سال 6، شماره 21 - ( 9-1401 )
سال 6 شماره 21 صفحات 188-167 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rezazadeh T. (2022). A Typological Study on Iranian Ceramic Oil Lamps from Early and Middle Islamic Periods According to Kumar Vyas’s Model for Studying Design History. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(21), : 7 doi:10.30699/PJAS.6.21.167
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-568-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-568-fa.html
رضازاده طاهر.(1401). مطالعۀ گونهشناختی پیهسوزهای سفالی قرون اولیه و میانی اسلامی در ایران براساس رویکرد «کومار ویاس» مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (21) :188-167 10.30699/PJAS.6.21.167
استادیار گروه هنر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ، tahirrizazadeh@gmail.com
چکیده: (2357 مشاهده)
در این پژوهش به مطالعۀ گونهشناختی و شناسایی سیر تحول طراحی پیهسوزهای سفالی ایران در قرون اولیه و میانی اسلامی پرداخته شده است؛ اگرچه ابداع و ترویج کاربرد پیهسوزهای سفالی ایرانی به دوران پیش از اسلام بازمیگردد، توسعه و پیشرفت فنی سفالگری در دوران اسلامی تأثیر چشمگیری در تحول طراحی این وسیلهها گذاشته است. بر ایناساس، هدف عمدۀ این پژوهش بررسی و پیگیری گامبهگام روند طراحی پیهسوزهای سفالی ایرانی طی قرون اولیه و میانی اسلامی است. پرسش این است که، مهمترین تغییرات ایجادشده در شیوۀ طراحی و نحوۀ استفاده از پیهسوزهای سفالی ایران از ابتدای دوران اسلامی تا انتهای سدۀ ششم هجریقمری چیست؟ و این تغییرات، در بستر تاریخ طراحی پیهسوزهای سفالی، چه معنایی میدهند؟ فرضبر این است که بیشترین تغییرات پیهسوزهای سفالی ایران در این دوره با طرح کلی و تزئینات رویۀ آنها مرتبط بوده باشد. برای انجام این پژوهش از روش پژوهش توصیفی-تحلیلی استفاده و بخش بسیار زیادی از اطلاعات موردنیاز را به روش کتابخانهای جمعآوری شده است؛ همچنین، در این پژوهش، براساس رویکرد «کومار ویاس» در مطالعۀ تاریخ تحول اشیاء، وجهتمایز انواع گونههای پیهسوزهای سفالی از پنج منظر مورد مطالعه و تحقیق قرار گرفته است. این پنج منظر عبارتنداز: طرح و ساختار کلی پیهسوزها، جلوۀ ظاهری پیهسوزها، روش ساخت و تولید پیهسوزها، روش کاربرد پیهسوزها، و درنهایت رابطۀ پیهسوزها با کاربرانشان. درنهایت گفتنی است، مطالعۀ گونهشناختی پیهسوزهای سفالی اوایل دوران اسلامی در ایران حاکی از وجود سه دسته چراغ است که برپایۀ معیارهای ویاس تفاوتهای قابلملاحظهای با یکدیگر دارند. این دستهها که تاحدودی از توالی تاریخی نیز برخوردارند عبارتنداز: 1) پیهسوزهای پیالهایشکل با فتیلهگیرهای لببرگشته؛ 2) پیهسوزهای کرویشکل بدنهبسته با فتیلهگبرهای نایژهای کشیده؛ و 3) پیهسوزهای پایهدار با زیرپایههای طبقچهای. مجموع این تغییرات موجب شده است طرح پیهسوزها از یک طرح سادۀ عام و استاندارد، در دورههای اولیه، به طرحهای پیچیدۀ خاص و گاهی سفارشی، در دورههای بعدی، تبدیل شوند؛ همچنین این تغییرات نشان از آن دارد که این پیهسوزهای سفالی از وسیلههای صرفاً کاربردی، در قرون اولیۀ اسلامی، بهوسیلههایی با ارزشهای زیباییشناسانه و نمادین، در اواخر قرون میانی اسلامی، تبدیل شدهاند.
شمارهی مقاله: 7
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1400/2/16 | پذیرش: 1400/5/2 | انتشار: 1401/9/10
دریافت: 1400/2/16 | پذیرش: 1400/5/2 | انتشار: 1401/9/10
فهرست منابع
1. - ابنبطوطه، (1376). سفرنامۀ ابنبطوطه. تألیف 725-754 ه.ق.، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران: نشر آگه.
2. - امیدسالار، محمود، (1398). «چراغ». دایرهالمعارف بزرگ اسلامی، نسخۀ آنلاین، تاریخ دسترسی 15 خرداد 1400: https://www.cgie.org.ir/fa/article/240517/%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA
3. - دهخدا، علیاکبر، (1377). لغتنامۀ دهخدا. زیرنظر محمد معین، سیدجعفر شهیدی. چاپ دوم از دورۀ جدید، تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
4. - رضازاده، طاهر، (1399). «گونهشناسی تحلیلی پیهسوزهای سفالی و مفرغیِ دورۀ تاریخی در ایران». فصلنامۀ مطالعات باستانشناسی پارسه، 4 (11): 131-115.
5. - شراهی، اسماعیل، و صدیقیان، حسین، (1398). «مطالعۀ باستانشناختی سفالینههای قرون میانی اسلامی دستکند زیرزمینی تهیق خمین». فصلنامۀ مطالعات باستانشناسی پارسه، 3 (8): 158-141.
6. - کاخ گلستان (گنجینه کتب و نفائس خطی)؛ گزینهای از شاهکارهای نگارگری و خوشنویسی (1379)، تهران: انتشارات زرین و سیمین.
7. - محمد حسین بن خلف تبریزی متخلص به «برهان»، (1376). برهان قاطع. (تالیف 1062 هجری قمری) بهاهتمام محمد معین، تهران: امیرکبیر.
8. - محمدیان، لیلا، (1381).«بررسی سیر تحول تزئینات وسایل روشنایی در ایران با تاکید بر کتیبهها (قرون 5 تا 11 هجری)». پایاننامۀ کارشناسیارشد پژوهش هنر دانشگاه تربیتمدرس (منتشرنشده).
9. - میرجمالالدین حسین بن فخرالدین حسن انجوشیرازی، (1359). فرهنگ جهانگیری. ویراستۀ رحیم عفیفی، مشهد: مؤسسۀ چاپ و انتشارات دانشگاه مشهد.
10. - نعمتگرگانی، امالبنین، (1375). «پیشینۀ نور در معماری و وسایل روشنایی در هنر دوران اسلامی». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
11. - واکر، استوارت، (1387). «آموزه های اشیاء: مصنوعات ماندگار و توسعه پایدار». ترجمۀ طاهر رضازاده، ماهنامۀ آینه خیال، 12: 143-136.
13. - Allan, J. & Roberts, C., (1987). Syria and Iran; Three Studies in Medieval ceramics. London: Oxford University press.
14. - Baer, E., (1983). Metalwork in Medieval Islamic Art. New York: State university of New York Press.
15. - Borhan., (1997) Borhan-e Ghate. Ed. Mohammad Moein, Tehran: Amir Kabir.
16. - Dehkhoda, A.A., (1998). Loghat Name-ye Dehkhoda. Eds. Mohammad Moein and Jafar Shahidi. Tehran: Daneshgah-e Tehran.
17. - Fehervari, G., (2000). Ceramics of Islamic World in the Tareq Rajab Museum. New York: I.B. Tauris & co Ltd.
18. - Gorgani, U.-al-B., (1996). “Pishine-ye nur dar memeari va vasayel-e roshanaee dar honar-e doran-e Eslami”. M. A dissertation. Tehran: University of Teharn.
19. - Grube, E. J., (1994). “Cobalt and Lustre”. in: Julian Raby (ed.) The Nasser D.Khalili Collection of Islamic Art, Vol. IX. London: Nour Foundation.
20. - Hadad, Sh., (1999). “Oil Lamps from the Abbasid through the Mamluk Periods at Bet Shean, Israel”. Levant, 31: 203-224
21. - Ibn-e Batuteh., (1997). Safar Name-ye Ibn-e Batuteh. Trans. Mohammad Ali Movahhed. Tehran: Nashr-e Agah.
22. - Islamic Art [catalogue] (n.d.). New York: The Metropolitan Museum of Art.
23. - Kakh Golestan (Ganjine-ye Kotob va Nafaes-e Khatti); Gozine-E az Shahkarha-ye Negargari va Khoshnevisi, (2000). Tehran: Enteshrat-e Simin va Zarrin.
24. - Melikian-chirvani, A. S., (1982). Victoria and Albert Museum Catalogue: Islamic Metalwork of the Iranian World 8-18th Centuries. London: Her Majesty`s btationary office.
25. - Mir Jamal al-Din., (1980). Farhang-e Jahangiri. Ed. Rahim Afifi. Mashhad: Daneshgah-e Mashhad.
26. - Mohammadian, L., (2002). “Barresi-e Seyr-e Tahavvol-e Tazeenat-e Vasayel-e Roshanaee dar Iran”. M.A dissertaion. Tehran: Tarbiat Modarres University.
27. - Omisalar, M. (2019). “Chergh”. in: Dayerat al-Maaref-e Bozorg-e Eslami (Great Islamic Encyclopedia) online, access 05 june 2021 https://www.cgie.org.ir/fa/article/240517/%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA.
28. - Rezazadeh, T., (2020). “Goune Shenasi-e Tahlili-e Pih-suzha-ye Sofali va Mefraghi-e Dore-ye Tarikhi da Iran”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 4 (11): 115-131.
29. - Rosen-Ayalon, M., (1974). “La Poterie Islamique”. Memoires de la Delegation Archeologique en IRAN, Tomel, Mission de Susiane, Sous la direction de R. Ghirshman, Ville Royal de suse IV, Paris, Librairie Orientaliste Paul geuthner 12, Rue Vavin, vie
30. - Sherahi, E. & Seddighiyan, H., (2019). “Motale-eye Bastanshenakhti-e Sofalineha-ye Ghoroun-e Miani-e Eslami Dastkand Zirzamini Tahigh-e Khomein”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 3 (8): 141-158
31. - Vyas, H. K., (2006). “DesignHistory: An Alternative Approach”. Design, 22 (4): 27-34.
32. - Walker, S., (2008). “Object Lessons: Enduring Artifacts and Sustainable Solutions”.Translated into Persian by: Taher Rezazadeh. Ayne-ye Khial, 12: 136-143
33. - Watson, O., (2004). Ceramics from Islamic Lands. London: Thames & Hudson in association With The al- sabah Collection Dar al-Athar al-Islamiyyah, Kuwait National Museum.
34. - Wilkinson, C. K., (n.d.). Nishapur; Pottery of the Early Islamic Period. New York: The Metropolitan Museum of Art.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |