شمایل‌شناسی گزیده‌ای از مُهرهای ایلام قدیم شوش

شکری, طاهره

doi:10.22034/PJAS.7.26.33

EN FA

سال 7، شماره 26 - ( 12-1402 ) سال 7 شماره 26 صفحات 50-33 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/PJAS.7.26.33

Mendeley

Zotero

RefWorks

Shokri T. (2024). Iconological Study of a Selection of Seals of Early Elamite Period of Susa. Parseh J. Archaeol. Stud.. 7(26), 33-50. doi:10.22034/PJAS.7.26.33
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-600-fa.html

شکری طاهره.(1402). شمایل‌شناسی گزیده‌ای از مُهرهای ایلام قدیم شوش مطالعات باستان‌شناسی پارسه 7 (26) :50-33 10.22034/PJAS.7.26.33

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-600-fa.html

شمایل‌شناسی گزیده‌ای از مُهرهای ایلام قدیم شوش

طاهره شکری^*

پسادکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران ، tahereshokri@yahoo.com

چکیده: (2191 مشاهده)

مُهرها به‌عنوان یکی از مهم‌ترین داده‌های باستان‌شناسی، همواره در مطالعات این علم و هنر باستان موردتوجه بوده‌اند. شهر شوش به‌عنوان یکی از مهم‌ترین محوطه‌های باستانی ایران در دوره‌های مختلف تاریخی-فرهنگی، به‌ویژه دورۀ ایلام، داده‌های فرهنگی-هنری بسیاری ازجمله مهرها را در اختیار باستان‌شناسان و متخصصین تاریخ‌هنر قرار داده است. یافته‌های به‌دست‌آمده از این شهر باستانی، گویای سبک‌های گوناگون هنری در دوره‌های پشت‌سر گذاشته‌شده در آن بوده و سبک‌های گوناگون حکاکی مهر و شمایل‌نگاری آن‌ها که می‌تواند بیان‌کنندۀ اطلاعاتی در زمینه‌های مختلفی چون نمادها، اسطوره‌ها و یا داستان‌های روایی باشند، در میان این داده‌ها جایگاه ویژه‌ای دارند. در دورۀ ایلام و به‌طور خاص ایلام قدیم که مورد بحث این پژوهش است، سبک‌های هنری مختلفی در حکاکی‌های مهرها دیده می‌شود؛ سبک‌هایی که هم می‌تواند گویای هنر ویژۀ ایلامی باشد و هم در برخی موارد از تأثیر سبک‌های حکاکی سرزمین همسایه، یعنی بین‌النهرین بی‌بهره نبوده‌اند. در همین‌راستا، در اینجا گزیده‌ای از مهرهای دورۀ ایلام قدیم شوش (تعداد 11 عدد) که متعلق به موزۀ ملی ایران هستند، با هدف مطالعۀ تصاویر آن‌ها به‌لحاظ داشتن سبک فرهنگی-هنری خاص بررسی می‌شوند، و پژوهش در جهت پاسخ‌گویی به این پرسش که آیا حکاکی‌های این مهرهای ایلام قدیم می‌تواند بیان‌کنندۀ سبک روایی ویژه‌ای باشند؟ صورت گرفته است. مطالعۀ انجام‌گرفته که به‌روش کتابخانه‌ای-موزه‌ای و با تحلیل تطبیقی تصاویر همراه بوده است، می‌تواند راوی قدرت ارباب حیوانات / یا شاید فرد برتر جامعۀ آن روز، در حفاظت از حیوانات تحت حمایتش در مقابل حیوانات وحشی باشد و به‌نوعی با این تصویرپردازی‌ها، قدرت او را روایت کرده است.

واژه‌های کلیدی: شوش، مُهر، ایلام قدیم، تصاویر، نمادها.

متن کامل [PDF 1379 kb] (672 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1400/4/13 | پذیرش: 1400/6/28 | انتشار: 1402/12/10

فهرست منابع

1. - آمیه، پی‌یر، ( 1349). تاریخ عیلام. ترجمۀ شیرین بیانی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

2. - آمیه، پی‌یر، (1389). شوش شش هزارساله. تهران: نشر فرزان‌روز.

3. - اسکالونه، انریکو، (1387). «تمدن جیرفت در شوش». در: مجموعه مقالات نخستین همایش بین‌المللی تمدن حوزۀ هلیل: جیرفت. به‌کوشش یوسف مجیدزاده، کرمان: سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان کرمان.

4. - پاتس، دنیل، (1385). باستان‌شناسی ایلام. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.

5. - جابز، گرترود، (1370). سمبل‌ها، ترجمۀ محمدرضا بقاپور، تهران: انتشارات جهان‌نما.

6. - حاکمی، علی، (1385). گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت). تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی.

7. - حصاری، مرتضی، (1378). «فرهنگ آغاز‌ایلامی در ایران». مجلۀ باستان‌پژوهی، 5 و 6: 20-14. http://noo.rs/OvuIS

8. - حصاری، مرتضی، (1396). «بررسی تعدادی از اثر مهرهای حیوانی دورۀ آغازایلامی محوطۀ سفالین پیشوا، استان تهران». مجلۀ مطالعات باستان‌شناسی، 9 (2): 28-13. doi: 10.22059/jarcs.2018.204847.142281

9. - کارتر، الزابت، (1376). «شوش شهرشاهی». در: شوش و جنوب‌غربی ایران. ژان پرو و ژنویو دلفوس (ویراستار)، ترجمۀ هایده اقبال، تهران: مرکز نشر دانشگاهی .

10. - کولون، دومینیک؛ و پرادا، ادیت، (1394). مهر در خاورنزدیک و ایران‌باستان. ترجمۀ پوریا خدیش، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

11. - مجیدزاده، یوسف، (1382). جیرفت کهن‌ترین تمدن شرق. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

12. - مورتگات، آنتون، (1385). هنر بین‌النهرین باستان. ترجمۀ زهرا باستی و محمدرحیم صراف، تهران: سمت.

13. - هال، جیمز، (1380). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: نشر فرهنگ معاصر.

15. - Álvarez-Mon, J., (2020). The Art of Elam CA. 4200–525 BC. Routledge.

16. - Amiet, P., (1970). Elam. Translate: Shirin Bayani. Tehran: University of Tehran Press. (In Persian).

17. - Amiet, P., (2010). Susa. Translate: Ali Musavi. Tehran: Farzan Ruz. (In Persian).

18. - Amiet, P., (1957). “Glyptique Susienne Archaïque”. Revue d'Assyriologie et d'Archéologie orientale, 51/3/ RA 51: 121–129. ISSN: 03736032

19. - Amiet, P., (1959). “Représentations antiques de construction susiennes”. Revue d'Assyriologie et d'Archéologie orientale /RA 53/1: 39– 44. ISSN: 03736032

20. - Amiet, P., (1966). Elam. P. Arche éditeur, France.

21. - Amiet, P., (1971). “La Glyptique de l’Acropole (1969-1971). Tablettes Lenticulaires de Suse”. CDAFI, 1: 217–233.

22. - Amiet, P., (1972). Glyptique Susienne. Volume ½, Memoires de la Delegation Archaeologique (MDP 43). Paris.

23. - Amiet, P., (1973). “Glyptique Elamite-à propos de documents nouveaux”. AA., 26: 2–35.

24. - Ascalone, E., (2008). The Halil Basin civilization, first international conference of archaeological research in Jiroft: 2004, (Y. Madjidzadeh (eds.)), Cultural Heritage, Handicrafts & Turism Organization of Kerman. (In Persian).

25. - Ascalone, E., (2006). Archeologia Dell'Iran Antico: Interazioni. Integrazioni e discontiotà nell'Iran dell III millenio a. C. Messina.

26. - Benoit, A., (2004). “Susa”. Persiens Antike Pracht. Katalog der Ausstellung des Deutscher Bergbau- Museum Bochum in verbindung mit der Iranischen Kulturebe Organisation (ICHO). Vom 28.11.2004 bis 28. O5.2005. Bochum: 178-193.

27. - Carter, E., (1998). “Ville Royal”. In: Suse et le Sud- Ouest de l`Iran l`Histoire et l`Archaeologie. J. Perrot & G. Dollfus. Translate: H. Eqbal, Tehran: University Publication Center. (In Persian).

28. - Carter, E., (1979). “The Susa Sequence- 3000-2000 B. C.: Susa, Ville Royale I”. American Journal of Archaeology, 83(4): 451-454. https://doi.org/10.2307/504144

29. - Carter, E., (1980). “Excavation in Ville Royal I at Susa: the third millennium BC occupation”. DAFI, (11): 11-134.

30. - Collon, D. & Prada, E., (2015). Near Eastern Seals and Cylinder Seals. Translate: Puria Khadish. Tehran: Scientific and Cultural. (In Persian).

31. - Collon, D., (1987). First Impressions Cylinder Seals in the Ancient Near East. University of Chicago Press and British Museum Publication, Chicago. (Review 2005).

32. - Collon, D., (1990). Near Eastern Seals. Berkley and Los Angeles: University of California Press.

33. - Dittmann, R., (1986). “Seals, Sealings and Tablets”. In: Jamdat Nasr: Period or Regional Style?, Edited by Uwe Finkbeiner and Wolfgang Röllig: 332-366. Wiesbaden: Reichert Verlag.

34. - Dittmann, R., (1987). “Bemarkung zum Protoelamischen Horizont”. in: Archaeologische Mitteilung aus Iran Verlag von Dietrich Reimer in Berlin, Band 20: 31-64.

35. - Frankfort, H., (1939). Cylinder Seals. London: The Gregg Press.

36. - Hakemi, A., (2006). Archaeological Report of Eight Seasons of Survey and Excavation at Shahdad (Lüt Plain) 1968-1975. Tehran: ICHHTO. (In Persian).

37. - Hall, J., (2001). Illustrated Dictionary of Symbols in Eastern and Western Art. Translate: Roghayeh Behzadi. Tehran: Contemporary Culture Publishing. (In Persian).

38. - Harper, P.; Aruz. J. & Tallon, F., (1992). The Royal of Susa: ancient near eastern treasures in the Louver. New Yourk: Metropolitan Museum of Art.

39. - Hessari, M., (1999). “Proto- Elamite Culture in Iran”. Persian Journal of Iranian Studies (Archaeology).5-6: 14-20. (In Persian). http://noo.rs/OvuIS

40. - Hessari, M., (2017). “Explaning Some Animal Motifs of Proto-Elamite Seal Impressions from Tepe Sofalin, Pishva”. Journal of Archaeological Studies, 9(2), 13-28. doi: 10.22059/jarcs.2018.204847.142281 (In Persian).

41. - Jobes, G., (1990). Dictionary of Mythology Folklore and Symbols. Translate: Mohammad Reza Baqapour. Tehran: Jahan Nama. (In Persian).

42. - Madjidzadeh, Y., (2003). Jiroft the oldest civilization in the East. Tehran: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance. (In Persian).

43. - Moortgart, A., (2006). The Art of Ancient Mesopotamia. Translate: Z. Basti & M.R. Sarraf. Tehran: Samt. (In Persian).

44. - Neumann, G., (2013). “Elams Kulturkontakte mit seinen Nachbaren in Spiegel der Glyptik des 2.Jahrtausendes V.Chr”. In: Susa and Elam, Edit by: Katrien De Graef & Jan Tavernier. Leiden. Boston: Brill.

45. - Pittman, H., (1997). “The Administrative Function of Glyptic Art in Poroto-Elamite Iran: a survey of the Evidence”. Sceaux d Orient et leur emploi ROS Orientals, X: 133-161.

46. - Pittman, H., (1990). The Glazed Steatite Style. New York: Columbia University.

47. - Pittman, H., (1994). The Glazed Steatite Glyptic Style. Berlin: Dietrich Reimer Verlag.

48. - Pittman, H., (2001). “Gliptic Art of Period IV”. in: Potts. D.T(ed). Excavation At Tepe Yahya, Iran 1967-1975, The Third Millennium, General Editor C.C Lamberg Karlovsky. Massachusetts: Harvard University. Camdridge: 231-268.

49. - Pittman, H., (2006). “Poroto-Elamische Kunstperiode (Poroto-Elamite Art)”. in: Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, Berlin, New York, Band, 11: 26-34. https://dio.org/10.1515/9783110210538

50. - Porada, E., (1948). Corpus of Ancient Near Eastern Seals in North American Collections, The Collection of the Pierpont Morgan Library. Washington: The Bollingen Series14.

51. - Porada, E., (1964). “The Origin of Winnirke’s Cylinder Seal”. Journal of Near Eastern Studies (JNES), 5(4): 257-259. https://doi.org/10.1086/370798

52. - Porada, E., (1965). Ancient Iran: the Art of Pre-Islamic Times. New York: Crown.

53. - Porada, E., (1993). “Cylinder Seals”. in: Encyclopedia Iranica, VI: 479-505. https://www.iranicaonline.org/articles/cylinder-seals

54. - Potts, D. T., (1999). The Archaeology of Elam. Cambridg: Cambridge University Press.

55. - Roach, K., (2008). The Elamite Cylinder Seal Corpus, C.3500-1000 B.C. The University of Cydney.

56. - Sax, M. & Middleton, A. P, (1989). “The Use of Volcanic Tuff as a Raw Material for the Proto-Elamite Cylinder Seals”. Iran, 27: 121-123. https://dio.org/10.2307/4299824

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.