سال 6، شماره 22 - ( 12-1401 )
سال 6 شماره 22 صفحات 232-207 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Roostaei M, Mehrafarin R, Moosavihaji S R, Saadatian M. (2023). A Study on the Ancient City of Fasa in the Sassanid Period with Reference to Historical Sources and Archaeological Researches. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(22), : 8 doi:10.30699/PJAS.6.22.207
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-704-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-704-fa.html
روستائی محمدصادق، مهرآفرین رضا، موسوی حاجی سیدرسول، سعادتیان مجتبی.(1401). پژوهشی بر شهر باستانی فسا در دورۀ ساسانی با استناد به منابع تاریخی و پژوهشهای باستانشناسی مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (22) :232-207 10.30699/PJAS.6.22.207
1- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،reza.mehrafarin@gmail.com
3- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
4- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران ،
3- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
4- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده: (2942 مشاهده)
محوطۀ تُلضَحاک بهعنوان شهر باستانی فسا در دوران تاریخی و اسلامی، در حدود 2 کیلومتری جنوب شهر امروزی فسا در مرکز شرقی استان فارس قرار دارد و در سال 1310 ه.ش.، بهعنوان پانزدهمین اثر ملی به ثبت رسیده است. پس از انجام بررسی روشمند باستانشناختی این محوطه در سال 1397 ه.ش.، علاوهبر شناسایی محدودۀ محوطه (با استناد به پراکندگی دادههای سطحی) که به بیش از 500 هکتار میرسد، گاهنگاری و دورههای استقراری محوطه نیز که نشان از سکونت در آن از اواخر هزارۀ چهارم پیشازمیلاد، تا قرون میانی اسلامی است، مشخص شد. با مطالعۀ دادههای بهدستآمده از بررسی، بهویژه نمونههای سفالی، یکی از دورههای استقراری مهم این محوطه، استقرار مربوط به دورۀ ساسانی است. پراکندگی مواد فرهنگی مربوط به این دوره (بهویژه سفال) تقریباً در تمام سطح محوطه مشاهده شد. در این پژوهش که روش انجام پژوهش آن توصیفی-تحلیلی و نحوۀ گردآوری اطلاعات آن به دو صورت میدانی و کتابخانهای است، نگارندگان با هدف بازشناسی سیمای شهر فسا در دورۀ ساسانی، تلاش میکنند با بررسی منابع تاریخی و پژوهشهای باستانشناسی پیشین در منطقه که در ارتباط با دورۀ ساسانی منطقه انجام شده است، نتایج آن را با دادههای مربوط به استقرار ساسانیِ شناساییشده از بررسی روشمند محوطۀ تلضحاک، درهم آمیخته تا اطلاعاتی از اوضاع سیاسی، اقتصادی شهر فسا در این دوره ارائه شود. نتایج پژوهشهای انجامشده مشخص میکند که استقرار مربوط به دورۀ ساسانی محوطۀ تلضحاک فسا بدونشک یک استقرار بزرگ شهری از نوع شهرهایی با شکل ساختاری نامنظم است. شهر فسا با توجه به موقعیت راهبردی مناسب و قرارگرفتن بین چند شهر شاهی مهم آن دوره و همچنین شرایط زیستمحیطی عالی برای فعالیتهای کشاورزی و دامداری، بهعنوان یکی از شهرهای مهم تجاری و بازرگانی در تمام مدت حکومت ساسانیان در کورۀ دارابگرد در شرق سرزمین پارس ایفای نقش کرده است.
شمارهی مقاله: 8
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/12/3 | پذیرش: 1401/1/27 | انتشار: 1401/12/1
دریافت: 1400/12/3 | پذیرش: 1401/1/27 | انتشار: 1401/12/1
فهرست منابع
1. - ابنحوقل، (1345). صورهالارض. تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
2. - ابنفقیه، ابوبکر احمد بن محمد بن اسحاق همدانی، (1349). ترجمه مختصرالبلدان. (بخش مربوط به ایران)، ترجمۀ ح. مسعود، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
3. - استروناخ، دیوید، (1379)، پاسارگاد، گزارشی از کاوشهای انجام شده توسط مؤسسه مطالعات ایرانی بریتانیا (از سال 1961 تا 1963). ترجمۀ حمید خطیب شهیدی، چاپ اول، تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه).
4. - اسدی، احمدعلی، (1391). «تکامل اجتماعی و اقتصادی ناحیۀ فارس در دورۀ ساسانی بر پایۀ پژوهشهای باستانشناختی»، رسالۀ دوره دکتری رشته باستانشناسی، دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
5. - اصطخری، ابواسحاق ابراهیم، (1368). مسالک و ممالک. (ترجمۀ فارسی قرن پنجم / ششم هجری)، بهاهتمام: ایرج افشار، تهران، انتتشارت علمی و فرهنگی.
6. - امیری، مصیب؛ موسویکوهپر، سیدمهدی؛ و خادمیندوشن، فرهنگ، (1391). «طبقهبندی وگونهشناسی سفالهای ساسانی-اسلامی بیشاپور. مطالعۀ موردی: سفالهای فصل نهم کاوش». مجلۀ مطالعات باستانشناسی، 4 (1: 5): 32-1.
7. - بارتولد، واسیلی ولادیمیروویچ، (1377). تذکره جغرافیایی تاریخی ایران. ترجمۀ حمزه سردادور، تهران: انتشارات توس.
8. - ثروتی، محمدرضا؛ و اسلامیفر، صدیقه، (1389). «نقش ویژگیهای ژئومرفولوژیک و ساختاری بر آمایش منطقۀ فسا». فصلنامۀ جغرافیای انسانی، 2 (3): 96-73.
9. - توللی، فریدون، (1352). «شهر باستانی فسا و کاوشهایی که اداره کل باستانشناسی در حوالی آن انجام داد». نشریۀ باستانشناسی، 1-2: 63-48.
10. - حبیبی، سیدمحسن، (1384). از شار تا شهر: تحلیلی تاریخی از مفهوم شهر و سیمای کالبدی آن تفکر و تأثر. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
11. - حدود العالم من المشرق الی المغرب، (1340). بهکوشش: منوچهر ستوده، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
12. - خسروزاده، علیرضا، (1396). باستانشناسی خلیجفارس در دورهی اشکانی و ساسانی. تهران: انتشارات سمت.
13. - دارک، کن. آر (1379). مبانی نظری باستانشناسی. ترجمۀ کامیار عبدی، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
14. - دروت، پیتر. آل، (1392). درآمدی بر باستانشناسی میدانی. ترجمۀ حجت دارابی، تهران: انتشارات سمت.
15. - دریایی، تورج، (1388). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقبفر، تهران: انتشارت ققنوس.
16. - روستائی، محمدصادق، (1398). «بررسی روشمند باستانشناختی محوطۀ تلضحاک فسا». رسالۀ دکتری باستانشناسی دانشگاه مازندران (منتشرنشده).
17. - عسکریچاوردی، علیرضا، (1389). «کاوش در بنای معروف به کاخ ساسانی سروستان، فارس». مجلۀ باستانشناسی و تاریخ، 46: 65-37.
18. - فلاندن، اوژن، (1324). سفرنامه اوژن فلاندن به ایران. ترجمۀ حسین نورصادقی، اصفهان: انتشارات نقشجهان.
19. - کریستنسن، آرتور، (1387). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: انتشارات سمیرا.
20. - لسترنج، گای، (1373). جغرافیای تاریخی سرزمینهای خلافت شرقی. ترجمۀ محمود عرفان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
21. - محمدیفر، یعقوب؛ و امینی، فرهاد، (1394). باستانشناسی و هنر ساسانی. تهران: انتشارات شاپیکان.
22. - منصوری، مجید، (1390). «الگوهای استقراری دشت فسا از دورۀ نوسنگی تا دورۀ ایلام». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی، دانشگاه تهران (منتشرنشده).
23. - مهرآفرین، رضا، (1393). شهرهای ساسانی. تهران: انتشارات سمت.
24. - واندنبرگ، لوئی، (1348). باستانشناسی ایرانباستان. ترجمۀ عیسی بهنام. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
26. - Alden, J. R., (1978). “Excavation at Tall-I Malyan: part I, A Sasanian Kiln, Iron”.Journal of the British institute of Persian studies, XVI: 79 – 92.
27. - Amiri, M., (2011). “Investigation and study of Sassanid period and early Islamic centuries pottery (case study: historical sites of Astakhr, Shahr Ghor, Bishapur, Sarmeshhad and Darabgerd)”. Doctoral dissertation of Tarbiat Modares University, Faculty of Literature and Human Sciences, Archeology Department.
28. - Amiri, M.; Mousavi Kouhpar, S. M. & Khademi Nadooshan, F., (2012). “Classification and typological study of Sasanian-Islamic potteries of Bishapour,Case study: materials from the 9th season of excavation”. Journal of Archaeological studies, 4 (1): 1-32.
29. - Asadi, A. A., (2008). “Archaeological survey of Fasa city”. General Directorate of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Fars, (unpublished).
30. - Asadi, A. A., (2012). “Social and economic evolution of Fars region in the Sassanid period based on archaeological researches”. doctoral thesis in the field of archaeology, Tarbiat Modares University, Tehran (unpublished).
31. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian Manor house at Hajiabad Iran. Fireze, casa Editrice Le lettere.
32. - Dark, K. R., (1995). Theoretical Archaeological. Translated by: Kamyar Abdi, Cornell University press.
33. - Daryaee, T., (2002). Shahrestaniha-I Eranshahr: A middle Persian text on late antique geography. Epic and history, Costa Mesa.
34. - Delawaleh, P., (1991). Pietro Delawaleh’s travel book: the part related to Iran. Translation and commentary by: Shuaa-eddin Shafa, Tehran: Scientific and Cultural Publications.
35. - Drewett, P. L., (2019). Field Archaeology an Introduction. Translated by: Hojjat Darabi, Tehran: Samt press.
36. - Habibi, S. M., (2004). From Shar to city: a historical analysis of the concept of the city and its physical form of thought and impression. Tehran: Tehran University Press.
37. - Hansman, J., (1999). “Fasa ii. Tall-e Zahak”. Encyclopaedia iranica, originally, IX, 4: 389 – 391.
38. - Hojabri-Nobari, A.; Khosrowzadeh, A.; Mousavi Kouhpar, S. M. & Vahdatinasab, H., (2011). “Trade and Cultural Contacts between Northern and Southern Persian Gulf during Parthians and Sasanians: A Study Based on Pottery from Qeshm Island”. Intl. J. Humanities, 18 (2): 89 – 115
39. - Ibn Balkhi, (2006). Fars Nameh, edited by Guy Lestrange. Reynolds Allen Nicholson, first edition, Tehran: Asatir Publications.
40. - Ibn Khurdadbah, O. A., (1371). Al-Masalek and Al-Mamalek. Tehran: Hatfa Cultural Institute.
41. - Istakhari, A. I. E., (1368). Masalak and Mamalek, (Persian translation of the 5th / 6th century Hijri). by: Iraj Afshar, Tehran: Scientific and Cultural Institute.
42. - Kaim, B.; Asadi, A. & Hehdari, R., (2007). “Irano – Polish Excavation at Site no 64 at Tange Boulagi”. Archaeological Reports (7), on the Oceasion of the 9 annual Symposium on Iranian Archaeology.
43. - Keal, E. J., (1967). “Qaleh-i Yazdigird, A Sassanian Palace Stronghold in Persian Kurdistan”. IRAN, 5: 99 – 121.
44. - Kennet, D., (2002). “Sasanian Pottery in Southern Iran and Eastern Arabia”. Brithish Institute of Persian Studies, 40: 153 – 162.
45. - Miroschedji, P. De., (1972). Prospections Archaeologiques dans les valles de Fasa et Darab. Proceedings of the 1st Annual Symposium of Archaeological Research in Iran.
46. - Ouseley, W., (1819). Travels in Various Countries of the East. More Particularly Persia, 3 vols., London.
47. - Rastgar Fasai, M., (1984). Ibn Balkhi’s Farsnameh. revised by Guy Lestrange and Reynolds Allen Nicholson, Tehran: Duniya Kitab.
48. - Rezazadeh, J., (2009). From Pasa to Fasa. Shiraz: Publications: Andisheh Fanous.
49. - Roostaei, M. S., (2019). “Systematic Archaeological Survey in Tell Zahak site of Fasa”. Faculty of Art and Architected, University of Mazandaran, PhD thesis, unpublished.
50. - Roostaei, M. S.; Mehrafarin, R. & Mousavi Haji, S. R., (2016). “A Survey of the ancient City of Fasa during the Early Islamic Period based on Archaeological Studies and Historical Evidences”. Two Quarterly Journals of Local History of Iran, 5 (1): 129-144.
51. - Sabah, A. J., (2001). “Excavations at Mleiha 1993-94”. Arab, Arc, epig: 103 – 135. Printed in Denmark.
52. - Sami, A., (1965). Sasanian civilization. 2 volumes, Shiraz: (the first volume in 1963).
53. - Servati, M. R. & Eslamifar, S., (2009). “The role of geomorphological and structural features on the settlement of Fasa region”. Human Geography Quarterly, 2 (3): 73-96.
54. - Shovats, P., (1993). Historical Geography of Fars. Translated by: Kikavos Jahandari, Tehran, Ministry of Culture and Islamic Guidance Publications.
55. - Stein, A., (1936). “An Archaeological Tour in the Ancient Persis”. Iraq, 3 (2): 111 – 225.
56. - Stronach, D., (2000). Pasargad, a report of the excavations carried out by the British Institute of Iranian Studies (from 1961 to 1963). Translated by: Hamid Khatib Shahidi, first edition, Tehran: Iran’s Cultural Heritage Organization.
57. - Kennet, D., (2002). “Sasanian Pottery in Southern Iran and Eastern Arabia”. Brithish Institute of Persian Studies, 40: 153 – 162.
58. - Karlovski, L., (1970). “Excavation at Tepe Yahya”. Iran, Cambridge, Massachuset: 1 – 33.
59. - Miroschedji, P. De., (1972). Prospections Archaeologiques dans les valles de Fasa et Darab. Proceedings of the 1st Annual Symposium of Archaeological Research in Iran.
60. - Ouseley, W., (1819). Travels in Various Countries of the East. More Particularly Persia, 3 vols., London.
61. - Tavalloli, F., (1973). “The ancient city of Fasa and the excavations conducted by the General Department of Archeology in its vicinity”. Archeology Journal, 1-2: 48-63.
62. - Wenke, R. J., (1975). “Imperial Investment and Agricultural Developments in Parthian and Sassanian Khuzestan: 150. C. to A.D. 640”. A Dissertation submitted in partial fulfilment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (Anthropology) in the University of Michigan.
63. - Whitcomb, D., (1985), “Befor the Roses and Nightingales, Excavation at Qasri-Abunasr”, Old Shiraz, chapter II, III, IV New York, the Metropolitan museum of art.
64. - Whitehouse, D., (1972). “Excavation at Siraf: Fifth Interim Report, Iran”. Journal of the British Institute of Persian Studies, X: 63 – 88.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |