نتایج اولیۀ کاوش باستان‌شناسی تُل سوزو گِناوه، بوشهر

عزیزی‌خرانقی, محمدحسین

doi:10.30699/PJAS.6.19.33

EN FA

سال 6، شماره 19 - ( 3-1401 ) سال 6 شماره 19 صفحات 51-33 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.19.33

Mendeley

Zotero

RefWorks

Azizi Kharanaghi M H. (2022). Primary Result of Archaeological Excavation at Toll-e Suzo Genaveh, Bushehr Province. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(19), : 2 doi:10.30699/PJAS.6.19.33
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-700-fa.html

عزیزی‌خرانقی محمدحسین.(1401). نتایج اولیۀ کاوش باستان‌شناسی تُل سوزو گِناوه، بوشهر مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (19) :51-33 10.30699/PJAS.6.19.33

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-700-fa.html

نتایج اولیۀ کاوش باستان‌شناسی تُل سوزو گِناوه، بوشهر

محمدحسین عزیزی‌خرانقی^*

استادیار باستان‌شناسی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران. ، hossinazizi@yahoo.com

چکیده: (2664 مشاهده)

مطالعات باستان‌شناسی در سواحل شمالی خلیج‌فارس در مراحل اولیه است؛ و هرچند دهه‌هاست چنین مطالعاتی در این منطقه آغاز شده، ولی وقفه‌های طولانی و ممتد منجر به عدم دستیابی به نتایج قابل اتکاء در دوره‌های مختلف شده است. این موضوع در دورۀ پیش‌از‌تاریخ حادتر و مشخص‌تر است. عدم انتشار نتایج پژوهش‌های صورت‌پذیرفته نیز منجر به تشدید این معضل شده است؛ هرچند محدودۀ موردنظر این پژوهش ازلحاظ بررسی‌های باستان‌شناسی دارای موقعیت خوبی است، ولی متأسفانه نتایج بررسی‌ها نیز به‌خوبی منتشر نگردیده است. مطالعه در سواحل شمالی خلیج‌فارس امروزه صرفاً یک موضوع پژوهشی صرف نیست، بلکه با توجه به هجمه‌ها و جعل‌های تاریخی صورت‌گرفته، امروزه وظیفه‌ای پژوهشی است. مطالعات صورت‌گرفته در این منطقه نشان‌داده که حداقل از حدود هفت‌هزار سال پیش اقوام ساکن در ایران، در سواحل شمالی خلیج‌فارس سکونت داشته و امکان بهره‌برداری از دریا را نیز داشته‌اند، و هرچند در دوره‌های اولیه این استقرار به‌صورت فصلی بوده، ولی از هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد با توجه به شواهد معماری خشتی شناسایی‌شده، روستاها و سپس شهرهای دائمی در منطقه ایجاد شده است و در دورۀ تاریخی و اسلامی نیز این مناطق به‌‎صورت کامل مسکونی شده است. دریا علاوه بر تأمین مواد غذایی نقش بسیار حیاتی در روابط تجاری از هزارۀ پنجم و چهارم پیش‌ازمیلاد تاکنون در این منطقه بازی کرده که در مطالعات باستان‌شناسی منطقه می‌بایست موردتوجه قرار گیرد. محوطۀ تل سوزو گناوه بوشهر یکی از محوطه‌های پیش‌ازتاریخی منطقه است که با توجه به شواهد فرهنگی شناسایی‌شده از کاوش در ترانشۀ لایه‌نگاری این محوطه از اواسط هزارۀ پنجم تا اواخر هزارۀ چهارم پیش‌ازمیلاد مسکونی بوده است. ساکنان این محوطه با نواحی داخلی منطقۀ فرهنگی فارس و جنوب‌غرب ایران ارتباط داشته و از منابع دریایی نیز بهره‌مند بوده‌اند.

شماره‌ی مقاله: 2

واژه‌های کلیدی: خلیج‌فارس، کاوش باستان‌شناسی، تل سوزو، دورۀ باکون میانه، دورۀ لپویی.

متن کامل [PDF 1656 kb] (531 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/8/1 | پذیرش: 1400/12/11 | انتشار: 1401/3/10

فهرست منابع

1. - ابراهیمی، نصرالله، (۱۳۸۶). «تحلیل فضایی کاخ های هخامنشیان در برازجان». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).

2. - اسماعیلی‌جلودار، محمد‌اسماعیل، (1387). «گزارش فصل دوم کاوش باستان‌شناسی سیراف». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).

3. - افشارسیستانی، ایرج، (۱۳۶۹). نگاهی به بوشهر. جلد اول، تهران: نسل دانش.

