
19. - Fairservis, W. A., (1961). Archeological studies in the Seistan Basin of Southwestern Afghanistan and Eastern Iran. Anthropological papers of the American Museum of Natural History. New York.
20. - Fairservis, W. A., (1952). “Excavations in the Quetta valley, West Pakistanrin: Anthr”. AMNH, 45/2: 1956, 169-402
21. - Falaki, M. & Mehrafarin R., (2020). “The Study of Animal Motifs on the Compartmented Seals in Southeastern Iran”. Parseh J Archaeol Stud., 3(10): 39-50. https://doi.org/10.30699/PJAS.3.10.39 (In Persian).
22. - Hakemi, A., (2006). Report of eight seasons of survey and excavation in Shahdad (Lut Desert). Cultural Heritage Organization, Tehran (In Persian).
23. - Hakemi, A., (1972). Catalogue de l’Exposition: Lut. Shadad (Xabis). Tehran, Premier symposium Annuel de la Recherche Archeologique en Iran.
24. - Hambis, L. & Hallade, M., (1959). “Le Mythe de l’aigle et ses représentations artistiques en Eurasie septentrionale”. Arts Asiatiques, 6(1): 3-12. https://www.jstor.org/stable/43471480
25. - Hiebert, F. T., (1994). Origins of the Bronze Age oasis civilization in Central Asia. (Vol. 42). Harvard University Press.
26. - Jarrige, C. & Tosi, M., (1979). The Natural Resources of Mundigak: Some Observations on the Location of the Site in Relation to its Economical Space. Reimer.
27. - Kaboli, M. A., (1989). “Shahdad”. Cities of Iran. Edited by M. Y. Kiani, Vol. 3. Jahād-e Dāneshgāhi, Tehran (In Persian).
28. - Kohl, P. L., (1981). The Bronze Age civilization of Central Asia: Recent Soviet discoveries. M. E. Sharpe, Armonk, New York.
29. - Lal, B. B., (1960). “From the megalithic to the Harappan: tracing back the graffiti on the pottery”. Ancient India, 16: 4-24.
30. - Lamberg-Karlovsky, C. C. & Tosi, M., (1973). “Shahr-i Sokhta and Tepe Yahya: tracks on the earliest history of the Iranian Plateau”. East and West, 23(1/2): 21-57. https://www.jstor.org/stable/29755835
31. - Масимов, И. С., (1981). “Новые находки печатей эпохи бронзы с низовий Мургаба”. Советская археология, 2: 132-150. https://unis.shpl.ru/Pages/Search/BookInfo.aspx?Id=2251828
32. - Masimov, I. S., (1981). “New Finds of the Bronze Age-Seals from the Lower Murghab”. Soviet Archaeology, 2: 132-150. https://unis.shpl.ru/Pages/Search/BookInfo.aspx?Id=2251828 (In Russian).
33. - Masson, V. M. & Kiiatkina, T. P., (2015). “Man at the Dawn of Civilization. In the Bronze Age Civilization of Central Asia”. Routledge: 107-134. https://www.taylorfrancis.com/chapters/edit/10.4324/9781315642185-7/man-dawn-civilization-masson-kiiatkina
34. - Masson, V. M., (1988). Altyn Depe. Translated by HN Michael. University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology, Philadelphia.
35. - Masson, V. M. & Sarianidi, V. I., (1972). Central Asia: Turkmenia before the Achaemenids. Translated and edited with a preface by R. Tringham. Thames and Hudson, London.
36. - Mironova, E. A., (2014). “Mountains and Stones in Prehistory of Humanity (Explanation of Wide Spread of Great Goddess Heart-Like Images Worldwide since the Stone Age)”. Advances in Anthropology, 4(04): 243. https://doi.org/10.4236/aa.2014.44026
37. - Миронова, Е. А., (1899). “Древнейшие знаки протописьменности на артефактах Евразии”. Академия Тринитаризма, М., Эл: 77-6567. http://www.trinitas.ru/rus/doc/0211/009a/02111013.htm
38. - Mironova, E. A., (1899). “The most ancient signs of proto-writing on artifacts of Eurasia”. Academy of Trinitarianism, M., El: 77-6567. http://www.trinitas.ru/rus/doc/0211/009a/02111013.htm (In Russian).
39. - Potts, D., (1981). “The Potter’s Marks of Tepe Yahya”. Paléorient, 7(1): 107–122. http://www.jstor.org/stable/41489504
40. - Sajjadieh Khajaviee, F.; Bakhtiari, S. & Ghobadi, S., (2021). “The Impact of Country Risk Management on Economic Growth in the Selected OIC Countries”. Planning and Budgeting, 26(3): 101-130. https://doi.org/10.52547/jpbud.26.3.101 (In Persian).
41. - Sarianidi, V. I., (2018). Myths of Ancient Bactria and Margiana on its Seals and Amulets. Translated by S. R. Seyyedin Borojeni, S. Elikai Dehno. Cultural Heritage Research Institute, Tehran.
42. - Sarianidi, V. I., (2015). “Margiana in the Bronze Age”. In: The Bronze Age Civilization of Central Asia. (pp. 165-193). Routledge. https://doi.org/10.2753/AAE1061-1959190304165
43. - Sarianidi, V. I., (1977). “Bactrian centre of ancient art”. Mesopotamia Torino, (12): 97-110. http://pascal-francis.inist.fr/vibad/index.php?action=getRecordDetail&idt=12761802
44. - Sarianidi, V. I., (1990). Antiquities of the Margiana City. Ashgabat (In Russian).
45. - Sarianidi V. I., (1977a). “Ancient Cultures of Afghanistan”. In: Findings of the Soviet-Afghan expedition 1969-1974. Moscow (In Russian).
46. - Seyed Sajjadi, S. M., (2009). Reports of Shahr-i Sokhta II (excavation at the cemetery 2001-2003). Cultural Heritage and Tourism Organization and General Administration of Cultural Heritage and Tourism of Sistan and Baluchistan Province (In Persian).
47. - Seyed Sajjadi, S. M., (2003). “Potters’ sign in Shahr-i Sokhta”. Research Institute Letter, 1(5): 17-48 (In Persian).
48. - Seyed Sajjadi, S. M. & Hakemi, A., (1997). “Shahdad: archaeological excavations of a Bronze Age center in Iran”. IsMEO. https://ixtheo.de/Record/162864835X
49. - Schmidt, E. F., (1937). Ecavation at Tepe Hissar. Damghan. Philadelphia.
50. - Tosi, M., (1974). “The problem of turquoise in protohistoric trade on the Iranian plateau”. Memorie dell’Istituto Italiano di Paleontologia Umana, 2: 147-162. http://pascal-francis.inist.fr/vibad/index.php?action=getRecordDetail&idt=12871164
51. - Tosi, M., (1969). “Excavations at Shahr-i Sokhta: Preliminary Report on the Second Campaign, 1968”. East and West, 19: 283-386.
52. - Tucci, G., (1977). La città bruciata del deserto salato: The burnt city in the salt desert. Erizzo Editrice.
53. - Vollmer, J. E.; Keall, E, J. & Nagai-Berthrong, E., (1983). Silk Roads, China Ships: An Exhibition of East-West Trade. Royal Ontario Museum, Toronto.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.