logo
سال 8، شماره 28 - ( 6-1403 )                   سال 8 شماره 28 صفحات 114-95 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.8.28.95

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Anani B, Gholinezhad M. (2024). New Findings from GKC (BMAC) in South of Khorasan Based on Evidence of Sartakhteh Baraz Site of Qaen. Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(28), 95-114. doi:10.22034/PJAS.8.28.95
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-695-fa.html
عنانی بهرام، قلی‌نژاد مستنصر.(1403). یافته‌هایی جدید از فرهنگ خراسان بزرگ (بلخی-مروی) در جنوب خراسان براساس شواهدی از محوطۀ سرتخته باراز قاینات مطالعات باستان‌شناسی پارسه 8 (28) :114-95 10.22034/PJAS.8.28.95

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-695-fa.html

یافته‌هایی جدید از فرهنگ خراسان بزرگ (بلخی-مروی) در جنوب خراسان براساس شواهدی از محوطۀ سرتخته باراز قاینات
بهرام عنانی*1 ، مستنصر قلی‌نژاد2
1- استادیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران (نویسندۀ مسئول). ، Bahrambastan2006@gmail.com
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ باستان‌شناسی و علوم دوران باستان، دانشگاه پاریس 1 سوربن پانتئون، پاریس، فرانسه.
چکیده:   (3381 مشاهده)
جنوب خراسان و بالأخص منطقۀ قاینات، در سال‌های اخیر موردتوجه ویژۀ باستان‌شناسان قرار گرفته است. بررسی‌هایی که در دهۀ اخیر انجام‌گرفته، اطلاعات ارزشمندی را از این منطقه در اختیار جامعۀ باستان‌شناسی قرار داده است. جایگاه ویژۀ جغرافیایی و ارتباطی این منطقه به‌عنوان یک گذرگاه طبیعی میان آسیای‌مرکزی و شمال خراسان با جنوب‌شرق و فلات مرکزی ایران، موجب اهمیت ویژۀ آن در دوره‌های مختلف، بالأخص اوایل هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد گشته است. از مهم‌ترین تحولات هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد گسترش فرهنگی وارداتی به‌نام «فرهنگ خراسان بزرگ» (بلخی-مروی) در نیمۀ شرقی ایران است. یافته‌های اخیر نشان می‌دهند که این فرهنگ بخش‌هایی از جنوب خراسان را دربرگرفته است. داده‌های به‌دست آمده در محوطه‌های رزه درمیان، گوند فردوس و بکندای طبس شاهد این مدعاست که قبلاً به آن‌ها پرداخته شده است. محوطۀ سرتخته باراز یکی از استقرارهایی است که در کنار محوطه‌های نام‌برده دارای شواهدی از فرهنگ خراسان بزرگ در خراسان جنوبی است که کمتر موردتوجه قرار گرفته و در این پژوهش سعی‌بر آن است تا به معرفی این محوطه و گسترش فرهنگ خراسان بزرگ در منطقۀ جنوب خراسان پرداخته شود. این محوطه در منطقۀ قاینات در شمال خراسان جنوبی و در ناحیه‌ای کوهستانی واقع‌شده و به‌دلیل نزدیکی به مناطق روستایی، مورد آسیب فراوانی قرار گرفته است. این پژوهش در دو بخش میدانی و کتابخانه‌ای، با روش توصیفی-تحلیلی انجام گرفته است. داده‌های اصلی پژوهش، طی بررسی منطقۀ قاینات در 1395 ه‍.ش. به‌دست آمده‌است. در مرحلۀ بعدی این داده‌ها طی مطالعات کتابخانه‌ای مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفته‌اند. هدف از این نوشتار، تبیین گسترش فرهنگ خراسان بزرگ در جنوب خراسان با توجه به شواهد به‌دست آمده از این فرهنگ در محوطۀ سرتخته باراز است. به‌نظر می‌رسد که فرهنگ مذکور در نیمۀ اول هزارۀ دوم پیش‌ازمیلاد در جنوب خراسان گسترش داشته است.
واژه‌های کلیدی: جنوب خراسان، قاینات، فرهنگ خراسان بزرگ (بلخی-مروی)، محوطۀ سرتخته باراز.
متن کامل [PDF 2314 kb]   (4489 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/11/17 | پذیرش: 1401/3/11 | انتشار: 1403/6/10
فهرست منابع
1. - باصفا، حسن؛ و رحمتی، مهدیه، (1391). «گزارش مقدماتی کاوش باستان‌شناختی در محوطۀ شهرک فیروزه نیشابور». مزدک‌نامه 5، به‌کوشش :جمشید کیانفر و پروین استخری، 5: 623-613. https://www.mazdaknameh.ir/Publish/PublishID/ArticleId/323
2. - حبیبی، سید‌خلیل؛ و حصاری، مرتضی، (1399). «بررسی و مطالعه بقایای تمدن خراسان بزرگ در حوضۀ آبریز رودخانه کشف‌رود مشهد»، پژوهشنامه خراسان بزرگ، 40: 18-1. https://doi.org/10.22034/JGK.2020.137970
3. - حیدری، رضا؛ و بابازاده، سامان، (1395)، «محوطه چوپان بردسکن، نویافته‌هایی از فرهنگ بلخی-مروی». اولین کنگره استانی و چهارمین کنگره تاریخ معماری و شهرسازی ایران (خراسان رضوی)، به‌اهتمام: محمود طغرایی، مشهد: پشتیبان. https://www.academia.edu/35063399/
4. - دانا، محسن، (1399). «فرهنگ عصرمفرغ خراسان بزرگ، شکل‌گیری یک مفهوم: خراسان». مطالعات باستان‌شناسی پارسه، 14(12): 98-75. https://doi.org10.30699/PJAS.4.12.75
5. - سروش، محمدرضا؛ و یوسفی، صاحب، (1393). «محوطه رزه، شاهدی از استقرارهای هزارۀ‌ سوم تا دوران تاریخی در خراسان جنوبی». دوازدهمین گردهم‌آیی سالانه‌ باستان‌شناسی ایران، ویراستار: کوروش روستایی و مهران غلامی، تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی: 273-271.
6. - شیخ، محمد، (1393)، «بررسی سیستماتیک یاریم‌تپه درگز (بررسی استقرار پیش‌از‌تاریخی یاریم‌تپه درگز و تدوین گاهنگاری با استناد به یافته‌های سفالی)». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، (منتشرنشده).
7. - صبوری، هادی؛ طلایی، حسن؛ و گاراژیان، عمران، (1393). «بررسی فرآیندهای پس از نهشت شدن: نمونه مورد مطالعه، تپه‌‍فریزی در دشت سبزوار». مطالعات باستان‌شناسی، 6 (2): 111-91. https://doi.org/10.22059/jarcs.2015.54176
8. - طهماسبی‌زاوه، حامد، (1398). «منشایابی فرهنگ بلخی - مروی و گسترش آن در نیمۀ شرقی ایران». رسالۀ دکتری در رشتۀ باستان‌شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، (منتشر‌نشده).
9. - عنانی، بهرام، (1395). «گزارش بررسی باستان‌شناسی بخش نیمبلوک شهرستان قاینات». بیرجند: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی، (منتشرنشده).
10. - عنانی، بهرام، (1400). «تحلیل پراکنش استقرارهای جنوب خراسان (شرق مرکزی) از پارینه‌سنگی تا پایان مفرغ براساس مدل‌های استقراری باتوجه به بررسی‌های باستان‌شناختی منطقه». رسالۀ دکتری رشتۀ باستان‌شناسی، دانشگاه هنر اصفهان، (منتشرنشده).
11. - عنانی، بهرام؛ و ایروانی‌قدیم، فرشید، (1400). «شواهدی از فرهنگ خراسان بزرگ (فرهنگ بلخی-مروی) در شرق کویر مرکزی، با استناد به محوطۀ بکندا-طبس». مطالعات باستان‌شناسی، 13 (3): 213-191. DOI: 10.22059/jarcs.2020.302631.142875
12. - عنانی، بهرام؛ شیرازی، روح‌الله؛ و یوسفی، صاحب، (1393). «ارتباطات فرهنگی سرایان در هزاره‌های چهارم و سوم پیش‌ازمیلاد، نتایج کاوش در محوطۀ کله‌کوب سرایان، خراسان جنوبی». پژوهشنامه خراسان بزرگ، 5 (17): 67-59. DOI: 20.1001.1.22516131.1393.4.17.4.0
13. - فرجامی، محمد، (1394). «نویافته‌های عصرمفرغ در خراسان جنوبی (مطالعه موردی: محوطۀ گوند باغستان فردوس)». مجموعه مقالات دومین همایش باستان‌شناسی ایران، به‌اهتمام: حسن هاشمی‌زرج‌آباد، بیرجند: نشر چهاردرخت.
14. - قلی‌نژاد، مستنصر، (1394). «گزارش بررسی باستان‌شناسی بخش مرکزی شهرستان قاینات».بیرجند: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی، (منتشرنشده).
15. - قلی‌نژاد، مستنصر، (1395). «گزارش بررسی باستان‌شناسی بخش سده شهرستان قاینات». بیرجند: مرکز اسناد اداره کل میراث‌فرهنگی خراسان جنوبی، (منتشرنشده).
16. - محمودی‌نسب، علی‌اصغر؛ و فرجامی، محمد، (1403). «معرفی محوطه‌های مفرغ متأخر (BMAC) در خراسان جنوبی». مجلۀ باستان‌شناخت (ویژه‌نامه خراسان). 8 (12): 114-96.
17. - وحدتی، علی‌اکبر، (1394). «عصرمفرغ و آهن در خراسان (3000 تا 500 پ.م.)». گذری بر باستان‌شناسی خراسان/ گزیده‌ای از یافته‌های باستان‌شناختی و نفایس تاریخی فرهنگی خراسان، به‌کوشش: میثم لباف‌خانیکی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری: 47-37.
18. - وحدتی، علی‌اکبر؛ و بیشونه، رافائل، (1394). «فصل سوم کاوش‌های مشترک ایران و ایتالیا در تپه‌چلو جاجرم، خراسان شمالی». چهاردهمین گردهمایی سالانه باستان‌شناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری: 49-43.
19. - وحدتی، علی‌اکبر؛ و فرانکفورت، هانری پال، (1389). «گزارش مقدماتی گمانه‌زنی در تپه‌دامغانی سبزوار». باستان‌شناسی و تاریخ، 24 (48): 36-17.
21. - Anani, B. & Iravani Gh, F., (2021). “Evidences of Great Khorasan Culture1 (BMAC) at the Eastern Part of Central Desert of Iran, Based on Findings from Bekanda (Archaeological Site) in Tabas”. Journal of Archaeological Studies, 3 (13: 27): 191-213. DOI: 10.22059/JARCS.2020.302631.142875 [In Persian].
22. - Anani, B., (2016). “The unpublished reports of Archaeological Survey of Nimbolook county of Qaen”. Cultural heritage, tourism and handicrafts of South Khorasan province. [In Persian].
23. - Anani, B., (2021). “Analysis of Prehistoric Settlements of South Khorasan (Central East) Via Settlement Models “based on Archaeological Surveys of The Region”. PhD Thesis in Archaeology, Supervisor: Iravani Gh, F., Art University of Isfahan. [In Persian].
24. - Anani, B., Shirazi, R. & Yousefi, S., (2014). “Cultural interactions in Sarayan region of Third and Forth millenniums B.C; Excavation results of Kalleh Koub, Sarayan,South Khorasan”. Journal of Great Khorasan, 5 (17): 59-67. DOR: 20.1001.1.22516131.1393.4.17.4.0 [In Persian].
25. - Basafa, H. & Rahmati, M., (2012). “Archaeological reports of Shahrak Firoozeh in Neyshabour”. Mazdaknameh, By Kianfar, J & Estakhri, P., 5: 613-623. https://www.mazdaknameh.ir/Publish/PublishID/ArticleId/323 [In Persian].
26. - Biscione, R. & Vahdati, A., (2011). “Excavations at Tepe Chalow, Northern Khorasan Iran”. Studi Micenei Ed Egeo-Anatolici, 53: 236-241. DOI: 10.4000/books.momeditions.8086
27. - Biscione, R. & Vahdati, A. A., (2020). “The BMAC Presence in Eastern Iran: State of Affairs in December 2018. Towards the Greater Khorasan Civilization?”. In: The World of the Oxus Civilization, B. Lyonnet & Dubova (eds.), New York: Routledge: 527-550.
28. - Cattani, M.; Cerasetti, B.; Salvatori, S. & Tosi, M., (2008). “The Murghab Delta in Central Asia 1990-2001: The GIS from Research Resource to a Reasoning Tool for the Study of Settlement Change in Long-Term Fluctuations”. In: Salvatori.S & Tosi.M (Eds.), The Bronze Age and early Iron age in the Margiana lowlands: facts and methodological proposal for a redefinition of the research strategies. The Archaeological map of the Murghab Delta studies and reports, II: 39-45, Oxford: Archaeopress.
29. - Dana, M., (2020), “The Bronze Age culture of Great Khorasan, The formation of a concept: Khorasan”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 4 (12): 75-98. https://doi.org10.30699/PJAS.4.12.75 [In Persian].
30. - Farjami, M., (2015), “New Findings of Bronze age in South Khorasan (Case study: Gavand-e- Baghestan site in Ferdows)”. 2th national conference on Archaeology of Iran, By Hashemi Zarjabad, H. Birjand: Chahar derakht. [In Persian].
31. - Francfort, H. P., (2007). “L’art de la Civilisation de l’Oxus à l’Âge du Bronze (2300-1700 av. J.-C. env.) ET SES relations avec les régions voisines”. In: Sulla Via delle Oasi, Tesori dell’Oriente Antico, G. Ligabue ET Rossi-Osmida. G (Dir.), Padoue, Il Punto Edizioni: 102-127.
32. - Francfort. H. P., (1994). Fondations de Bactriane et de Margiane protohistoriques: Nuove fondazioni nel vicino oriente antico. Realta e ideologia. A cura di: Mazzoni, S. Published in Pisa by Giardini: 269-297.
33. - Gholinezhad, M., (2015). “The unpublished reports of Archaeological survey of Central district of Qaen city”. Cultural Heritage of South Khorasan, Iran. [In Persian].
34. - Gholinezhad, M., (2016), “The unpublished reports of Archaeological survey of Sedeh district of Qaen city”. Cultural Heritage of South Khorasan, Iran. [In Persian].
35. - Habibi, S. Kh. & Hessari, M., (2020). “Investigation and study the cultural sites of the Great Khorasan civilization in the watershed of Kashafrood”. Journal of Great Khorasan, 40: 1-18. https://doi.org/10.22034/JGK.2020.137970 [In Persian].
36. - Heidari, R. & Babazadeh, S., (2016). “The site of Choopan in Bardaskan; New findings of BMAC culture”. The first provincial congress and the fourth congress of the history of architecture and urban planning of Iran (Khorasan Razavi). By Mahmoud Toghraei. Mashhad: Poshtiban publications. https://www.academia.edu/35063399/ [In Persian].
37. - Hiebert, F. & Lamberg-Karlovsky, C. C., (1992). “Central Asia and the Indo-Iranian Borderlands”. IRAN, XXX: 1-17. https://doi.org/10.2307/4299865
38. - Hiebert. F., (1994). Origins of the Bronze Age Oasis Civilization in Central Asia. Peabody Museum of Archaeology and Ethnology Harvard University, Cambridge.
39. - Ionesov. V., (2002). “The struggle between life and death in Proto-Bactrian culture: ritual and conflict”. Mellen studies in anthropology 5.
40. - Kohl. P., (1984). “Central Asia: Palaeolithic Beginnings to the Iron Age (L’Asie Centrale des origines’a l’Âge du Fer)”. Synthese, 14, Paris (Ed) Recherché Sur les Civilizations.
41. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (2013). “The Oxus Civilization”. Cupauam, 39: 21-63. https://doi.org/10.15366/cupauam2013.39.002
42. - Luneau. E., (2015). “A New Assessment of the End of the Oxus Civilization (Southern Central Asia, CA.1750-1500/1400 BCE): Overview of the Transformations of the Society”. Broadening Horizons 4, BAR Int. Series 2698: 303-308.
43. - Mahmoudi-nasab, A. A. & Farjami, M., (2024). “Introduction of Late Bronze Age (BMAC) Sites in Southern Khorasan”. Bastanshenakht (Specil Issue on Khorasan), 8 (12): 96-114. [In Persian].
44. - Rossi-Osmida, G., (2002). “Margiana Gonur-depe necropolis, (10 years of excavation by igabue study and research centre)”. Consideration on the necropolis at Gonur depe, In: Rossi-Osmida. Gabriele, II Punto Edizioni: 69-131.
45. - Saboori, H., Talaie, H. & Garazhian, O., (2014). “Investigation of post-deposition processes: Case Study; Ferizi site in Sabzevar plain”. Journal of Archaeological Studies (JARCS), 6 (2): 91-111. https://doi.org/10.22059/jarcs.2015.54176 [In Persian].
46. - Salvatori, S., (2016). “Bactria-Margiana Archaeological complex: how terminology hides historical processes. Transactions of Margiana Archaeological Expedition”. To the memory of professor victor sarianidi, Ed Dubova. Moscow, 6: 449-460.
47. - Sarianidi, V. I., (1977). “Ancient Horasan and Bactria”. Le Plateau Iranien et l’Asie Centrale des Origines à la Conquête Islamique. Paris: 129-154.
48. - Sarianidi, V. I., (1990). Drevnosti Strani Margush. Ashkhabad
49. - Sarianidi, V. & Dubova, N., (2010). “Nouvelles sepultures sur le territoire de la “Necropole royale” de Gonur depe”. Arts Asiatiques, 65: 5-26. https://doi.org/10.3406/arasi.2010.1698
50. - Sarianidi. V., (2007). Necropolis of Gonur. 23-27 Makriyanni Str, Athens 117 42.
51. - Sarianidi. V., (2008). “Margus, Mystery and Truth of the Great Culture”. 341 (3): Prof, Illus. Sm. 4to, Boards, Parallel texts in Turkoman, Ashgabat :Türkmendöwlethabarlary.
52. - Shaikh, M., (2014). “Systematic survey of Yarim Tepe of Daregaz (Investigating the prehistoric settlement of Yarim Tepe of Daregaz and condification of chronology based on pottery findings)”. Unpublished Master’s thesis in Archaeology, University of Sistan & Baloochestan. [In Persian].
53. - Soroosh, M. & Yoosefi, S., (2014). “Razeh site; Evidence of the settlements of the third millennium to the historical period in South Khorasan”. 12th annual symposium of the Iranian archaeology, Editors: Roostaie, K & Gholami, M. Tehran: ICAR, Pp: 271-273. [In Persian].
54. - Tahmasbi zaveh, H., (2019). “Origin of BMAC culture and its extension in the eastern half of Iran”. Unpublished Ph.D thesis in Archaeology, Art University of Isfahan. [In Persian].
55. - Vahdati, A. A., (2015), “Bronze and Iron Ages in Khorasan (3000- 500 BC)”. In: A review on the archeology of Khorasan/ Selected from archaeological findings and historical-cultural treasures of Khorasan, By Labbaf Khaniki, M. Tehran: Cultural Heritage Publications. [In Persian].
56. - Vahdati, A. A. & Francfort, H. P., (2010). “Preliminary report on excavation in Damghani site in Sabzevar”. Bastanshenasi va Tarikh, 24 (48): 17-36. [In Persian].
57. - Vahdati, A. A., (2014). “A BMAC Grave from Bojnord. Northeastern Iran”. IRAN, LII: 19-27. DOI: 10.1080/05786967.2014.11834735
58. - Vahdati, A. A.; Biscione, R.; La Farina, R.; Mashkour, M.; Tengberg, M.; Fathi, H. & Azadeh M. F., (2019). “Preliminary report on the first season of excavations Tepe Chalow. New GKC (BMAC) finds in the plain of Jajarm, NE Iran”. The Iranian Plateau During The Bronze Age/Development of urbanisation, production and trade, Edited by Meyer. J.W, Vila. E, Mashkour. M, Casanova. M, Vallet. R, Lyon, Maison de l’Orient et de la Mediterranee- Jean Pouilloux, (Archaeologie(s); 1): 179-200. https://doi.org/10.4000/books.momeditions.8086
59. - WWW.Googleearth.com
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.