4. - بختیاری، حسین، (1353). نکاتی از جغرافیای تاریخی و باستان‌شناسی سیراف. بوشهر: انتشارات ادارۀ کل فرهنگ و هنر استان بوشهر.

5. - پزار، موریس، (۱۳۸۴). مأموریت در بندر بوشهر، گزارش حفاری‌ها و مطالعات باستان‌شناسی. ترجمۀ سیدضیاء مصلح، بوشهر، انتشارات شروع.

6. - توفیقیان، حسین، (1393). «تحلیل معماری بندر باستانی سیراف در بخش ساحلی با تکیه بر مطالعات باستان‌شناسی زیرآب». مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 6، شمارۀ 1، صص: 38-21.

7. - خانی‌پور، مرتضی (1394). «گزارش نخستین فصل بررسی باستان‌شناسی بخش مرکزی و مزایجان بوانات). آرشیو پژوهشکده باستان‌شناسی (منتشرنشده).

8. - زارع، موسی؛ و ابوالاحرار، علیرضا، (۱۳۸۹). «گزارش کاوش باستان‌شناسی تپه میانرود، فارس». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).

9. - سرداری‌زارچی، علیرضا، (۱۳۹۰). «تحلیل پیچیدگی‌های اجتماعی-اقتصادی فرهنگ‌های شمال فارس (اقلید) در دورۀ مس‌وسنگ براساس کاوش‌های تپۀ مهرعلی». رسالۀ دکترای باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).

10. - سرداری‌زارچی، علیرضا؛ و طاهری، محمدحسین، (۱۳۹۴). «کاوش تپه مشکریم سمیرم». مجموعه مقالات کوتاه سالانۀ باستان‌شناسی، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

11. - سرفراز، علی‌اکبر، (۱۳۵۰). «کشف کاخی از عهد کورش کبیر در ساحل خلیج‌فارس». مجلۀ باستان‌شناسی و هنر ایران، انتشارات وزارت فرهنگ و هنر، ادارۀ کل باستان‌شناسی و فرهنگ عامه، شمارۀ ۷ و ۸، صص: ۱۹-۳۲.

12. - سرفراز، علی‌اکبر، (۱۳۸۵). «گزارش پنجمین فصل از کاوش‌های کاخ چرخاب برازجان». بوشهر: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان بوشهر (منتشرنشده).

13. - طاهری، محمد‌حسین، (۱۳۹۴). «بررسی تعاملات فرهنگی اجتماعات دورۀ مس‌وسنگ منطقۀ سمیرم براساس کاوش تل مش‌کریم». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).

14. - عزیزی‌خرانقی، محمدحسین، (۱۳۸۶). «گاه‌نگاری مقایسه‌ای و سبک‌شناسی سفال‌های رحمت‌آباد فارس». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).

15. - عزیزی‌خرانقی، محمد‌حسین، (1395). «گزارش نخستین فصل گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم و کاوش تل سوزو، شهرستان دشتستان، استان بوشهر». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).

16. - عزیزی‌خرانقی محمدحسین؛ خانی‌پور، مرتضی؛ خسروی، سلمان؛ رازی، سروش؛ بارانی، وحید؛ و آذریان، مهدی، (1391). «گزارش نخستین فصل گمانه‌زنی محوطۀ پیش‌از‌تاریخی چهار روستایی». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).

17. - عزیزی‌خرانقی، محمدحسین؛ ابراهیمی، نصرالله؛ و خانی‌پور، مرتضی، (1393). «کاوش باستان‌شناختی محوطۀ چهار روستایی بوشهر». مقاله‌های کوتاه دوازدهمین گردهم‌آیی سالانۀ باستان‌شناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

18. - عزیزی‌خرانقی، محمد‌حسین، (1399). «سواحل شمالی خلیج‌فارس (استان بوشهر) در هزارۀ پنجم ق.م». همایش بین‌المللی مجازی باستان‌شناسی ایران و مناطق همجوار، زاهدان: دانشگاه سیستان و بلوچستان.

19. - عزیزی‌خرانقی، محمد‌حسین؛ ابراهیمی، نصرالل؛ه و آذریان، مهدی؛ (1399). «محوطه‌های باکونی در سواحل شمالی خلیج‌فارس، استان بوشهر». دریای پارس به روایت باستان‌شناسی (مجموعه مقالات)، گردآورندگان: جبرئیل نوکنده، عبدالرضا دشتی‌زاده، ام‌البنین غفوری، صص: 69-48.

20. - علیزاده، عباس، (1383). «گزارش مقدماتی پژوهش‌های باستان‌شناسی در فازهای پیش‌ازتاریخ مرودشت: گمانه‌زنی در تل‌های باکون، موشکی و جری». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشرنشده).

21. - کرمی، محمد، (۱۳۹۳). «بازتاب توسعۀ اقتصادی-سیاسی در شمال فارس طی هزارۀ پنجم قبل‌از‌میلاد (براساس کاوش‌های اخیر درۀ بلاغی)». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسان جوان، تهران: دانشگاه تهران، صص: 140-127.

22. - کریمیان، حسن؛ سرفراز، علی‌اکبر؛ و ابراهیمی، نصرالله، (۱۳۸۹). «بازیابی کاخ‌های هخامنشیان در برازجان با اتکاء به داده‌های باستان‌شناسی». مجلۀ باغ‌نظر، سال 7، شمارۀ ۱۴، صص: ۵۸-۴۵.

23. - یغمایی، اسماعیل (احسان)، (۱۳۸۳). «گزارش کاوش کاخ بردک سیاه». بوشهر: مرکز اسناد ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان بوشهر (منتشرنشده).

25. - Afshar Sistani, I,. (1990). A Look at Bushehr. Volume One, Tehran: Nasl-e Danesh publication.

26. - Alden, J. R., (2003). “Appendix D: Excavations at Tal-e Kureh”. In: Sumner, W. M. (ed.), Early Urban Life in the Land of Anshan: Excavations at Tal-e Malyan in the Highlands of Iran, Pp: 187-198, University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology: Philadelphia.

27. - Alizadeh, A., (2003). “Some observations based on the nomadic character of Fars prehistoric cultural development”. In: Miller, N. F. and Abdi, K. (eds), Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner. Pp: 83-97. The Cotsen Institute of Archaeology: Los Angeles. 265.

28. - Alizadeh, A., (2004). “Preliminary Report of Archaeological Research in the Prehistoric Phases of Marvdasht: excavations in the Bakun, Mushki and Jari”. Tehran, Archaeological Research Institute Documentation Center (unpublished).

29. - Asgari Chaverdi, A.; Petrie, C. & Taylor, H., (2008). “Early village settlements on the Persian Gulf littoral: revisiting Tol-e Pir and the Galehdar valley”. IRAN, No. 46, Pp: 21–42.

30. - Azizi Kharanaghi, H.; Fazeli Nashli, H. & Nishiaki, Y., (2013). “Tepe Rahmatabad: a Pre-Pottery and Pottery Neolithic Site in Fars Province”. In: Neolithisation of Iran –The Formation of New Societies, edited by R. Matthews and H. Fazeli Nashli, Pp: 108–123. Oxford: Oxbow Books.

31. - Azizi Kharanaghi, M, H., (2007). “Comparative Chronology and Stylistics of Rahmatabad Fars Pottery”. Master Thesis in Archeology, University of Tehran (unpublished).

32. - Azizi Kharanaghi, M, H., (2015). “Report of the first season of excavation to determine the core and buffer zone of Tel-e Suzo, Dashtestan district, Bushehr province”.Tehran: Documentation Center of the Archaeological Research Institute (unpublished).

33. - Azizi Kharanaghi, M, H., (2020). “North shores of the Persian Gulf (Bushehr province) in the fifth millennium B.C.”. International Virtual International Conference on Archeology of Iran and Neighboring Areas, Zahedan: Sistan and Baluchestan University.

34. - Azizi Kharanaghi, M, H.; Ebrahimi, N & Azarian, M., (2020). “Bakun sites on the northern shores of the Persian Gulf, Bushehr province”. The Persian Sea According to Archeology, Collectors: Jibril Nokandeh, Abdolreza Dashtizadeh, Amolbinin Ghafouri, Pp: 69-48.

35. - Azizi Kharanaghi, M, H.; Ebrahimi, N & Khanipour, M., (2014). “Archaeological excavations of the Chahar Roustaei, Bushehr”. Short articles of the 12th Annual Archaeological Conference of Iran, Tehran: Cultural Heritage Research Institute.

36. - Azizi Kharanaghi, M, H.; Khanipour, M.; Khosravi, S.; Razi, S.; Barani, V. & Azarian, M., (2012). “Report of the first season of excavation in Chahar Roustaei”.Tehran: Documentation Center of the Archaeological Research Institute (unpublished).

37. - Bakhtiari, H., (1974). Notes on the historical geography and archeology of Siraf, Bushehr. Publications of the General Directorate of Culture and Arts of Bushehr Province.

38. - Bernbeck, R.; Fazeli, H. & Pollock, S., (2005). “life in a fifth-millennium BCE village: excavations at Rahmatabad, Iran”. Near Eastern Archaeology, No. 68, Pp: 94–105.

39. - Carter, R. A.; Challis, K.; Priestman, S. M. N. & Tofighian, H., (2006). “The Bushehr hinterland: results of the first season of the Iranian-British archaeological survey of Bushehr province, November–December 2004”. IRAN, No. 44, Pp: 63–103.

40. - Ebrahimi, N., (2007). “Spatial Analysis of Achaemenid Palaces in Borazjan”.Master Thesis in Archeology, University of Tehran (unpublished).

41. - Egami, N. & Seiiche Masuda, S., (1962). “Marv Dasht I: The Excavations at Tall-i Bakun, 1956”. The Tokyo University Iraq-Iran Archaeological Expedition, Report 2, Tokyo: The University of Tokyo.

42. - Egami, N. & Sono, T., (1962). “Marv-Dasht”. Volume 2: The Excavation at Tall-i-Gap 1959. Tokyo University Iraq-Iran archaeological expedition reports 3. Tokyo: institute of oriental culture of the University of Tokyo.

43. - Goff, C., (1963). “Excavations at Tall-i Nokhodi”. IRAN, No. 1, Pp: 43–70.

44. - Goff, C., (1964). “Excavations at Tall-i Nokhodi, 1962”. IRAN, No. 1, Pp: 41–52.

45. - Gotch, P., (1968). “A Survey of the Persepolis Plain and Shiraz Area”. IRAN, No. VI, Pp: 168-170.

46. - Helwing, B. & Seyedin, M., (2007). “Symposium on the latest Results of Archaeological excavations at Tang-e Bolaghi”. In: Prehistoric Settlements in Bulaghi Valley: Iranian/German Rescue Excavations at Sites DB91, DB119, DB73 and DB131, Abstracts, Pp: 12–13, Tehran: Iranian center for archaeological research.

47. - Helwing, B. & Seyedin, M., (2010). “Bakun-period Sites in Darre-ye Bolaghi, Fars”. In: Beyond the Ubaid: Transformation and Integration in the Late Prehistoric Societies of the Middle East. R.A. Carter and G. Philip (eds.) Pp: 277–292. Studies in Ancient Oriental Civilization. Chicago: Ori- ental Institute of the University of Chicago.

48. - Ismaili Jalodar, M., (2008). “Report of the second chapter of Siraf archeological excavation”. Tehran: Archaeological Research Institute Documentation Center (unpublished).

49. - Karami, M., (2014). “Reflection of economic-political development in northern Persia during the fifth millennium BC (based on recent excavations in the Bolaghi Valley)”. Proceedings of the International Conference of Young Archaeologists, Tehran: University of Tehran, Pp: 140-127.

50. - Karimian, H.; Sarfaraz, A. A. & Ebrahimi, N., (2010). “Restudy of Achaemenid palaces in Borazjan based on archaeological data”. Baghnazar Magazine, Vol. 7, No. 14, Pp: 58-45.

51. - Khanipour, M., (2015). “Report of the first chapter of the archeological study of the central part and the benefits of Bavanat”. Archive of the Archaeological Research Institute (unpublished).

52. - Langsdorff, A. & McCown, D. E., (1942). Tall-i-Bakun A: Season of 1932. Oriental Institute Publications, LIX, University of Chicago Press, Chicago.

53. Petrie, C. A.; Sardari, A. & Javanmard Zadeh, A., (2007). “Developing societies and economies in the 4th millennium BC: Further Excavations at Tol-e Spid”. IRAN, Vol. 45. Pp: 301–309.

54. - Petrie, C. A., (2011). “Culture: ' innovation and interaction across south- ern Iran from the Neolithic to the Bronze Age (6500-3000 BC)”. In: Inves- tigating archaeological cultures: Material culture, variability and transmis- sion, ed. B. Roberts and M. Vander Linden, Pp: 151-82, New York: Springer.

55. - Petrie, C. A., (2013). “The Chalcolithic in southern Iran”. In: Potts, D. (ed.), The Oxford Handbook of ancient Iran, Oxford university Press, Pp: 120-160.

56. - Pezar, M., (2005). Mission in Bushehr Port, Report of Excavations and Archaeological Studies. Translated by Seyed Zia Mosleh, Bushehr, Shoro Publications.

57. - Pollock, S.; Bernbeck, R. & Abdi, K., (2010). The 2003 Excavation at Tol-e Bshi, Iran: Social Life in a Neolithic Village, Deutsches Archäologisches Institut Eurasien- Abteilung Aussenstelle Tehran. Archäologie in Iran und Turan, Band 10.

58. - Potts, D. T. & Roustaei, K., (2006). The Mamasani Archaeological Project Stage One: A Report on the First Two Seasons of the ICAR University of Sydney Joint Expedition to the Mamasani District, Fars Province, Iran. Tehran: Iranian center for archaeological research.

59. - Sardari Zarchchi, A. & Taheri, M. H., (2015). “Excavation at Tepe Meshkarim Semirom”. Proceedings of short archeological papers, Tehran: Cultural Heritage Research Institute.

60. - Sardari, A.; Fazeli Nashli, H.; Hejebri Nobari, A. & Khatib Shahidi, H., (2011). “Northern Fars in the Bakun Period: Archaeological Evidence from the Eghlid District”.Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan (AMIT), Vol. 43, Pp: 239-260.

61. - Sardari, Zarchchi, A., (2011). “Analysis of socio-economic complexities of the cultures of northern Persia (Eghlid) in the Chalcolithic period based on the excavations of Mehr Ali hill”. Ph.D. thesis in archeology, Tarbiat Modares University (unpublished).

62. - Sarfaraz, A. A., (1971). “Discovery of a palace from the time of Cyrus the Great on the shores of the Persian Gulf”. Iranian Journal of Archeology and Art, Publications of the Ministry of Culture and Arts, General Directorate of Archeology and Public Culture, Nos. 7 and 8, Pp: 19-32.

63. - Sarfaraz, A, A., (2006). “Report of the fifth seasons of the excavations of Charkhab Borazjan Palace”. Bushehr: Documentation Center of the General Directorate of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Bushehr Province (unpublished).

64. - Schmidt, E. F., (1939). “Tall-i Bakun”. In: The Treasury of Persepolis and Other Discoveries in the Homeland of the Achaemenians, Oriental Institute Communications No. 21, University of Chicago Press, Chicago, Pp: 121-129.

65. - Sumner, W. M., (1972). “Cultural Development in the Kur River Basin, Iran: An Archaeological Analysis of Settlement Patterns”. Ph.D. dissertation, University of Pennsylvania.

66. - Sumner, W. M., (1986). “Proto-Elamite Civilisation in Fars”, In: Gamdat Nasr: Period of Regional Style?, (Eds. Finkbeiner, U. and Rollig, W.), Beihefte zom Tubinger Atlas des Vorderern Orients, 62, Ludwig Reichert, Wiesbaden, Pp: 199-211.

67. - Sumner, W. M., (1989). “Anshan in the Kaftari Phase: Patterns of Settlement and Land Use”. In: Archaeologia Iranica et Orientalis: Miscellanea in Honorem Louis Vanden Berghe, (Eds. De Meyer, L. and Haerinck, E.), Gent, Pp: 135-161.

68. - Taheri, M, H., (2015). “Study of cultural interactions of communities of the Semirom area during the excavation of Tel Mashkarim”. M.Sc. Thesis in Archeology, University of Tehran (unpublished).

69. - Tawfiqian, H., (2014). “Architectural analysis of the ancient port of Siraf in the coastal sector based on underwater archaeological studies”. Archaeological Studies, Vol. 6, No. 1, Pp: 38-21.

70. - Vanden Berghe, L., (1954). Archaeologische Navorsingen in De Omstreken Van Persepolis. Jaarbericht Ex Oriente Lux 13, Pp: 394-408.

71. - Weeks, L.; Petrie, C. A. & Potts, D. T., (2010). “Ubaid- Related- Related? The “Black-On-Buff” Ceramic Traditions of Highland Southwest Iran”. In: Robert A. Carter and Graham Philip, (eds) Beyond the Ubaid, Studies in Ancient Oriental Civilization, No. 63, Oriental Institute of University of Chicago, Chicago.

72. - Weeks, L.; Alizadeh, K.; Niakan, L.; Alamdari, K.; Zeidi, M.; Khosrowzadeh, A., McCall, A. & McCall, A, B., (2006). “The Neolithic Settlement of Highland SW Iran: New evidence from The Mamasani District”. Journal of Persian studies (IRAN), Vol: XLIV, Pp: 1- 32.

73. - Whitehouse, D., (1974). “Report Excavation at Siraf: Sixth Interim Re-port”. IRAN, Vol. XII, Pp: 1-30.

74. - Yaghmaei, I., (Ehsan) (2004). “Bardak Sia Palace Excavation Report”. Bushehr: Documentation Center of the General Directorate of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism of Bushehr Province (unpublished).

75. - Zare, M. & Abolharar, A., (2010). “Archaeological excavation report of Tepe Mianroud, Fars”. Tehran: Archaeological Research Institute Documentation Center (unpublished).

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.