logo
سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 )                   سال 5 شماره 17 صفحات 302-287 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.17.287
‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.17.10.2

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hamzavi Y, Koochakzaei A, Negarestani A. (2021). Characterization of Colored Mortar of Boumsab Gypsum Arrays of Ganjali Khan School (Caravanserai) in Kerman. Parseh J. Archaeol. Stud.. 5(17), : 14 doi:10.30699/PJAS.5.17.287
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-497-fa.html
حمزوی یاسر، کوچکزایی علیرضا، نگارستانی علی اصغر.(1400). ساختارشناسی ملات رنگی آرایه‌های گچی بوم‌ساب در مدرسۀ (کاروانسرا) گنجعلی‌خان کرمان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (17) :302-287 10.30699/PJAS.5.17.287

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-497-fa.html

ساختارشناسی ملات رنگی آرایه‌های گچی بوم‌ساب در مدرسۀ (کاروانسرا) گنجعلی‌خان کرمان
یاسر حمزوی*1 ، علیرضا کوچکزایی2 ، علی اصغر نگارستانی3
1- استادیار گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران ، yaserhamzavi99@gmail.com
2- استادیار گروه مرمت و باستان‌سنجی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
3- دانش‌آموختۀ دورۀ کارشناسی، دانشکدۀ حفاظت آثار فرهنگی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران
چکیده:   (6416 مشاهده)
مدرسۀ (کاروانسرای) گنجعلی‌خان کرمان، یکی از بناهای شاخص کرمان در دورۀ صفویه است. آرایه‌های گچی ارزشمندی با شیوه‌های مختلف در این بنا اجرا شده است. ازجملۀ این آرایه‌ها، آرایه‌های گچی بوم‌ساب است که در اتاق شاه‌نشین در تمام اضلاع هم‌چنین سقف بنا اجرا شده است. از ویژگی‌های خاص این آرایه‌ها، رنگی بودن ملات در لایه‌های بستر زیرین و بستر رویی است که در سه رنگ قرمز، زرد و خاکستری قابل مشاهده است. لازم به ذکر است که در دوره‌های گذشته یک لایۀ اندود گچی بر سطح آرایه‌های گچی این بنا اجرا شده بوده که خوشبختانه در سال‌های گذشته، بخش زیادی از لایۀ الحاقی از سطح آرایه‌های گچی لایه‌برداری شده است. با توجه به متفاوت بودن این آرایۀ معماری ازنظر عمل‌آوری ملات رنگی و هم‌چنین فن اجرا و این‌که تاکنون مطالعۀ علمی دقیقی روی این آثار انجام نشده، در این مقاله ساختارشناسی ملات‌های رنگی این بنا انجام پذیرفته است. ازجمله پرسش‌های این پژوهش عبارتنداز: ملات‌های رنگی آرایه‌های گچی بوم‌ساب در این بنا دارای چه ساختاری است؟ فازهای اصلی و فرعی ترکیب ملات چیست؟ مادۀ رنگ‌زا در ملات‌های رنگی چه بوده است؟ در همین‌راستا اقدام به نمونه‌برداری شد (تعداد 7 نمونه) و آنالیزهای FT-IR, EDS, XRD برروی نمونه‌های مطالعاتی انجام پذیرفت که درکنار مطالعات میدانی به پرسش‌های پژوهش پاسخ داده شده است. نتایج حاصـل از پژوهش، گویای آن است که ملات گچ با فازهای اصلی ژیپس و انیدریت در لایه‌های مختلف استفاده شده است. هم‌چنین برای رنگی کردن ملات قرمز و زرد از اکسید آهن (گوئتیت) استفاده شده و برای ملات خاکستری از خاکستر و آهک استفاده شده است. هم‌چنین مواد آلی (استفاده جهت تغییر کیفیت ملات) در ساختار نمونه‌ها شناسایی نشد.
شماره‌ی مقاله: 14
واژه‌های کلیدی: آرایۀ گچی، بوم‌ساب، گنجعلی‌خان، FTIR، EDS، XRD
متن کامل [PDF 1774 kb]   (586 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1399/10/15 | پذیرش: 1400/4/5 | انتشار: 1400/9/30
فهرست منابع
1. - آقاجانی‌اصفهانی، حسین، (1359). «تعمیرات نقاشی». مجلۀ اثر، دورۀ 1، شمارۀ 1، صص: 90-79.
2. - اصلانی، حسام، (1385). «شیوۀ اجرای تزئینات کشته‌بری در کاخ عالی‌قاپو». گلستان هنر، دورۀ 2، شمارۀ 3، صص: 130-123.
3. - اصلانی، حسام، (1391). «فن‌شناسی آرایه های گچی درمعماری ایران دوران اسلامی». رسالۀ دکتری، رشتۀ مرمت آثار و اشیاء فرهنگی و تاریخی، دانشگاه هنر اصفهان (منتشر‌نشده).
4. - باستانی‌پاریزی، محمد‌ابراهیم، (1353). گنج‌علی‌خان و خیرات او. کرمان: انتشارات ادارۀ کل فرهنگ و هنر استان کرمان.
5. - پور‌احمد، احمد، (1376). جغرافیا و کارکردهای بازار کرمان. کرمان: انتشارات مرکز کرمان‌شناسی.
6. - پیرنیا، محمدکریم، (1382). سبک‌شناسی معماری ایرانی. چاپ دوم، تهران: نشر پژوهنده.
7. - حاجی‌سید‌جوادی، سید محسن؛ فهیمی‌فر، اصغر؛ و حمزوی، یاسر، (1399). «بررسی و شناخت مواد معدنی آرایه‌های لایه‌چینی و طلاچسبان دورۀ صفوی در عمارت چهل‌ستون قزوین». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 10، شمارۀ 25، صص: 240-225.
8. - حمزوی، یاسر؛ و سرداری، علی‌محمد، (1391). «استفاده از آنالیزهای دستگاهی جهت فن‌ شناخت آرایه‌های گچی بقعۀ ستی‌فاطمه یزد». مجموعه مقالات نخستین همایش علم مواد و حفاظت آثار فرهنگی-تاریخی، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری.
9. - زنگی‌‌آبادی، علی (1370). جغرافیا و برنامه ریزی شهری کرمان، تهران. شرکت ایرانچاپ (مؤسسۀ اطلاعات).
10. - صالحی‌کاخکی، احمد؛ و اصلانی، حسام، (1390). «معرفی دوازده گونه از آرایه های گچی در تزئینات معماری دوران اسلامی ایران». مطالعات باستان‌شناسی ایران، دورۀ 3، شمارۀ 1، صص: 108-92.
11. - محتشم، عادله؛ صالحیون، لیلا؛ و احمدی، کامران، (1393). «بررسی فنی تزئینات گچ‌بری خانۀ شهشهان اصفهان با استفاده از روش‌های دستگاهی SEM-EDS و XRD و شیمی تر». مواد و فناوری‌های پیشرفته، سال 3، شمارۀ 2، صص: 49-37.
12. - میش‌مست‌نهی، مسلم، (1394). «کاربرد تحلیل‌های بلورشناسی در مطالعات فنی آثار تاریخی گچی(مطالعۀ موردی گچ‌بری کوه خواجۀ سیستان، ملات گچ شادیاخ نیشابور و ملات گچ قلعه الموت قزوین)». پژوهۀ باستان‌سنجی، سال 1، شمارۀ 2، صص: 14-1.
14. - Aghajani Isfahani, H., (1980). “Restoration of Painting”. Athar, No. 1 (1), Pp: 79-90.
15. - Loureiro, A.; Aranhapaz, S.; Veiga, M. & Angelica, R., (2020). “Assessment of compatibility between historic mortars and lime-METAKAOLIN restoration mortars made from amazon industrial waste”. Applied Clay Science, Vol. 198, Pp: 105-843, https://doi.org/10.1016/j.clay.2020.105843.
16. - Almaviva, S.; Lecci, S.; Puiu, A.; Spizzichino, V.; Fantoni, R.; Falconieri, M.; Gagliardi, S.; Chiari, M.; Mazzinghi, A.; Ruberto, C.; Casaril, G.; Bandini, G. & Morretta, S., (2019). “Raman/XRF/EDX microanalysis of 2nd-century stuccoes from DomusValeriorum in Rome”. Journal of Cultural Heritage, Vol. 37, Pp: 225-232. https://doi.org/10.1016/j.culher.2018.11.004
17. - Aslani, H., (2006). “Gypsum Carving Decorations in Aliqapu Palace”. Golestan-e Honar, No. 2 (3), Pp: 123-130.
18. - Aslani, H., (2012). “The Technology of Decorative Gypsum Stucco belong Architecture of Islamic Era in Iran”. Ph.D. Thesis, Art University of Isfahan.
19. - Ballirano, P., & Elisa, M., (2009). “Thermal behaviour and kinetics of dehydration of gypsum in air from in situ real-time laboratory parallel-beam X-ray powder diffraction”. Physics and Chemistry of Minerals, No. 36 (7), Pp: 391.
20. - Bastani Parizi, M. I., (1974). Ali Khan's treasure and his charity. Kerman: General Department of Culture and Art of Kerman Province.
21. - Beldjilali, S.; Bougara, A.; Aguiar, J.; Bouhamou, N. & Dabbebi, R., (2020). “Properties of a new material based on a gypsum matrix incorporating waste brick”. Construction and Building Materials. Vol. 259, 120-416, ISSN 0950-0618, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2020.120416.
22. - Čiuladienė, A.; Luckutė, A.; Kiuberis, J. & Kareiva, A., (2018). “Investigation of the chemical composition of red pigments and binding media”. Chemija, No. 29(4), Pp: 243–256.
23. - Gourdin, W. H. & Kingery, W. D., (1975). “The beginnings of pyrotechnology: Neolithic and Egyptian lime plaster”. Journal of Field Archaeology, No. 2(1-2), Pp: 133-150.
24. - Hajisayyedjavadi, S. M.; Fahimifar, A. & Hamzavi, Y., (2020). “Study and Recognition of Mineral Matter of Pastiglia Layer and Gliding of Safavid Period in Qazvin Chehelsotoun”. Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran, No. 10 (25), Pp: 225-240, (In Persian).
25. - Hamzavi, Y. & Sardari, A. M., (2013). “Investigation of natural and industrial stabilizer for usage in stucco decoration in Seti Fatima mausoleum. Proceedings of the "First Conference on Materials Science and Protection of Cultural and Historical Monuments"”. March 31, 2012, Tehran: Research Institute of Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization, (In Persian).
26. - Knittle, E.; Phillips, W. & Williams, Q., (2001). “An infrared and Raman spectroscopic study of gypsum at high pressures”. Phys Chem Min, No. 28, Pp: 630–640, https://doi.org/10.1007/s002690100187, (In Persian).
27. - Loureiro, A.; Aranha da Paz, M. S.; Simone, P.; Veiga, Maria do R., & Angélica, R. S., (2020). “Investigation of historical mortars from Belém do Pará, Northern Brazil”. Construction and Building Materials, Vol. 233, 117-284, ISSN 0950-0618, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2019.117284.
28. - Marvila, M. T.; Azevedo, A. R. G.; Barroso, L. S.; Barbosa, M. Z. & Brito, J. de., (2020). “Gypsum plaster using rock waste: A proposal to repair the renderings of historical buildings in Brazil”. Construction and Building Materials, Vol. 250, 118-786, ISSN 0950-0618, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2020.118786.
29. - Mishmastnehi, M., (2015). “The Application of Crystallographic Interpretation on Technical Study of Gypsum-Based Historical Materials (Case studies of stucco decoration of Kuh-e Khwaja and Gypsum Mortars from Shadiakh and Alamut)”. Journal of Reserch on Archaeometry, No. 1 (2), Pp: 1-14, (In Persian).
30. - Mohtasham, A.; Salehioun, L.; Ahmadi, K., (2014). “ Technical study of stucco ornamens in "Shah-shahan" house using XRD, SEM and wet chemistry”. Advanced Materials and Technologies, No. 3 (2), Pp: 37-49, (In Persian).
31. - Ngah, Sh. A.; Dams, B.; Ansell, M. P.; Stewart, J.; Hempstead, R. & Ball, R. J., (2020). “Structural performance of fibrous plaster. Part 1: Physical and mechanical properties of hessian and glass fibre reinforced gypsum composites”. Construction and Building Materials, Vol. 259, 120-396, ISSN 0950-0618, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2020.120396, (In Persian)
32. - Ouakarrouch, M.; Karima El Azhary, L., N.; Garoum, M., & Kifani-Sahban, F., (2020). “Thermal performances and environmental analysis of a new composite building material based on gypsum plaster and chicken feathers waste”. Thermal Science and Engineering Progress, Vol. 19, 100-642, ISSN 2451-9049, https://doi.org/10.1016/j.tsep.2020.100642, (In Persian).
33. - Pirnia, M. K., (2003). Stylistics of Iranian architecture. Second Edition, Tehran: Pajouhandeh, (In Persian).
34. - PourAhmad, A., (1997). Geography and functions of Kerman. Kerman: Markaz-e Kerman shenasi.
35. - Sālehi Kākhki, A.; Aslāni, H., (2011). “Presentation of 12 Kinds of Stucco Works Used in the Architectural Decoration of the Islamic Period in Iran Based on Technical Properties”. Journal of Archaeological Studies, No. 3 (1), Pp: 89-106, (In Persian).
36. - Sanjurjo Sánchez, J.; Vidal Romaní, J. R. & Alves, C., (2011). “Deposition of particles on gypsum-rich coatings of historic buildings in urban and rural environments”. Construction and Building Materials, Vol. 25, Issue 2, Pp: 813-822, https://doi.org/10.1016/j.conbuildmat.2010.07.001, (In Persian).
37. - Srivastava A. & Jain V., (2012). “Applying SEM-EDX and XRD Techniques to Demonstrate the Overgrowth of Atmospheric Soot and Its Coalescence with Crystal Silicate Particles in Delhi”. Atmospheric and Climate Sciences, Vol. 2 No. 1, Pp: 89-93, doi: 10.4236/acs.2012.21010, (In Persian).
38. - Sudell, H., (2010). The complete Guide to Rocks & Minerals. Project Editor: Catherine Stuart, London: Hermes House.
39. - Ylmén, R. & Ulf Jäglid., (2013). “Carbonation of Portland Cement Studied by Diffuse Reflection Fourier Transform Infrared Spectroscopy”. International Journal of Concrete Structures and Materials. https://doi.org/10.1007/s40069-013-0039-y.
40. - Zangiabadi, A., (1991). Geography and urban planning of Kerman. Tehran: Iranchap (Information Institute).
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.