گونه‌های اثرمُهر مقام اَصولی اورارتویی در بسطام

دارا, مریم

doi:10.30699/PJAS.6.22.89

EN FA

سال 6، شماره 22 - ( 12-1401 ) سال 6 شماره 22 صفحات 111-89 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.6.22.89

‎ 20.1001.1.26455048.1401.6.22.4.3

Mendeley

Zotero

RefWorks

Dara M. (2023). Typology of Urartian Official of Aṣuli’s Seal-Impression in Bastam. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(22), : 4 doi:10.30699/PJAS.6.22.89
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-665-fa.html

دارا مریم.(1401). گونه‌های اثرمُهر مقام اَصولی اورارتویی در بسطام مطالعات باستان‌شناسی پارسه 6 (22) :111-89 10.30699/PJAS.6.22.89

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-665-fa.html

گونه‌های اثرمُهر مقام اَصولی اورارتویی در بسطام

مریم دارا^*

استادیار پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، متون و کتیبه‌ها، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، maryam_dara@yahoo.com

چکیده: (2279 مشاهده)

اورارتوها از حدود سدۀ نهم تا ششم پیش‌ازمیلاد، در اطراف دریاچه‌های ارومیه، سوان، چیلیدر و وان حکومت می‌کردند. از زمان پادشاهی «روسا دوم» استفاده از گوی‌ها و نوشتن الواح و ممهور کردن آن‌ها رواج یافت و از اثرمُهرهای مسطح و استوانه‌ای به‌دست‌آمدۀ اورارتویی می‌توان اطلاعات بسیاری دربارۀ آن‌ها کسب کرد. ازمیان انواع اثرمهرهای استوانه‌ای اورارتویی به‌نوعی از آن‌ها می‌توان پرداخت که متعلق به مقامی با نام «اَصولی» (aṣuli) بوده است. ذکر مقام یا نام اصولی‌ها بر اثرمهرهای گوی‌ها و الواح از محوطه‌های اورارتویی مانند: بسطام، آیانیس، انزاف و کارمیربلور در ترکیه دیده شده است. پیش‌تر پژوهشگرانی برروی این اثرمهرها پژوهش‌های محدودی انجام داده و حدس‌هایی دربارۀ ‌مقام اصلی از این قبیل که اصولی شاهزاده، ولیعهد یا مقامی دیگر است زده‌اند. نگارنده در این نوشته تلاش کرده است که انواع مهر اصولی‌ها را در همۀ ‌محوطه‌ها با تأکید بر اثرمهرهای بسطام بررسی و به هفت گروه تقسیم‌بندی کند. درواقع، جزئیات نقش موجودات اساطیری در دو سوی درخت مقدس با توجه به متن و جاسازی کتیبۀ میخی در بالا و پایین صحنۀ اثرمهرها تمایزاتی ایجاد می‌کند. برخی از اثرمهرهای اصولی‌ها برای نخستین‌بار انتشار می‌یابند. پیش‌تر از این پیشنهادهایی دربارۀ این که اصولی می‌توانسته شاهزاده، ولیعهد یا مقام دیگری باشد، ارائه شده است. در این نوشته، نگارنده دلایل و احتمالاتی برای این که اصولی مقامی اداری و احتمالاً مهردار بوده ارائه می‌کند که شاید گاهی می‌توانسته شاهزاده نیز باشد؛ چراکه اصولی‌هایی که نام پدرهایشان قابل قرائت هستند، شاه نبودند؛ بلکه مهر آن‌ها جهت رسمیت بخشیدن استفاده می‌شده است. هم‌چنین این احتمال وجود دارد که مهرهای کاملاً مشابه که در محوطه‌های مختلف به‌دست آمده احتمالاً به این‌دلیل است که گوی یا لوح ممهور به مهری خاص از یک محوطه به دیگری ارسال می‌شد.

شماره‌ی مقاله: 4

واژه‌های کلیدی: اورارتو، گوی، لوح، اثرمُهر، اَصولی.

متن کامل [PDF 1629 kb] (712 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1400/9/8 | پذیرش: 1400/11/30 | انتشار: 1401/12/1

فهرست منابع

1. - پیوتروفسکی، بوریس، (1383). تمدن اورارتو (بخش اول: پادشاهی وان اورارتو). افزوده و ترجمۀ حمید خطیب‌شهیدی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.

