بررسی نتایج چهارمین فصل کاوش در بنای ساسانی جهانگیر ایلام

خسروی, لیلا

doi:10.30699/PJAS.5.17.219

EN FA

سال 5، شماره 17 - ( 9-1400 ) سال 5 شماره 17 صفحات 239-219 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.5.17.219

‎ 20.1001.1.26455048.1400.5.17.7.9

Mendeley

Zotero

RefWorks

Khosravi L. (2021). A Review on the Results of the 4th Season of Archaeological Excavations in Jahangir Site, Ilam. Parseh J. Archaeol. Stud.. 5(17), : 11 doi:10.30699/PJAS.5.17.219
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-479-fa.html

خسروی لیلا.(1400). بررسی نتایج چهارمین فصل کاوش در بنای ساسانی جهانگیر ایلام مطالعات باستان‌شناسی پارسه 5 (17) :239-219 10.30699/PJAS.5.17.219

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-479-fa.html

بررسی نتایج چهارمین فصل کاوش در بنای ساسانی جهانگیر ایلام

لیلا خسروی^*

استادیار گروه تاریخی، پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، l.khosravi1357@gmail.com

چکیده: (6117 مشاهده)

بنای جهانگیر به‌دنبال مسألۀ قرارگیری در تراز سیلابی سد کنگیر ایوان در استان ایلام، در خلال سال‌های 1395 تا 1398ه‍.ش.، کاوش و تعیین عرصه و حریم شد. تاکنون سه مرحلۀ معماری و نقشۀ بخش‌هایی از یک بنای بزرگ شامل 11 فضا مشخص گردیده که فضای 11 (XI) در چهارمین فصل کاوش پدیدار شد. این فصل از کاوش به‌دنبال این پرسش که نحوۀ دستیابی و ارتباط بین ساختارها و فضاهای به‌دست‌آمده از کاوش‌های فصول پیشین در پشتۀ مرکزی با تالار اصلی بنا چگونه بوده است؟ و نیز با هدف پی‌گردی مسیر دسترسی و تشخیص ورودی تالار اصلی انجام شد. نمایان شدن سازۀ مدور معماری در این فضا و آثار منقول ارزشمند، ابعاد جدیدی از این بنا را پیشِ‌روی ما قرار داد و بر ما روشن گشت که آثار هنری گوناگون آن، متأثر از هنر رایج دورۀ ساسانی با هویت مستقل محلی خود هستند. آغاز استقرار در محوطه به دوران پیش‌ازتاریخ در بخش شمالی آن بازمی‌گردد. سپس مجدد در دورۀ اشکانی موردتوجه قرارگرفته و پس از آن در دورۀ ساسانی مجموعه بناهایی، به‌ویژه در بخش مرکزی آن احداث می‌شود. نتایج آزمایشات سالیابی همگی تاریخ اواخر ساسانی را برای جهانگیر تأیید می‌کرد، اما پیدا شدن درهم نقرۀ شاپور دوم در این فصل از کاوش، نشان ‌می‌دهد که احتمالاً حیات در بنا از دورۀ میانۀ ساسانی شروع و تا قرون نخستین اسلامی مورد استقرار متناوب قرار گرفته است. گردآوری اطلاعات این پژوهش به‌ شیوۀ میدانی، کتابخانه‌ای و آزمایشگاهی صورت گرفته و این نوشتار توصیفی-تحلیلی و به‌‌روش مقایسه‌ای انجام شده است. با کاوش در این بنا، نتایج مهمی درمورد درک فرآیند فرهنگی جوامع مرفه دورۀ ساسانی در این حوزۀ فرهنگی از ایرانشهر ساسانی و شیوه‌های معماری محلی اعیانی در این دوره حاصل شد.

شماره‌ی مقاله: 11

واژه‌های کلیدی: جهانگیر، معماری، ساسانی، سد کنگیر، ایلام

متن کامل [PDF 2004 kb] (521 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1399/9/24 | پذیرش: 1399/10/23 | انتشار: 1400/9/30

فهرست منابع

1. - ابن‌خردادبه، ابوالقاسم عبیدالله بن‌عبداله، (1370). المسالک و الممالک. ترجمۀ حسین قره‌چانلو، تهران: نشر مهارت.

2. - استارک، فریا، (1358). سفری به دیار الموت، لرستان و ایلام. ترجمۀ علی‌محمد ساکی، تهران: نشر علمی فرهنگی.

3. - آقاعلی‌گل، داود؛ سودایی، بیتا؛ خسروی، لیلا؛ و کریمی، مینا، (1398). «بررسی و مطالعه مصنوعات شیشه‌ای دورۀ ساسانی؛ نمونه مطالعاتی: شیشه‌های محوطۀ گنبد جهانگیر و (تپه) گوریه در استان ایلام با استفاده از روش میکروپیکسی». مجلۀ باستان‌سنجی، سال 5، شمارۀ 2، صص: 70-47.

4. - بحرالعلومی، فرانک، (1397). «گزارش نتایج سالیابی 5 نمونه آجر و سفال حاصل از کاوش محوطۀ جهانگیر در حاشیۀ رود کنگیر ایوان در استان ایلام». تهران: پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

5. - بهشتی، ایرج، (1396). «گزارش مطالعۀ میکروسکوپی 20 نمونه سفال محوطۀ گنبد جهانگیر (استان ایلام)». تهران: پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

6. - بهشتی، ایرج، (1399). «گزارش مطالعۀ میکروسکوپی 5 نمونه ملات گچ محوطۀ گنبد جهانگیر (استان ایلام)». تهران: پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

7. - پیرانی، بیان، (1380). «گزارش بررسی و شناسایی شهرستان ایوان در استان ایلام». ایلام: مرکز اسناد میراث‌فرهنگی استان ایلام (منتشر‌ نشده).

8. - خسروی، لیلا، (1399). «یافته‌های گچی ساسانی از بناهای اعیانی گوریه و جهانگیر بر کرانۀ رود کنگیر ایوان در استان ایلام». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ 10، شمارۀ 24، صص: 167-141.

9. - خلیل‌اللهی، سارا؛ و ابوالقاسمی، محسن، (1398). «جلوه‌های تصویری و نوشتاری فرّه یا خورّه بر سکه‌های ساسانی (224-651 م.)». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 22، دورۀ 9، صص: 216-197.

10. - دریایی، تورج، (1387). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: نشر ققنوس.

11. - روتـر، اسـکار، (1387). «تاریخچـه معمـاری دورۀ ساسـانی». در: بررسـی هنـر ایـران، بـه‌کوشـش: آرتـور پـوپ و فیلیـس اکرمـن، تهـران: نشر علمـی و فرهنگـی، صـص: 639-7.

12. - شیرازی، زهره، (1398). «گزارش مطالعات گیاه‌باستان‌شناسی محوطۀ گنبد جهانگیر». زاهدان: پایگاه جهانی شهر سوخته.

13. - طهماسبی، احسان، (1392). «بررسی تطبیقی معماری کاخ‌ها و خانه‌های اشرافی ساسانیان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، شمارۀ 4، دورۀ 3، صص: 168-153.

14. - کروگر، ینس، (1396). تزئینات گچ‌بری ساسانی. ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، تهران: نشر سمت.

15. - لوکونین، ولادیمیرگریگوریویچ، (1394). تمدن ایران ساسانی. ترجمۀ عنایت‌اله رضا، تهران: نشر علمی و فرهنگی.

16. - مدنی، فرح، (1399). «گزارش نتیجۀ آزمایش آنالیز شیمیایی یک قطعه سکه ساسانی حاصل از کاوش محوطۀ جهانگیر ایلام به‌وسیلۀ دستگاه XRF دستی براساس درصد وزنی عناصر تشکیل‌دهنده». تهران: پژوهشکدۀ حفاظت و مرمت، پژوهشگاه میراث‌فرهنگی.

17. - مرادی، ابراهیم، (1386). «گزارش بررسی و شناسایی حوضۀ آبگیر سد کنگیر». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر‌نشده).

18. - ملکزاده‌بیانی، ملکه، (1374). تاریخ سکه از قدیم‌ترین ازمنه تا دورۀ اشکانیان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

20. - AghaAliGol, D.; Sodaei, B.; Khosravi, L. & Karimi, M., (2019). “A Survey study of glass artifacts of the Sassanid period; Case Study: Glass artifacts from Gonbad Jahāngir & Gowriyeh Tepe via Micro-PIXE method”. Bāstān-Sanji, No. 5(2), Pp: 47-70 (In Persian).

21. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian Manor House at Hajiabad, Iran. Monografie di Mesopotamia III, Florence, and Casa Edit rice Le Lettere,

22. - Bahroloulomi, F., (2018). “Report on the results of dating 5 samples of bricks and pottery from the excavation of Jahangir”. Tehran: Research Institute for Conservation and Restoration, Cultural Heritage Research Institute (In Persian).

23. - Beheshti, I., (2017). “Report of Microscopic study of twenty pottery samples of Gonbad-I Jahangir (Ilam province)”. Tehran: Research Institute for Conservation and Restoration, Cultural Heritage Research Institute (In Persian).

24. - Beheshti, I., (2020). “Report of Microscopic study 5 samples of gypsum mortar of Gonbad-I Jahangir (Ilam province)”. Tehran: Research Institute for Conservation and Restoration, Cultural Heritage Research Institute (In Persian).

25. - Bier, L., (1993). “The Sasanian Palaces and Their Influence in Early Islam”. ArsOrientalis, Vol 23, Pp: 57-66.

26. - Daryaee, T., (2008), Sassanid Empire, Translated by: Morteza Saqebfar, Tehran: Qoghnos Publishing (In Persian).

27. - Genito, B., (1997). “The Sasanian Manor House at Hajjabad. A review Article”.Annali dell’Istituto Orientale, Napoli, Pp: 537-548.

28. - Gyselen, R., (2020). “Personal conversation”. (Personal conversation).

29. - Henderson J., (2013). Ancient glass: an interdisciplinary exploration. Cambridge University Press.

30. - http://malekmuseum.org/artifact/3001.06.00051 &http://malekmuseum.org/artifact/0000.06.10017.

31. - https://museum.razavi.ir/fa/57355.

32. - IbnKhordādbeh, A.U., (1991). Al-Masālek va Al-Mamālek, H. Qarehchanlu (Trns.). Tehran: Maharat Publications (In Persian).

33. - Khalilollahi, S. & Abolghasemi, M., (2019). “Figurative and Written Aspects of Farrah on Sasanian Coins (224-651 CE)”. Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 22 (9), Pp: 197-216 (In Persian).

34. - Khosravi, L., (1399). “Newly-found Stucco Remains from the Sasanian Noble Residence at Gowriyeh and Jahāngir near the Kangir River of Eyvan, Ilam Province”.Pazhohesh-Ha-Ye Bastanshenasi Iran, No. 10(24), Pp: 141-167 (In Persian).

35. - Kröger, J., (1982). Sasanidischer Stuckdekor. Mainz: P. von Zabern.

36. - Loukonin, V. G., (2015). Sassanid Iranian Civilization. Translated by: Enayatollah Reza, Scientific and Cultural publication (In Persian).

37. - Madani, F., (2016). “Report of XRF test results on A piece of Sassanid coin from excavation of Jahangir site in Ilam province”. Tehran: Research Institute for Conservation and Restoration, Cultural Heritage Research Institute (In Persian).

38. - Malekzadeh Bayani, M., (1374). The history of coins from the oldest period to the Parthian period. Tehran: University of Tehran Press (In Persian).

39. - Moradi, E., (2007). “Kangir Dam Archaeological Survey Report”. Tehran: Archaeological Research Institute Documentation Center (In Persian).

40. - Pirani, B., (2001). “Survey report of Eyvān County in Ilam province”. Ilam: Cultural heritage documentation center of Ilam province (In Persian).

41. - Reuther, O., (1938). “Sasanian Architecture”. In: A survey of Persian Art, Vol 5. Ed. Arthur Upham Pope, Oxford University, Pp: 493-578 (In Persian).

42. - Shirazi, Z., (2019). “Report on Plant Archaeological Studies of Jahangir”. Zahedan: Shahr-I Sukhteh (In Persian).

43. - Stark, F., (1979). The Valleys of the Assassins: And Other Persian Travels. Ali Mohammad Saki (Trns.), 2nd Edition, Tehran: Scientific/Cultural Publications (In Persian).

44. - Tahmasebi, E., (2013), “Comparative analysis of Sasanian Palaces and Royal residences”. Pazhohesh-ha-ye Bastanshenasi Iran, No. 4(3), Pp: 153-168 (In Persian).

45. - Vanden Berghe, L., (1971). (e) 6th campaign. 1970. “excavations at Bard-e Bal. surveys in the district of Ayvān at Darvand. Kazāb. Seh Pā. Imamzadeh Gilan Gharbi (Emāmzāda-ye Gilān-e Ḡarbi): “La nécropole de Bard-i Bal au Luristan”. Archéologia, No. 43, Pp: 14-23.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.