سال 7، شماره 23 - ( 3-1402 )
سال 7 شماره 23 صفحات 208-183 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Afkhami B, Sattarnezhad S. (2023). A Review of the Chronology and Usage of Troglodytic Architecture Space of Abazar Nair Collection in Ardabil Province. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(23), 183-208. doi:10.30699/PJAS.7.23.183
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-638-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-638-fa.html
افخمی بهروز، ستارنژاد سعید.(1402). بازنگری در گاهنگاری و کاربری فضای دستکند مجموعۀ آباذر نیرِ استان اردبیل مطالعات باستانشناسی پارسه 7 (23) :208-183 10.30699/PJAS.7.23.183
بهروز افخمی*1 
، سعید ستارنژاد2
، سعید ستارنژاد2
1- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران ، bafkhami@uma.ac.ir
2- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران.
2- دکتری باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محققاردبیلی، اردبیل، ایران.
چکیده: (2692 مشاهده)
منظر طبیعی فرهنگی کوهستان سبلان بهدلیل شرایط اقلیمی و سنگهای قابلتراش، یکی از کانونهای اصلی شکلگیری فضاهای دستکند در منطقۀ شمالغرب ایران است. در این منطقه فضاهای دستکند متنوعی در دورههای مختلف فرهنگی تراشیده شده که یکی از شناختهشدهترین آن، مجموعه دستکند-دستساز «آباذر» نیر است. این مجموعه در مطالعات پیشین برخی از پژوهشگران، عموماً متعلق به دورۀ اشکانی با کاربری «مهرابه»؛ یا دوران اسلامی با کاربری «معابد- مقابر بودایی» درنظر گرفته شده است؛ با اینحال دادههای فرهنگی موجود در این مجموعه، با دلایل کافی و مستند باستانشناختی، فرضیۀ نیایشگاه مهری و بودایی را رد میکند. این پژوهش بنیادی ازنظر هدف، کیفی بوده و با روش توصیفی-تحلیلی و جمعآوری اطلاعات بهکمک مطالعات میدانی و اسناد - منابع کتابخانهای انجام شده و بهدنبال پاسخ به دو پرسش اساسی زیر است؛ 1- براساس یافتههای سطحی باقیمانده، گاهنگاری فضای دستکند آباذر متعلق به چه دورههای فرهنگی است؟ 2- فضاهای دستکند (شمارۀ 7) مجموعۀ آباذر نیر چه کارکردهایی داشته است؟ نتایج بیانگر آن است که فضای دستکند مورد بحث، همانند سایر فضاهای این محوطه، کارکرد معیشتی در دوران اسلامی داشته است. نتایج دیگر پژوهش مشخص کرد که مجموعۀ فضاهای محوطۀ آباذر عموماً متأثر از شرایط اقلیمی منطقه ایجاد شده و قابلمقایسه با سایر روستاهای دستکند - دستساز دامنۀ کوهستانهای سبلان و سهند است. فعالیت باستانشناختی اخیر این مجموعه میتواند در شناخت ماهیت کارکردی و گاهنگاری سایر فضاهای دستکند - دستساز دامنههای کوهستان سبلان مفید و راهگشا باشد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1400/6/31 | پذیرش: 1401/3/4 | انتشار: 1402/3/1
دریافت: 1400/6/31 | پذیرش: 1401/3/4 | انتشار: 1402/3/1
فهرست منابع
1. - اشپولر، برتولد، (1351). تاریخ مغول در ایران. تهران: ترجمه و نشر کتاب.
2. - آزاد، میترا، (1384). «بررسی تحول بناهای مذهبی دورۀ ساسانی به بناهای مذهبی قرون اولیۀ اسلامی». رسالۀ دکتری رشتۀ پژوهش هنر، تهران: دانشگاه تربیت مدرس (منتشرنشده).
3. - پیروج، هادی؛ جهانگیری، احمد؛ عامل، نصیر؛ و کمالی، امیناله، (1391). «بررسی سنگشناسی و ژئوشیمیایی سنگهای آتشفشانی و درونی پلیو - کواترنری غرب نیر (استان اردبیل)». بلورشناسی و کانیشناسی ایران، 22 (2): 257-268.
4. - ثمری، مریم، (1395). «مطالعه و بررسی سنگقبرهای دورۀ اسلامی شهرستان اردبیل». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی، اردبیل: دانشگاه محقق اردبیلی (منتشرنشده).
5. - خاکسار، علی، (1386). «گزارش فصل اول کاوشهای باستانشناختی سامن-ملایر (شهرپنهان)». همدان: آرشیو ادارۀ کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشرنشده).
6. - خانعلی، حمید، (1397). «گزارش فصل اول کاوش مجموعۀ دستکند زیرزمینی محوطۀ کهنهکنزق شهرستان سرعین استان اردبیل». مجموعه مقالات هفتدمین گردهمایی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی: 370-379.
7. - رازانی، مهدی؛ و حمزوی، یاسر، (1397). «ساختارشناسی ملاطهای تاریخی در آرایههای معماری و اندود داخلی معبد صخرهای ورجووی مراغه ایران». باستانسنجی، 4 (2): 2-14.
8. - رازانی، مهدی؛ سیدمحمدامین امامی؛ و باغبان، علیرضا، (1395). «طبقهبندی و تحلیل کاربرد معماری صخرهای در دامنۀ کوه آتشفشانی سهند در شمالغرب ایران». پژوهشهای ایرانشناسی، 6 (2): 60-41.
9. - ستارنژاد، سعید، (1400). «گزارش کاوش اضطراری در محوطه آرتاویل تایر اردبیل». تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی (منتشرنشده).
10. - ستارنژاد، سعید؛ حاجیزاده، کریم؛ رضالو، رضا؛ و معروفیاقدم، اسماعیل، (1399). «طبقهبندی و تحلیل معماری دستکند در شهرستان مراغه». مسکن و محیط روستا، 170: 66 - 53.
11. - ستارنژاد، سعید؛ رحمتپور، محمد؛ و ژالهاقدم، جواد، (1400). «گزارش مقدماتی کاوش باستانشناختی محوطۀ کبود-مدور مراغه (آذربایجانشرقی). اثر، 42 (1): 62-80.
12. - ستارنژاد، سعید؛ معروفیاقدم، اسماعیل؛ و حسنلو، مهدی، (1398). «نیایشگاه صخرهای روستای قشلاق مراغه معبدی بودایی-مسیحی یا مسجد اسلامی». مطالعات باستانشناسی پارسه، 7 (3): 191-177.
13. - سلطانیمحمدی، مهدی؛ و آزاد، میترا، (1397). «تحلیل مقایسهای یک فرم خاص در معماری دستکند مذهبی منطقۀ مرکزی ایران و سه اثر در شمالغرب)». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 8 (16): 203-222.
14. - شراهی، اسماعیل؛ و صدیقیان، حسین، (1398). «مطالعۀ باستانشناختی سفالهای قرون میانی اسلامی دستکند زیرزمینی تهیق خمین». مطالعات باستانشناسی پارسه، 3 (8): 158-141.
15. - شکارینیری، جواد، (1385). «امامزاده معصوم مراغه معبد مهرپرستی ایران و نشانها در معابد اروپایی». مطالعات ایرانی، 5 (10): 125 - 109.
16. - طهماسبی، فریبرز؛ رضالو، رضا؛ جوانمردزاده، اردشیر؛ معروفیاقدم، اسماعیل؛ و ستارنژاد، سعید، (1402). «تحلیلی بر سفالینههای دوران اسلامی قلعه یلسویی شهرستان گرمی، اردبیل». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 13(36): 203-236. (doi: 10.22084/nb.2021.23789.2310).
17. - عمرانی، بهروز؛ و مرادی، امین، (1393). «جایگاه مجموعۀ زهاک در روند ترویج اندیشههای مهرپرستی و معماری مرتبط با آن». مطالعات باستانشناسی، 6 (2): 113-130.
18. - کارپن، پلان، (1363). سفرنامۀ پلان کارپن. تهران: یساولی.
19. - کامبخشفرد، سیفالله، (1373). «بررسیهای باستانشناسی آذرشهر و مراغه، حرفی دیگر دربارۀ ساختمان چند خانقاه و مسجد». میراثفرهنگی، 12: 140-163.
20. - کومون، فرانتز، (1386). دین مهری. ترجمۀ احد آجودانی، تهران: ثالث.
21. - لبافخانکی، میثم، (1391). «تحلیل تطبیقی یک فرم خاص در معماری دستکند». اثر، 58: 108 - 94.
22. - محمدی، مریم؛ و رضائی، مصطفی (1400). «بررسی و تحلیل گونهشناسی سفالهای محوطه انداجین دشت همدان در ادوار سلجوقی و ایلخانی». مطالعات باستانشناسی دوران اسلامی، 3: 95-116.
23. - محمدیفر، یعقوب؛ و همتی ازندریانی، اسماعیل، (1395). «مطالعه و بررسی معماری دستکند ایران». مسکن و محیط روستا، 156: 97 -110.
24. - منگلی، محمد؛ ابوئی، رضا؛ و مهدیزادهسراج، فاطمه، (1396). «بازشناسی ویژگیهای منحصربهفرد ساخت سگونتگاههای روستایی دستکند ایران (نمونه موردی: مجموعه میراث جهانی روستایی میمند، شهربابک، استان کرمان)». مطالعات برنامهریزی سکونتگاههای انسانی، 12 (4): 802-785.
25. - مورگان، پیتر، (1384). سفال خمیر سنگی ایران دورۀ سلجوقی، مجموعۀ سفال اسلامی. گردآوری ناصر خلیلی و استفان ورونیت، تهران: نشر کارنگ.
26. - موسوکوهپر، سیدمهدی؛ خانعلی، حمید؛ و نیستانی، جواد، (1394). «سنگهای مزار نمودی از وحدت مذاهب مختلف اسلامی در ایران گونهشناسی طبقهبندی و مطالعۀ آرایههای سنگمزارهای نوع گهوارهای». پژوهشنامۀ تاریخ اسلام، 5 (20): 133-152.
27. - میرفتاح، علیاصغر؛ و شکارینیری، جواد، (1375). «دهکدۀ صخرهای اباذر». اثر، 26 و 27: 85-60.
28. - ورمازرن، مارتن، (1383). آئین میترا. ترجمۀ بزرگ نادرزاده، تهران: نشر چشمه.
30. - Abbasova, E., (2019). AZƏRBAYCAN MILLI ELMLER AKADEMIYASI ARXEOLOGIYA. Baku: VA ETNOQRAFIYA INSTITUTU.
31. - Allan, J. W. & Ashmolean Museum (Oxford) (1971). Medieval Middle Eastern Pottery. Oxford: Ashmolean Museum.
32. - Azad, M., (2004). “Investigation of the transformation of religious buildings of the Sassanid period into religious buildings of the early Islamic centuries”. Doctoral dissertation in art research field, Tehran: Tarbiat Modares University (Unpublished). (In Persian).
33. - Bier, L., (1986). “The Masjid-i Sang near Dārāb and the Mosque of Shahr-i Īj: Rock-Cut Architecture of the Il-Khanid Period”. Iran, 24(1): 117-130.
34. - Fegerl, K., (2008). Archäozoologische Untersuchungen eines Fundkomplexes aus dem Tempelbezirk des Jupiter Heliopolitanus von Carnuntum (Doctoral dissertation, uniwien).
35. - Fehérvári, G., (1998). Pottery of the Islamic world: in the Tareq Rajab Museum. IB Tauris & Company Limited.
36. - García Sánchez, M., (2012). “Dress and Colour of Mithraism: Roman or Iranian Garments”. Kleidung und Identität in religiösen Kontexten der römischen Kaiserzeit: 128-140.
37. - Hopfe, L. M., (2008). “Archaelogical Indications on the Origins of Roman Mithraism”. Uncovering Ancient Stones: Essays in Memory of H. Neil Richardson: 147-58.
38. - İZNİK, E. Y., (1999). Anadolu'da Mithra kültü (Doctoral dissertation, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Anabilim Dalı Eskiçağ Tarihi Bilim Dalı).
39. - Kambakhshfard, S., (1994). “Archaeological Surveys of Azarshahr and Maragheh, Another word about the building of several monasteries and mosques”. Cultural Heritage Magazine, 12: 140-163 (In Persian).
40. - Karpen, P., (1984). Plan Karpen's travelogue. Tehran: Yesavali. (In Persian).
41. - Kazempour, M. & Shokrpour, S., (2021). “A Symbolic Analysis of the Islamic Period Gravestones in the Ahar Museum”. International Journal of Historical Archaeology, 25(4): 1065-1086.
42. - Khaksar, A., (2006). “Report of the first chapter of the archaeological excavations of Saman-Malair (Shahrpanhan)”. Hamedan: Archives of the General Administration of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished). (In Persian).
43. - Khanali, H., (2017). “Report of the first chapter of the exploration of the underground Troglodytic Architecture complex in the old Kanzeq area of Sarein city, Ardabil province”. Proceedings of the 7th Annual Meeting of Iranian Archaeology, Tehran: Cultural Heritage Research Institute: 370-379. (In Persian).
44. - Kleiss, W., (1969). “Bericht über zwei Erkundungsfahrten in Nordwest-Iran”. Archäologische Mitteilungen aus Iran, 2: 7-119.
45. - Kroll, S. & Kleiss, W., (1979). Bastam I. Ausgrabungen in den urartäischen Anlagen 1972-1975.
46. - Kumon, F., (2016). Din Mehri. Translated by: Ahad Ajudani, Tehran: Third. (In Persian).
47. - Labaf Khanaki, M., (2011). “Comparative analysis of a specific form in Handkand architecture”. Eshar Magazine, 58: 108-94. (In Persian).
48. - Lingley, K. A., (2014). “Silk Road Dress in a Chinese Tomb: Xu Xianxiu and Sixth Century Cosmopolitanism”. The Silk Road, 12: 1-12.
49. - Mazhjoo, N., (2019). When Mithras Came to Rome: The Cultural Transmission of Mithras from Persia to the Hellenistic and Roman Worlds (Doctoral dissertation, Concordia University).
50. - Mengli, M.; Abuei, R. & Mehdizadeh Siraj, F., (2016). “Recognizing the unique features of the construction of the rural villages of Troglodytic Architecture, Iran (case example: Maimand World Heritage Village, Shahrbabak, Kerman Province)”. Human Settlements Planning Studies, 12 (4): 785-802. (In Persian).
51. - Mirftah, A. A. & Shekariniri, J., (1996). “Abazar rock village”. The work, 26 & 27: 85-60. (In Persian).
52. - Mohammadi, M. & Rezaei, M., (2020). “Investigation and analysis of the typology of the pottery of the Andajin area of the Hamadan plain in the Seljuq and Ilkhanid periods”. Archaeological Studies of the Islamic Era, 3: 116-95. (In Persian).
53. - Mohammadifar, Y. & Hemti Azandriani, I., (2015). “Study and review of Iran's Troglodytic Architecture”. Housing and Village Environment, 156: 110-97. (In Persian).
54. - Moradi, A. & Omrani, B., (2020). “New Horizons Towards Three Rock-Cut Tombs (13th–14th CE) from Northwest Iran”. The International Journal of Humanities, 27(2): 53-69.
55. - Morgan, P., (2005). Iranian Stone Paste Pottery of the Seljuq Period, Islamic Pottery Collection. Compiled by: Nasser Khalili and Stephan Voronit, Tehran: Karang Publishing House. (In Persian).
56. - Mousavi Kohper, S. M.; Khanali, H. & Nistani, J., (2014). “Tombstones are a manifestation of the unity of different Islamic religions in Iran, typology, classification and study of arrays of cradle-type tombstones”. Islamic History Research Quarterly, 5 (20): 133-152. (In Persian).
57. - Nabarz, P., (2005). The mysteries of Mithras: The pagan belief that shaped the Christian world. Inner Traditions/Bear & Co.
58. - Omrani, B. & Moradi, A., (2013). “The position of Zahak collection in the process of promoting the ideas of Mehr worship and architecture related to it”. Archaeological Studies, 6 (2): 113-130.
59. - Parvin, S.; Sattarnejad, S. & Hendiani, E., (2020). “The Victory of Islam over the Buddhist Religion (Reviewing the inscriptions of the shrine of Imamzadeh Mulla “Ma’sum” of Maragheh)”. Golden Horde Review, 8 (4): 636-646.
60. - Pirouj, C.; Jahangiri, A.; Agent, N.; Kamali, A. E., (2012). “Lithrological and geochemical study of volcanic and internal Plio-Quaternary rocks of West Nair (Ardebil province)”. Crystallography and mineralogy of Iran, 22 (2): 257-268. (In Persian).
61. - Razani, M. & Hamzoi, Y., (2017). “Structure of historical mortars in architectural arrays and interior linings of Verjovi rock temple in Maragheh, Iran”. Archaeology, 4, (2): 2-14. (In Persian).
62. - Razani, M.; Emami, S. M. A. & Baghban, A., (2015). “Classification and analysis of the application of rock architecture in the foothills of the Sahand volcanic mountain in the northwest of Iran”. Iranian Studies, 6 (2): 41-60. (In Persian).
63. - Samari, M., (2015). “Study and investigation of the tombstones of the Islamic period of Ardabil city”. Master's thesis in archaeology, Ardabil: Mohaghegh University of Ardabil (Unpublished). (In Persian).
64. - Satarnezhad S.; Hajizadeh Bastani, K.; Afkhami, B. & Shahbazi Shiran, H., (2021). “To study the tombstones of the Islamic period of Aqalar Museum of Maragheh (northwest of Iran)”. In: Studia Historica Nitriensia, 25 (2): 561-576.
65. - Sattarnezhad, S.; Hajizadeh, K.; Rezaloo, R. & Maroufi Aghdam, E., (2020). “Classification and Analysis of Troglodytic Architecture, Man-made Cave, in the county of Maragheh”. Journal of Housing and Rural Environment, 39(170): 53-66. (In Persian).
66. - Sattar-Nezhad, S.; Maroufi Aghdam, E. & Hasanloo, M., (2019). “Rocky Sanctuary of Gheshlagh Village of Maragheh, Buddhist Temple-Christian or Islamic Mosque?”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 3(7): 177-191. (In Persian).
67. - Sattarnezhad, S.; Rahmatpour, M. & Aghdam, J. J., (2021). “Preliminary Report of Archaeological Excavation of Kaboud-Circular Site of Maragheh (East Azerbaijan, Iran)”. Athar, 42(1): 62-81. (In Persian).
68. - Sattranjad, S., (2020). “Emergency excavation report in Ardabil's Artaville Tire area”. Tehran: Research Institute of Cultural Heritage, Tourism and Handicrafts (Unpublished). (In Persian).
69. - Shekari Niri, J., (2019). “Formation of the Mithraic Temples in Northwestern Iran and Comparison with Roman Mithraeums”. Space Ontology International Journal, 8(4): 37-56.
70. - Shekariniri, J., (2015). “Imamzadeh Masoum Maragheh, Iran's Mehr worship temple and signs in European temples”. Iranian Studies, 5 (10): 109-125. (In Persian).
71. - Shpoler, B., (1972). Mongol history in Iran. Tehran: translation and publication of the book. (In Persian).
72. - Shrahi, I. & Seddigian, H., (2018). “Archaeological study of the pottery of the Islamic Middle Ages in the Tahigh Khomein underground cave”. Parse Archaeological Studies, 3 (8): 141-158. (In Persian).
73. - Soltani Mohammadi, M. & Azad, M., (2017). “Comparative analysis of a specific form in the religious Troglodytic Architecture of the central region of Iran and three works in the northwest”. Iranian Archaeological Research, 16 (8): 203-222. (In Persian).
74. - Stein, A., (1940). Old routes of western Iran. Magyar Tudományos Akadémia Könyvtára: Kőrösi Csoma Társaság.
75. - Steinhardt, N. S., (1998). “Liao archaeology: Tombs and ideology along the Northern frontier of China”. Asian Perspectives: 224-24.
76. - Tahmasebi, F.; Rezaloo, R.; Javanmardzadeh, A.; Maroufi Aghdam, E. & Sattarnezhad, S., (2023). “An analysis of the Ceramic of the Islamic Period of Yel-Suie Castle in Germi City, Ardabil”. Pazhoheshha-ye Bastan Shenasi Iran, 13(36): 203-236. (doi: 10.22084/nb.2021.23789.2310). (In Persian).
77. - Treptow, T. & Whitcomb, D. S., (2007). Daily Life Ornamented: The Medieval Persian City of Rayy. Oriental Institute of the University of Chicago.
78. - Treptow, T. & Whitcomb, D. S., (2007). Daily Life Ornamented: The Medieval Persian City of Rayy. Oriental Institute of the University of Chicago.
79. - Vardjavand, P., (1975). “The Imāmzāde Ma'sum Varjuvī near Marāgha”. East and West, 25(3/4): 435-438.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |