سفال نوع لرستان و انتساب آن به پادشاهی الیپی

گودرزی, علیرضا

doi:10.30699/PJAS.7.25.85

EN FA

سال 7، شماره 25 - ( 9-1402 ) سال 7 شماره 25 صفحات 103-85 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.7.25.85

‎ 20.1001.1.26455048.1402.7.25.4.6

Mendeley

Zotero

RefWorks

Gudarzi A. (2023). Genre of Luristan Ware and its Attribution to Kingdom of Ellipi. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(25), 85-103. doi:10.30699/PJAS.7.25.85
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-731-fa.html

گودرزی علیرضا.(1402). سفال نوع لرستان و انتساب آن به پادشاهی الیپی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (25) :103-85 10.30699/PJAS.7.25.85

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-731-fa.html

سفال نوع لرستان و انتساب آن به پادشاهی الیپی

علیرضا گودرزی^*

دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران ، gudarzi.alireza@gmail.com

چکیده: (2223 مشاهده)

بیش از صد سال است که محققان با قرائت متون آشوری، به مکان‌یابی جای‌نام‌های ذکر‌شده در این کتیبه‌ها پرداخته‌اند. برخی از این جای‌نام‌ها در مرزهای شرقی قلمرو امپراتوری آشورنو و در غرب ایران قرار داشته که یکی از آن‌ها پادشاهی الیپی بوده است. اکثر باستان‌شناسان پادشاهی الیپی را در شمال پیشکوه لرستان و جنوب کرمانشاه مکان‌یابی کرده‌اند، اما طی دهه‌های اخیر، بعد از انتساب «سفال نوع لرستان» به اقوام الیپی توسط «لوئیس لوین» و بعد از آن به‌وسیلۀ «یانا مدودسکایا»، محققان به تحلیل یافته‌های فرهنگی، ازجمله این نوع سفال در قالب پادشاهی مورد بحث پرداخته‌اند. دلیل انتساب سفال نوع لرستان به اقوام الیپی توسط باستان‌شناسان، هم‌زمانی و پراکنش این نوع سفال در محدوده و قلمرو درنظر گرفته شده برای پادشاهی الیپی است. پژوهش حاضر درپی این‌ است که با استفاده از رویکرد نظری «باستان‌شناسی تاریخی» که به تفسیر اطلاعات متون تاریخی در بستر داده‌های باستان‌شناختی اتکا دارد، تحلیلی دقیق و همه‌جانبه از این موضوع ارائه دهد. اما پرسش این‌جاست که می‌توان با بهره‌گیری از متون آشوری و مکان‌یابی احتمالی یک پادشاهی، یک گونۀ سفالی را به آن فرهنگ نسبت داد؟ پژوهش حاضر درپی این است که با تحلیل همه‌جانبۀ مدارک تاریخی و یافته‌های باستان‌شناسی، نتیجه‌گیری منطقی در باب فرضیۀ مطرح‌شده ارائه دهد. نتایج این مطالعه نشان‌دادند که با توجه به داده‌های کنونی، انتساب یافته‌های باستان‌شناسی نیمۀ نخست هزارۀ اول پیش‌ازمیلاد پیشکوه لرستان، همانند سفال نوع لرستان به پادشاهی الیپی، قابل‌قبول نیست؛ درواقع، این انتساب باید در حد یک فرضیه مطرح شود، و مبنا قراردادن آن برای تحلیل یافته‌‌های محوطه‌ها سبب گمراهی و نتایج نادرست خواهد بود، چراکه از یک‌سو مدارک قطعی تاریخی برای مکان‌گزینی دقیق پادشاهی الیپی در پیشکوه لرستان وجود ندارد؛ و ازسوی دیگر، الگوی زیست مبنی‌بر کوچ‌نشینی در این منطقه، امکان تطبیق محدودۀ پراکنش داده‌های باستان‌شناسی همانند سفال نوع لرستان را با اطلاعات تاریخی موجود در متون آشوری نمی‌دهد.

واژه‌های کلیدی: پیشکوه، هزارۀ اول پیش‌ازمیلاد، سفال نوع لرستان، پادشاهی الیپی، باستان‌شناسی تاریخی.

متن کامل [PDF 1186 kb] (650 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1401/1/31 | پذیرش: 1401/4/22 | انتشار: 1402/9/12

فهرست منابع

1. - اورسر، ا. چارلز، (1394). باستان‌شناسی تاریخی. ترجمۀ اشکان پوریان، تهران: انتشارات سمیر.

2. - بختیاری، ذبیح، (1385). «بررسی، شناسایی و مستندسازی آثار باستانی شهرستان خرم‌آباد- دهستان رباط نمکی». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

3. - پرویز، احمد، (1385). «گزارش بررسی دشت سیلاخور شهرستان بروجرد، فصل اول». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

4. - حسن‌پور، عطا، (1387). «گزارش فصل سوم کاوش اضطراری گورستان باباجیلان-دلفان». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

5. - داودی، داود، (1385). «بررسی باستان‌شناختی شهرستان الشتر»، خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

6. - سجادی، علی، (1393). «گزارش نهایی نخستین فصل کاوش باستان‌شناختی تپه‌فرودگاه - خرم‌آباد». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

7. - سجادی، علی؛ بهرامی، محمد؛ و رجبی، نوروز، (1387). «گزارش دو فصل لایه‌نگاری محوطۀ قلعۀ فلک‌الافلاک خرم‌آباد». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

8. - شیشه‌گر، آرمان، (1384). گزارش کاوش محوطۀ سرخ‌دم لکی، کوهدشت لرستان (فصل دوم- ششم). تهران: انتشارات پژوهشکدۀ باستان‌شناسی کشور.

9. - طلایی، حسن، (1383). باستان‌شناسی و هنر ایران در هزارۀ اول قبل از میلاد. چاپ سوم، تهران: انتشارات سمت.

10. - عبداللهی، مصطفی؛ و سرداری‌زارچی، علیرضا، (1385). «گزارش مقدماتی فصل اول بررسی و شناسایی شهرستان ازنا، گزارش‌های باستان‌شناسی (8)». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی ایران: حوزۀ غرب، کرمانشاه: انتشارات پژوهشگاه میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی.

11. - عبداللهی، مصطفی، (1386). «بررسی حوضۀ سدخان الیگودرز». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

12. - کرامر، کرول، (1400). «سفال و جوامع انسانی». ترجمۀ مجتبی چرمچیان و حمزه خردمند، ایران ورجاوند، 4 (6): 148-118.

13. - گاراژیان، عمران، (1380). «گزارش بررسی و شناسایی نورآباد لرستان- فصل اول و دوم». خرم‌آباد: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان لرستان، (منتشرنشده).

14. - گراوند، مرتضی، (1392). «شواهدی احتمالی از حضور الیپی‌ها در غار بتخانه کوهدشت». پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، 10 و 11: 206-215.

15. - گودرزی، علیرضا، (1396). «باستان‌شناسی، تاریخ سیاسی و جغرافیای تاریخی پادشاهی الیپی». رسالۀ دوره دکتری رشتۀ باستان‌شناسی (گرایش دوران تاریخی)، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا (منتشرنشده).

16. - گودرزی، علیرضا، (1400). «گونه‌شناسی سفال نوع لرستان: در پرتو بررسی‌های باستان‌شناختی جدید در لرستان». مطالعات باستان‌شناسی، 13 (2): 160-141. Doi: 10.22059/jarcs.2019.282333.142723

17. - لوین، د. لوییس، (1381). «عصرآهن». در: باستان‌شناسی غرب ایران، به‌کوشش فرانک: هول، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.

18. - ملازاده، کاظم، (1393). باستان‌شناسی ماد. تهران: انتشارات سمت.

19. - ملازاده، کاظم؛ و گودرزی، علیرضا، (1394). «تاریخ سیاسی پادشاهی الیپی». پژوهش‌های علوم تاریخی، 1 (7): 172-153. https://doi.org/10.22059/jhss.2015.57836

20. - ملازاده، کاظم؛ و گودرزی، علیرضا، (1395). «جغرافیای تاریخی پادشاهی الیپی». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 6 (10): 118-101. Doi: 10.22084/NBSH.2016.1548

21. - موسوی‌حاجی، سید‌رسول؛ بهرامی، محمد؛ و سجادی، علی، (1393). «شواهدی از وجود دژی مربوط به ایالت الیپی در لایه‌های زیرین قلعۀ فلک‌الافلاک خرم‌آباد-لرستان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 4 (7): 94-81.

22. - یانگ، تامس. کایلر، (1373). «بازنگری عصر آهن ایران: نظریاتی مقدماتی برای ارزیابی عقاید پیشین». ترجمۀ کامیار عبدی، میراث‌فرهنگی، 12 (ویژه‌نامه نخستین گردهمایی باستان‌شناسی ایران): 249-237.

24. - Adachi, T., (2004). “Tentative Chronological Sequence of Bow-Tie Designs in Baba Jan III Painted Ware”. Orien : Report of society for near eastern studies in japan, 39: 79-95.

25. - Alibaigi, S.; Shanbehzadeh, A. & Alibaigi, H., (2012). “The discovery of a Neo-Assyrian rock-relief at Mishkhas, Ilam province (Iran)”. Iranica Antiqua, 47: 29-40.

26. - Bahrami, M.; Sajadi, A. & Rajabi, N., (2015). “Report of two season of stratigraphy of Tape Falak-Aflak-e Khorramabad, Luristan”. The 2nd National Conference on Archaeology of Iran, University of Birjand, In date 2015,[In Persian].

27. - Clark, L., (1987). “Gravestones: Reflections of Ethnicity of Class?”. In: Consumer Choice In Historical Archaeology, Suzanne M. Spencer-Wood(Ed): 383-395, New york, Plenum Press.

28. - Contenau, J. & Ghirshman, R., (1935). Fouilles de Tepe Gian. Librairie Orientaliste Paul Geuthner, Paris.

29. - Dyson, R. H., (1989). “Rediscovering Hasanlu”. Expedition, 31: 2-3 (East of Assiria, The Highland Settelment of Hasanlu), Eds by: R.H. Dyson & M. M. Viogt.

30. - Garavand, M., (2014). “Possible Evidence of Ellipian in the Cave of Bot-khaneh, Kouh-Dasht”. Modares Archaeological Research, 5 & 6 (10- 11): 206-216, [In Persian].

31. - Ghirshman, R., (1964). Persia, From the origins to Alexander the great. Published by: Thames and Hudson, London.

32. - Goff, C., (1968). “Luristan in the first half of the first millennium B.C , A preliminary report on the first season's excavations at Baba Jan, and associated surveys in the Eastern Pish-i-Kuh”. Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, VI: 105- 135.

33. - Goff, C., (1977). “Excavation at Baba Jan: The Architecture of the East Mound, Levels II and III, Iran”. Journal of the British Institute of Persian Studies, XV: 103- 140.

34. - Goff, C., (1978). “Excavation at Baba Jan: the Pottery and Metal form levels III”. Iran, Journal of the British Institute of Persian Studies, XVI: 29-67.

35. - Goudarzi, A., (2017). “The Archaeology, political history and historical geography of Ellipian kingdom”. Thesis Submitted in Partial Fulfillment of the Requirements for the Degree of Doctor of Philosophy in Historical, Faculty of Art Architecture Department of Archaeology, Bu-Ali Sina University, unpublished, [In Persian].

36. - Goudarzi, A., (2022). “A Typology of Genre of Luristan Ware, Based on New Archaeological Survays in Luristan”. Journal of Archaeological Studies, 13(4): 141-160. doi: 10.22059/jarcs.2019.282333.142723, [In Persian].

37. - Hasanpur, A., (2008). “The unpublished archaeological reports of three seasons excavation in the BABA-JILAN graveyard”. centre of Cultural Heritage Organization of Luristan, [In Persian].

38. - Karlovsky, L. C. C., (2002). “Archaeology and languages”. Current Anthropology, 43 (I): 63-88.

39. - Kramer, C., (1977). Pots and Peoples, Mountains and Lowlands: Essays in the Archaeology of Greater Mesopotamia, edited by L.D. Levine and T.C. Young, .jr. Malibu, Undena Publications: 91-112.

40. - Levine, L. D., (1974), “Geographical Studies in the Neo-Assyrian Zagros II”. IRAN: Journal of the British Institute of Persian Studies, XII: 99-124.

41. - Levine, L. D., (1987). “The Iron Age”. In: F. Hole (eds): The Archaeology of Western Iran, Settlement and society from prehistory to the Islamic conquest, Washington: 229-250.

42. - Medvedskaya, I. N., (1999). “Media and its neighbors I: The localization of ELLIPI”. Iranica Anitiqua, XXXIV: 53–70.

43. - Molazadeh, K. & Goudarzi, A., (2016). “Historical Geography of Ellipian Kingdom”. Journal of Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran, 6 (10): 83-100, DOI: 10.22084/NBSH.2016.1548 [In Persian].

44. - Moorey, P. R., (1974). Ancient bronzes from Luristan. Publisher: British Museum, London.

45. - Overlaet, B., (2004). “Luristan Metalwork in the Iron Age”. In: Stöllner T., Slotta R. & Vatandoust A. (eds.), Persia s Ancient Splendour, Mining, Handicraft and Archaeology, Deutsches Bergbau –Museum, Bochum: 328-338.

46. - Overlaet, B., (2013). “Luristan during the Iron age”. The Oxford handbook of ancient Iran, Ed. By D.T. Potts, part IV: The Iron Age: 377-392.

47. - Parpola, S. & Porter, M., (2001). The Helsinky Atlas of the Near East in the Neo Assyrian period. Finland: The Casco Bay Assyrological Institute and the Neo Assyrian Text Corpus project.

48. - Reade, J. E., (1995). “Iran in the Neo-Assyrians period”. in: Neo-Assyrian Geography, Edited by Mario Liverani, Uniiversità di Roma, Roma: 31-44.

49. - Reade, J. E., (1978). “Kassites and Assyrians in Iran”. Iran: Journal of the British Institute of Persian Studies, XVI: 137-143.

50. - Russell, M. J., (1991). Sennacherib palace without rival at Nineveh. The University of Chicago press, Chicago and London.

51. - Sajadi, A., (2015). “The final report of the first season of the archaeological excavation of the Tape Forood-gah–Khorramabad”. Centre of Cultural Heritage Organization of Luristan, unpublished, [In Persian].

52. - Sajadi, A.; Bahrami, M. & Rajabi, N., (2008). “Unpublished Report of two season of stratigraphy of Tape Falak-Aflak-e Khorramabad, Luristan”. Centre of Cultural Heritage Organization of Luristan, [In Persian].

53. - Shishegar, A., (2006). Archaeological report of excavation at Sorkh Dom-e Laki, Kuhdasht, Lorestan: 2nd-6th seasons 2001-2004. Archaeological reports monograph series(9), [In Persian].

54. - Young, T. C., (1966). “Survey in western Iran 1961”. Journal of Near Eastern Studies, 25: 228-239.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.