سال 4، شماره 12 - ( 6-1399 )
سال 4 شماره 12 صفحات 187-169 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Amiri M. (2020). Stucco Decorations at Bishapur Based on the Ninth Season of Excavations. Parseh J. Archaeol. Stud.. 4(12), 169-187. doi:10.30699/PJAS.4.11.169
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-394-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-394-fa.html
امیری مصیب.(1399). تزئینات گچی و گچبری در بیشاپور براساس نویافتههای نهمین فصل کاوش مطالعات باستانشناسی پارسه 4 (12) :187-169 10.30699/PJAS.4.11.169
استادیار گروه تاریخی، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، amiri_m27@yahoo.com
چکیده: (6373 مشاهده)
استفاده از گچ بهعنوان تزئینات در ساختمانها عمری طولانی دارد. بررسی آثار بازمانده از دورههای تاریخی نشان میدهد که هنر گچبری از عصر اشکانیان روشمند و از اسلوب ویژه برخوردار شده است. این روشها در عصر ساسانیان رو به تکامل نهاده و در دوراناسلامی با تغییراتی تداوم یافت. دانستههای ما از هنر تزئینات گچبری دورۀ ساسانی بیشتر براساس کاوش چند محوطۀ مهم این دوره ازجمله شهر تاریخی بیشاپور است. بیشاپور مرکز کورهشاپور یکی از کوره یا ایالتهای پنجگانۀ پارس بهحساب میآمد در زمان «شاپور اول» دومین شاهنشاه ساسانی تأسیس شد. در کاوش بیشاپور درکنار تابلوهای موزاییک منحصربهفرد، گچبری و رنگآمیزی روی گچ، بهویژه در بخش ارگ شاهی بهدست آمده است. یافتههای مهمی ازجمله آشکار شدن فضاهای معماری در جنوب ایوان موزاییک در بخشی موسوم به «ارگ شاهی» و یافتههای سنگی ازقبیل: هاون، خونک، پیکرههای سنگی از جنس سنگ مرمر و مهرههای تزئینی، کورۀ شیشهگری و قطعات ظروف شیشهای، سفال و فلز ازجمله آثاری هستند که در کاوش فصل نهم بهدست آمده است. مهمترین آثار معماری بهدستآمده عبارتنداز: راهروهای ضلع جنوبی ایوان موزاییک، اتاقهای همراه با طاقچههای گچبری که بعضاً با رنگ قرمز از جنس گل اخرا نقاشی و تزئین شدهاند و همچنین در این اتاقها اندود گچ دیوارها و اندود گچی کف فضاهای معماری نیز بهدست آمده است. گچبریهای بهدستآمده بیشتر نوارهای موازی که بیشتر در حاشیۀ طاقچهها و ورودیها بهکار میرفته را شامل میشود. تزئینات گچی ایوان موزاییک شامل: اندود گچ و رنگآمیزی روی اندود و همچنین آثار و بقایای گچبری است. حال، پرسش اصلی در این پژوهش با ایننظر که این قطعات همگی متعلق به دورۀ ساسانی هستند، با چه روشی ساخته شدهاند؟ در این مقاله روش یافتهاندوزی دادهها به دو شیوۀ میدانی و کتابخانهای صورت گرفته و کوشششده است تا این یافتهها در بستر هنر گچبری دورۀ ساسانی شهر تاریخی بیشاپور معرفی و تجزیه و تحلیل شود.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1399/1/21 | پذیرش: 1399/3/19 | انتشار: 1399/6/10
دریافت: 1399/1/21 | پذیرش: 1399/3/19 | انتشار: 1399/6/10
فهرست منابع
1. - احمدی، حسین؛ و شکفته، عاطفه، (1390). «تزئینات گچبری در معماری قرون اولیۀ اسلامی ایران (قرن اول تا پنجم ه.ق)». فصلنامۀ ادبیات و هنر دینی، شمارۀ 4، صص: 150-125.
2. - اعظمی، زهرا؛ شیخالحکمایی، محمدعلی؛ و شیخالحکمایی، طاهر، (1392). «مطالعۀ تطبیقی نقوش گیاهی گچبریهای کاخ تیسفون با اولین مساجد ایران (مسجد جامع نائین، مسجد جامع اردستان، مسجد جامع اصفهان)». نشریۀ هنرهای زیبا ـ هنرهای تجسمی، دورۀ 18، شمارۀ 4، صص: 24-15.
3. - اکبری، حسن، (1397). « فناوری معماری در دورۀ نوسنگی بدون سفال (معماری کپرگاه)». مجلۀ مطالعات باستانشناسی پارسه، شمارۀ 3، صص: 52-35.
4. - امیری، مصیب؛ موسویکوهپر، سیدمهدی؛ و خادمیندوشن، فرهنگ، (1391). «طبقهبندی و گونهشناسی سفالیهای ساسانی-اسلامی بیشاپور مطالعه موردی: سفالهای فصل نهم کاوش». مجلۀ مطالعات باستانشناسی، شمارۀ 5، صص: 32-1.
5. - امیری، مصیب؛ و برفی، سیروس (1394). «یافتههای نو از نهمین فصل کاوش در شهر تاریخی بیشاپور». مفاخر میراثفرهنگی ایران، جشننامۀ دکتر صادق ملکشهمیرزادی، بهکوشش: مرتضی حصاری، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی و دانشگاه هنر اصفهان، صص: 219-203.
6. - برفی، سیروس؛ مرادی، حسن؛ عبداللهی، صدیقه؛ بیداری، رضا؛ ابوطالبیان، شهره؛ و محبی، خدیجه، (1391). «تاریخچه پژوهشهای باستانشناختی استان فارس». هشتاد سال باستانشناسی ایران. بهکوشش: یوسف حسنزاده و سیما میری، جلد نخست، تهران: انتشارات پازینه با همکاری موزۀ ملی ایران.
7. - پرادا، ادیت، (1357). هنر ایران باستان. با همکاری: رابرت دایسون و چارلز ویلکینسون. ترجمۀ یوسف مجیدزاده، تهران: دانشگاه تهران.
8. - پوپ، آرتور آپهام، (1338). شاهکارهای هنر ایران. تهران: انتشارات صفیعلیشاه و فرانکلین.
9. - پوپ، آرتور آپهام، (1365). معماری ایران، پیروزی شکل و رنگ. ترجمۀ کرامتالله افسر، تهران: انتشارات یساولی.
10. - پوپ، آرتور آپهام، (1389). شاهکارهای هنر ایران. ترجمۀ پرویز ناتلخانلری، چاپ پنچم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
11. - پوپ، آرتور آپهام، (1393). معماری ایرانی. ترجمۀ غلامحسین صدرافشاری، چاپ دهم، تهران: انتشارات فرهنگیان.
12. - پوپ، آرتور آپهام؛ و آکرمان، فیلیس، (1387الف). بررسی هنر ایرانی. زیرنظر: سیروس پرهام، جلد سوم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
13. - پوپ، آرتور آپهام؛ و آکرمان، فیلیس، (1387ب). سیری در هنر ایران. ترجمۀ نجف دریابندی، جلد هفتم، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
14. - حسنپور، عطا، (1393). «قلاگوری سیمره در دومین فصل از کاوش نجاتبخشی». مقالههای کوتاه دوازدهمین گردهمآیی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشکدۀ باستانشناسی. صص: 154-150.
15. - سجادی، علی، (1374). «هنر گچبری در معماری اسلامی ایران». مجلۀ اثر، شمارۀ 25، صص: 214-194.
16. - سرفراز، علیاکبر، (1366). «بیشاپور». شهرهای ایران، بهکوشش: محمدیوسف کیانی، جلد 2، تهران: انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
17. - شاهمحمدپور، علیرضا، (1384). «تزئینات تاقچههای گچی در کاخهای ساسانی بیشاپور». مجلۀ اثر، شمارههای 38 و 39، صص: 99-85.
18. - صالحیکاخکی، احمد؛ و اصلانی، حسام، (1390). «معرفی دوازده گونه از آرایههای گچی در تزئینات معماری اسلامی ایران». مجلۀ مطالعات باستانشناسی، دورۀ 3، شمارۀ 1، صص: 110-93.
19. - گریشمن، رومن، (1379). بیشاپور. ترجمۀ اصغر کریمی. جلد اول، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری (پژوهشگاه).
20. - گریشمن، رومن، (1391). هنر ایران در دوران پارت و ساسانی. ترجمۀ بهرام فرهوشی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
21. - مهیار، محمد، (1378). «پیشینۀ پژوهشها و کاوشهای باستانشناسی در بیشاپور». مجموعه مقالات دومین کنگره تاریخ و شهرسازی ایران، جلد دوم، تهران: انتشارات سازمان میراثفرهنگی کشور (پژوهشگاه)، صص: 69-11.
22. - نوروزی، رضا، (1384). «مسجد جامع بیشاپور (پنجمین فصل از دور سوم مطالعات باستانشناسی بیشاپور)». مجموعه مقالات دومین همایش باستانشناسان جوان ایران، بهکوشش: شهرام زارع، تهران: سازمان میراثفرهنگی و گردشگری (ادارۀ کل امور فرهنگی).
23. - واندنبرگ، لویی، (1379). باستانشناسی ایرانباستان. ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: دانشگاه تهران.
24. - هرمان، جورجیانا، (1373). تجدید حیات هنر و تمدن در ایران باستان. ترجمۀ مهرداد وحدتیدانشمند، تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
26. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian major house at hajiabad, Iran. Monography Di Mesopotamia II. Florence. Case Editrice Letter.
27. - Meldgaard, J.; Mortensen, P. & Thrane, H., (1963). “Excavations at Tepe Guran, Luristan”. Acta Archaeologica, No. XXXIV, Pp: 97-13
28. - Negahban, E., (1991). Excavations at Haft Tepe, Iran. University Museum Monograph, 70, University of Pennsylvania, Philadelphia.
29. - Thompson, D., (1976). Stucco from Chal Tarkhan Eshghabad near Rayy. London: Aris And Phillips.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |