logo
سال 2، شماره 3 - ( 3-1397 )                   سال 2 شماره 3 صفحات 148-133 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.2.3.133
‎ 20.1001.1.26455048.1397.2.3.9.2

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Haji Zadeh Bastani K, Maroufi Aghdam E, Satar Nezhad S, Tahmasebi F. (2018). Study of Locating Quranic Verses and Other of Inscriptions in The Buildings of Islamic Period, Based on Their content (Research on Tombs of Seljuk Period in The Northwest of Iran). Parseh J. Archaeol. Stud.. 2(3), 133-148. doi:10.30699/PJAS.2.3.133
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-63-fa.html
حاجی‌زاده باستانی کریم، معروفی‌اقدم اسماعیل، ستارنژاد سعید، طهماسبی فریبرز.(1397). جستاری بر جانمایی آیات قرآنی و سایر کتیبه‌ها در بناهای دورۀ اسلامی براساس مضامین آن‌ها (پژوهشی بر مقابر دورۀ سلجوقی شمال‌غرب ایران) مطالعات باستان‌شناسی پارسه 2 (3) :148-133 10.30699/PJAS.2.3.133

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-63-fa.html

جستاری بر جانمایی آیات قرآنی و سایر کتیبه‌ها در بناهای دورۀ اسلامی براساس مضامین آن‌ها (پژوهشی بر مقابر دورۀ سلجوقی شمال‌غرب ایران)
کریم حاجی‌زاده باستانی1 ، اسماعیل معروفی‌اقدم*2 ، سعید ستارنژاد3 ، فریبرز طهماسبی4
1- استادیار گروه باستان‌شناسی دانشگاه محقق‌اردبیلی
2- دانشجوی دکتری باستان‌شناسی دانشگاه محقق‌اردبیلی ، esmaeel.maroufi@gmail.com
3- دانش‌آموخته کارشناسی ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه محقق‌اردبیلی
4- کارشناس‌ارشد باستان‌شناسی اداره کل میراث‌فرهنگی استان اردبیل
چکیده:   (13998 مشاهده)
مقابر یا بناهای آرامگاهی یکی از مهم‌ترین عناصر معماری ایرانی - اسلامی هستند که در زمینه‌های مختلف نیاز به بررسی و پژوهش‌های موشکافانه‌ دارند. اهمیت این دسته از بناها در میان ایرانیان به‌حدی است که در هر دوره از ادوار اسلامی ایران، مهم‌ترین و پرکاربردترین هنرها و اوج تزئینات معماری مربوط به آن دوره در ساختمان آن‌ها به کار گرفته می‌شده است. به‌طور کلی تزئین در بناها نقش مؤثرتری ایفا می‌کند، چراکه اگر بنا از نظر فرم و سازه برای باستان‌شناسان و طراحان قابل‌فهم باشد، ممکن است برای عامۀ مردم چنین نباشد و این تزئینات‌اند که در نگاه اول بیننده را به خود جلب می‌کنند. این مقاله، هنر کتیبه‌نگاری را به‌عنوان یکی از مهم‌ترین عناصر تزئینی بناهای اسلامی در چهار مقبرۀ سلجوقی شمال‌غرب ایران یعنی گنبد سرخ، برج مدور، سه‌گنبد و گنبد کبود مورد بررسی قرار می‌دهد. روش تحقیق مقاله به‌صورت تفسیری-تاریخی بوده و سپس با رویکرد تحلیلی به مطالعۀ تزئینات چهار مقبره خصوصاً از نظر معماری، نقوش، کتیبه‌ها و موقعیت و جایگاه آن‌ها بر روی بناها پرداخته است. همچنین علاوه‌بر بررسی مقالات، کتب و اسناد مربوط، با برداشت میدانی از مقابر مذکور، نقشه و تزئینات و سپس جدول مقایسه‌ای کتیبه‌ها و انواع آن‌ها به‌لحاظ مضمون ارائه می-شود. در این ارتباط، پرسش‌های زیر مطرح است: 1. معماری، نقوش و تزئینات مقابر سلجوقی شمال‌غرب ایران چگونه و کتیبه‌های آن‌ها از نظر مضمون به چند دسته تقسیم می‌شوند؟ 2. مضامین کتیبه‌ها، در موقعیت و جایگاه آن‌ها بر روی بدنۀ بناها چه تأثیری دارد؟ بررسی‌ها نشان می‌دهد که کتیبه‌های مقابر سلجوقی شمال‌غرب به گروه‌های مختلفی از جمله کتیبه‌های آیات قرآنی، کتیبه با مضمون تاریخ بنا، کتیبه با مضامین دعا، کتیبه با مضمون معمار و بانی بنا تقسیم ‌می‌شوند. از طرف دیگر جایگاه این کتیبه‌ها در بناها نسبت به نوع مضمون و میزان قداست آن‌ها متفاوت بوده، به‌طوری‌که کتیبه‌های آیات قرآنی در بالاترین قسمت بنا، کتیبه‌ با مضامین دعا در ارتفاعی پایین‌تر و کتیبه‌های حاوی تاریخ‌ بنا، بانی و معمار مقبره در سطوح پایینی و بر روی بدنه بنا جای می‌گیرند.
واژه‌های کلیدی: معماری اسلامی، مقابر سلجوقی، شمال‌غرب ایران، تزئینات، کتیبه.
متن کامل [PDF 1062 kb]   (2112 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1397/5/1 | پذیرش: 1397/5/1 | انتشار: 1397/5/1
فهرست منابع
1. - آزاد، میترا (1393). «بررسی سه مناره مهم دورۀ سلجوقی». دو فصلنامۀ مطالعات معماری ایرانی. شمارۀ 5. صص: 56-39.
2. - بیگ‌باباپور، یوسف (1388). «کتیبه‌های آجری خط کوفی در هنر معماری سدۀ ششم هجری (گنبد سرخ مراغه - دورۀ سلجوقی)». پیام بهارستان. سال 2. شمارۀ 5. صص: 684-675.
3. - پوپ، آرتور اپهام (1373). معماری ایران. ترجمۀ‌ غلام‌حسین افشار، تهران: انتشارات فرهنگیان.
4. - پوپ، آرتور اپهام (1387). سیری در هنر ایران. جلد هشتم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
5. - حاتم، غلامعلی (1355). «بررسی و شناخت گوشه هایی از تمدن اسلامی ایران"سلجوقی‌ها"». مجلۀ دانشکده (دانشگاه تهران). شماره 9. صص: 166-159.
6. - حاتم، غلامعلی (1379). معماری اسلامی ایران در دوره سلجوقیان، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
7. - حاجی‌قاسمی، کامبیز (1389). امام‌زاده‌ها و مقابر/ بخش اول، تهران: انتشارات دانشگاه شهید‌بهشتی.
8. - دیباج، اسماعیل (1345). آثار باستانی و ابنیه تاریخی آذربایجان، تهران: انتشارات شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران.
9. - رفیعی، احمدرضا و شیرازی، علی‌اصغر (1386). «هنر دورۀ سلجوقی، پیوند هنر و علوم». مجلۀ نگره. شمارۀ 5. صص: 119-107.
10. - سپهروند، مجید (1381). مراغه در سیر تاریخ، تبریز: نشر احرار.
11. - شایسته ‌فر، مهناز (1380). «جایگاه قرآن، حدیث و ادعیه در کتیبه‌های اسلامی». فصلنامۀ مدرس علوم‌انسانی. شمارۀ ویژه‌نامه 6 شمارۀ پیاپی 23. صص: 94-57.
12. - شایسته‌فر، مهناز (1381). «بررسی محتوایی کتیبه‌های مذهبی دوران تیموریان و صفویان». مجلۀ علوم‌انسانی دانشگاه الزهراء. شمارۀ 43. صص: 111-62.
13. - شهریاری، شهرام (1377). «نقش آجرکاری در تزئین مقابر دورۀ سلجوقی». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد، دانشگاه تهران.
14. - غروی، مهدی (1376). آرامگاه در گسترۀ فرهنگ ایرانی، تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
15. - کارگر، محمد‌رضا (1372). «مقابر اسلامی و پایگاه فرهنگی آن‌ها در شمال‌غرب ایران». پایان‌نامۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، دانشگاه تربیت‌مدرس.
16. - کارنگ، عبدالعلی (1350). آثار باستانی آذربایجان، تهران: انتشارات انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
17. - گدار، آندره (1367). آثار ایران. چاپ دوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.
18. - مخلصی، محمدعلی (1371). فهرست بناهای تاریخی آذربایجان‌شرقی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
19. - مشکور، محمدجواد (1349). نظری به تاریخ آذربایجان و آثار باستانی و جمعیت‌شناسی آن، تهران: آثارملی و مفاخر فرهنگی.
20. - نصیری‌انصاری، محمود (1350). سیری در معماری ایران، تهران: انتشارات هنرسرای عالی.
22. - Azad, M. (2014). “A survey of Tree Minaret of Important of Seljuk Period”, Journal of Iranian Architecture Studies, No. 5, P.P. 39-56.
23. - Beig Babapor, Y. (2009). “The Brick Inscriptions of Kofi script in the art of architecture of the sixth century A.H. (Gonbad Sorkh of Maragheh - Seljuk period”, Journal of Payam Baharstan, Vol. 2, No. 5, P.P. 675-684.
24. - Bier, C. (2012). The Decagonal Tomb Tower at Maragha Its Architectural Context: Lines of Mathematical Thought, Berkeley, USA: Center for Islamic Theological :union:.
25. - Dibaj, E. (1967). The Ancient Relics and Historic Buildings of Azerbaijan, Tehran: Press of Central Council Celebration of Imperial Iran.
26. - Donald, N, W. (1939). “The Development of Mosaic Faience in Islamic Architecture in Iran”, Journal of Ars Islamica, Vol. 6, No. 1, P.P. 16-47.
27. - Farieh, R. W. (1995). Arts of Iran, Translate by Parviz Marzban, Tehran: Press of Pazhohesh Farzan Roz.
28. - Gharevi, M. (1997). The Tomb in Scope of Iranian Culture, Tehran: Press of association of traces and cultural figures.
29. - Godar, A. (1989). Athar-E-Iran, Mashhad: Press of Astan Qods Razavi.
30. - Haji Gasemi, K. (2010). Imam Zadeha and Tombs, Tehran: Press of Shahid Beheshti University.
31. - Heydari, R. (2003). The Portrait of Cultural Heritage of West Azerbaijan, Tehran: Press of Cultural heritage organization.
32. - Hatam, G. (1977). “A survey of parts of Islamic Civilization of Iran (Seljuks)”, Journal of Daneshkadeh, No. 9, P.P. 159-166.
33. - Hatam, G. (2000). Islamic architecture of Iran in Seljuks Period, Tehran: Press of Jahad Daneshgahi.
34. - Karang, A. (1972). The Ancient Relics of Azerbaijan, Tehran: Press of association of traces and cultural figures.
35. - Karghar, M. R. (1993). “The Islamic Toms and Their cultural base in Northwest of Iran”, M.A. Thesis, Tehran: Tarbiat Modares University.
36. - Mashkor, M. J. (1971). A Review of Azerbaijani History and Ancient Relics and Demographics It, Tehran: Press of association of traces and cultural figures.
37. - Mokhlesi, M. A. (1992). The List of Historical Monuments of East Azerbaijan, Tehran: Press of Cultural heritage organization.
38. - Nasiri Ansari, M. (1972). A Review of Iran Architecture, Tehran: Press of Honarsarai Ali.
39. - Oghabi, M. M. (1999). Encyclopedia of Islamic Monuments (Tomb Monuments), Tehran: Soreh press.
40. - Pope, A. U. (1994). Architecture of Iran, Translate by Golam Hosseyn Afshar, Tehran: Farhanghiyan press.
41. - Pope, A. U. (2008). A Survey of Persian Art, Eighth volume, Tehran: Scientific and cultural press.
42. - Rafei, A. R. & Shirazi, A. A. (2007). “Art of the Seljuk Period, Link Art and Science”, Journal of Negareh, No. 5, P.P. 107-119.
43. - Sepehrvand, M. (2002). Maragheh in the Course of History, Tabriz: Ahrar press.
44. - Shahriari, S. (1998). “The Role of Brickwork in Decoration of Tombs of Seljuk Period”, M.A thesis, Tehran: Tehran University (Unpublished).
45. - Shayesteh Far, M. (2001). “Place of Quran, Hadith, and Prayers in Islamic Inscriptions”, Journal of Modares Humanities, No. 23, P.P. 57-94.
46. - Shayesteh Far, M. (2002). “The Content Review of Religious Inscriptions of Periods of Timurids and Safavids”, Journal of Humanities of Alzahra University, N0. 43, P.P. 62-111.
47. - Zaki, M. H. (1987). History of Iranian Industries After Islam, Tehran: Egbal press.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.