2. - جابر‌انصاری، حمیده، (1387). «نمادشناسی گریفین و سایر تحولات فرمی آن در هنر ایران پیش از اسلام». کتاب ماه هنر، 118: 105-90.

3. - چاوش‌اوغلو، رفعت، (1397). کمربندهای اورارتویی. ترجمۀ رضا غفاری هریس، آذربایجان غربی: حسنلو.

4. - دارا، مریم، (1396). کتیبه‌های میخی اورارتویی از ایران. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.

5. - دارا، مریم، (1397). کتیبه‌های هیروگلیف اورارتویی از ایران. تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری.

6. - دارا، مریم، (1398). «انواع اثرمهرهای استامپی بر گوی‌های اورارتویی بسطام». همایش بین‌المللی عصر آهن غرب ایران و مناطق همجوار، تهران: پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری-اداره کل استان کردستان- موزۀ ملی ایران: 248-243.

7. - طاهری، صدرالدین، (1396). نشانه‌شناسی کهن‌الگوها و هنر ایران باستان و سرزمین‌های همجوار. تهران: شورآفرین.

8. - کوک، راجر، (۱۳۸۷). اسرار درخت زندگی. ترجمۀ سوسن سلیمزاده و مریم قائمی، جیحون.

9. - مجیدزاده، یوسف، (1388). تاریخ و تمدن بین‌النهرین (هنر و معماری). ج. 3، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

11. - ‌‌‌Abay, E., (2001). “Seals and sealings”. Ayanis I, A. Çilingiroğlu and M. Salvini (eds.), Rome: ISMEA: 321-353.

12. - Barnett, R. D., (2008). “Urartu”. The Cambridge ancient history, vol. III, Part 1, Cambridge: 314-371.

13. - Batmaz, A., (2013). “A new ceremonial picture at Ayanis fortress: The Urartian sacred tree ritual on the eastern shore of Lake Van”. JNES 72/1: 65-83.

14. - Belli, O., (1982). “Urartular’da hayat ağaci inanci”. Anadolu Araştirmalari, 8: 237-246.

15. - Black, J. & Green, A., (1992). Gods, Demons and Symbols of Ancient Mesopotamia. London: British Museum Press.

16. - Calmeyer, P., (1979). “Zu den Eisen-Lanzanspitzen und der ‘Lanze des Haldi”.Bstam I, W. Kleiss (ed.), Berlin: Dietrich Reimer: 183-193.

17. - Çavuşoğlu, R., (2018). Urartian belts. R. Ghaffari (ed.), Western Azerbaijan: Hasanlu. (In Persian)

18. - Çevik, N., (1999). “Hayat ağaci’nin urartu kült törenlerindeki yeri ve kullanim biçim”. Anadolu araştirmalari, 0/15: 335-367.

19. - Dara, M., (2017). Urartian cuneiform inscriptions from Iran. Tehran: RICHT. (In Persian)

20. - Dara, M., (2018). Urartian hieroglyph inscriptions from Iran. Tehran: RICHT. (In Persian).

21. - Dara, M., (2019). “Typology of stamp seal impressions on the bullae from Bastam”.Conference book, Tehran: RICHT- Kurdistan ICHTO-National Museum of Iran. (In Persian).

22. - Dara, M. & Shirzade, Gh., (2017). “Newly Found Bulla from Urartian Site of Bastam in Iran”. International Journal of the Society of Iranian Archaeologists 3 (6): 56-60.

23. - Goblet d’alviella, E., (1894). The migration of symbols. London: Constable.

24. - Grekyan, Y., (2019). “The Problem of the Origin of the Urartian Scribal School”. Over the Mountains and Far Away (Studies in Near Eastern history and archaeology presented to Mirjo Salvini on the occasion of his 80th birthday), P. S. Avetisyan and R. Dan and Y. Grekyan (eds.), Oxford: Archaeopress: 244-262.

25. - Harutjunjan, N. V., (2001). Korpus Urartskich Klinoobraznych Nadpisej. Nacional’naja Akademija Nauk Respubliki Armenii, Institut Vostokovedenija (Izdatel’stvo “GITUTJUN”), Yerevan.

26. - Kleiss, W., (1989). “Besṭām (2)”. In: Encyclopaedia Iranica, Vol. IV. Ehsan Yarshater (ed.), Fasc. 2, online available at https://iranicaonline.org/articles/bestam-2: 175-177.

27. - Kertai, D., (2015). “The Winged Genie in its Original Context”. The original context of a winged genie, A. de Freitas (ed.), Lisbon: Musea Calouste Gulbenkian: 44-63.

28. - Cook, R, (1387). Secrets of the Tree of Life. Translated by: Sosan Salimzadeh and Maryam Ghaemi, Jihoon. (In Persian).

29. - Kroll, S., (2013). “Notes on the post-Urartian horizon at Bastam”. Tarhan Armağani- M. Taner Tarhan’a sunulan makaleler (Esseys in honour of M. Taner Tarhan), O. Tekin and M. H. Sayar and E. Konyar (eds.), Istanbul: Yayinlari: 247-250.

30. - Madhloom, T. A., (1970). The chronology of Neo-Assyrian art. London: University of London.

31. - Majidzadeh, Y., (2009). The history and civilization of Mesopotamia. vol. 3, Tehran: Markaze nashre daneshgahi. (In Persian)

32. - Niederreiter, Z. & Sass, B., (2018). Signs before the Alphabet, Journey to Mesopotamia at the origins of writing. Vewnice: Palazzo Loredan.

33. - Payne, M., (2006). Urartu çiviyazili belgeler kataloğu. Istanbul: arkeloji ve sanat yayinlari.

34. - Piotrofskij, B. B., (2004). Urartian civilization. H. Khatib Shahidi (ed.), Tehran: ICAR. (In Persian).

35. - Salvini, M., (1979a). “Zu den beschrifteten Tonbullen”. Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1972-1975, W. Kleiss (ed.), vol. I, Berlin: Gebr. Mann Verlag: 133-136.

36. - Salvini, M., (1979b). “Die urartäischen Tontafeln”. Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1972-1975, W. Kleiss (ed.), vol. I, Berlin: Gebr. Mann Verlag: 115-131.

37. - Salvini, M., (1988). “Die urartäischen Schriftdenkmäler aus Bastam (1977-1978)”.Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1977-1978, W. Kleiss (ed.), vol. II, Berlin: Gebr. Mann Verlag: 125-144.

38. - Salvini, M., (2001). “Inscriptions on clay”. Ayanis I, A. Çilingiroğlu and M. Salvini (eds.), Roma: CNR- Istituto Per Gli Studi Micenei Ed Egeo-Anatolici: 279-318.

39. - Salvini, M., (2012). Corpus dei Testi Urartei. vol. IV, Roma: CNR.

40. - Seidl, U., (1976). “Urartäische Glyptik”. Urartui Ein wiederentdeckter rivale Assyriens, Katalog der Austellung, Prähistorische staatssammlung München, H. –J. Kellner (ed.), Munich: Prähistorische Staatssammlung.

41. - Seidl, U., (1979). “Die Siegelbilder”. Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1972-1975, W. Kleiss (ed.), vol. I, Berlin: Gebr. Mann Verlag: 137- 149.

42. - Seidl, U., (1988). “Die Siegelbilder”. Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1977-1978, W. Kleiss (ed.), vol. II, Berlin: Gebr. Mann Verlag: 145-154.

43. - Taheri, S., (2017). Archetype iconography and ancient Iran art and neighboring regions. Tehran: Shourafarin. (In Persian) .

44. - Van Loon, M. N., (1966). Urartian art. Its distinctive traits in the light of new excavations. Istanbul: Nederlands Historisch-Archaeologisch Instituut.

45. - Van den Berghe, L. & de Mayer, L., (1982-1983). Urartu een vergeten cultuur uit het bergland Armenie. Saint Petersburg: Centrum voor kunst en cultuur.

46. - Winter, I. J., (2010). On art in the ancient near east. vol. I, Leiden-Boston: Brill.

47. - Zimansky, P., (1979). “Bones and bullae: An enigma from Bastam, Iran”. Archaeology News November/December: 53-55.

48. - Zimansky, P., (1985). Ecology and Empire: The Structure of the Urartian State (Studies in Ancient Oriental Civilization. No.41). Chicago: The Oriental institute of the University of Chicago.

49. - Zimansky, P., (1988). “MB2/OB5 Excavations and the problem of Urartian bone rooms”. Bastam, Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1977-1978, W. Kleiss (ed.), vol. II, Berlin: Gebr. Mann Verlagm: 107-124.

50. - Zimansky, P., (1995). “Urartian ozymandias”. The biblical archaeologist, 58 (2): 94-100.

51. - Zimansky, P., (1998). Ancient Ararat (A Handbook of Urartian studies). Delmar-New‌ York: Caravan Books.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.