سال 4، شماره 12 - ( 6-1399 )
سال 4 شماره 12 صفحات 135-121 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Kkanipour M, Kavosh H, Naseri R. (2020). Ancient Mining and Metallurgy Activities in Mazayjan District, Fars Province. Parseh J. Archaeol. Stud.. 4(12), 121-135. doi:10.30699/PJAS.4.12.121
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-349-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-349-fa.html
خانیپور مرتضی، کاوش حسینعلی، ناصری رضا.(1399). معدنکاوی و ذوب فلز کهن در بخش مزایجان، استان فارس مطالعات باستانشناسی پارسه 4 (12) :135-121 10.30699/PJAS.4.12.121
مرتضی خانیپور1 
، حسینعلی کاوش*2 ، رضا ناصری3
، حسینعلی کاوش*2 ، رضا ناصری3
1- پژوهشگر پسادکتری باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، سیستانوبلوچستان، ایران ،h.kavosh@uoz.ac.ir
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، سیستانوبلوچستان، ایران
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، سیستانوبلوچستان، ایران ،
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه زابل، سیستانوبلوچستان، ایران
چکیده: (5954 مشاهده)
شهرستان بوانات از نظر فعالیتهای معدنکاوی بسیار بااهمیت بوده، بهطوریکه امروزه بیشترین معادن فعال استان در این شهرستان قرار دارد؛ هرچند طی سالیان گذشته، مطالعات مختلفی ازسوی زمینشناسان درراستای معدنکاوی جدید و همچنین نقش معادن در توسعۀ پایدار صورت گرفته، اما از نظر باستانشناسی و معدنکاوی کهن مغفول مانده؛ بهطوریکه تنها از سوی پژوهشگران معدودی به معرفی دو معدن آن پرداختهاند. بخش مزایجان و مرکزی شهرستان بوانات طی یک فصل در سال 1394 ه.ش. مورد بررسی باستانشناسی قرار گرفت که منتج به شناسایی 200 اثر از نوسنگی تا اسلامی متأخر گردید؛ در اینمیان، 4 معدن و 4 محوطۀ سرباره مورد شناسایی و بررسی قرار گرفت. از آنجا که بررسی شهرستان بوانات بهطور کامل انجام نشده، مطمئناً با بررسی کامل این شهرستان و تمرکز بر شناسایی معادن و محوطههای مرتبط با فلزکاری کهن، میتوان آثار بیشتری را بازشناخت و نقش معدنکاوی کهن در شکلگیری استقرارها را در ادوار مختلف بررسی کرد. مطالعۀ ارتباط بین منابع معدنی و نحوۀ استخراج، استحصال، بهکارگیری، تبادل و تجارت آن توسط مردمان باستان، امری اساسی و حیاتی در مطالعات باستانشناسی خواهد بود و بازشناسی فرآیند صنعت فلزکاری به روشن کردن ارتباط میان مراحل مختلف در این چرخه و درک بهتر تأثیرات اجتماعی-اقتصادی این صنعت در بستر تحولات فرهنگی و تاریخی منطقۀ بوانات منجر میشود. مقالۀ حاضر سعی دارد تا با استناد به نتایج بررسی روشمند میدانی باستانشناختی در بخش مزایجان، شواهد مرتبط با چرخۀ صنعت فلزکاری را باز شناسد که در اینراستا پرسشهایی مربوط به اینکه، پیشینۀ صنعت فلزکاری و معدنکاوی در این منطقه به چه دورهای باز میگردد؟ فلزات استخراجشده چیست؟ و چرخۀ استخراج و استحصال چگونه بوده؟ مطرح گردید، که بهنظر میرسد عمدۀ این معادن جهت استخراج فلز مس و آهن مورد بهرهبرداری قرار گرفته بودند؛ گرچه جهت تاریخگذاری شواهد سطحی چندانی بهدست نیامده، اما معدود یافتههای سفالی سطحی، حاکی از تاریخ دورۀ اسلامی و احتمالاً ساسانی است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1399/2/10 | پذیرش: 1399/4/25 | انتشار: 1399/6/10
دریافت: 1399/2/10 | پذیرش: 1399/4/25 | انتشار: 1399/6/10
فهرست منابع
1. - امینامامی، سیدمحمد؛ و یغمایی، بامشاد، (1393). «تحلیل دادههای سنجش از راه دور (ژئوماتیک) در بررسیهای آرکئومتالوژی بر معادن باستانی محدودۀ جیان و فریادان در استان فارس». برگزیده مقالات اولین و دومین همایش ملی کاربرد تحلیلهای علمی در باستانسنجی و مرمت میراث فرهنگی، بهکوشش: مهدی رازانی و بهرام آجرلو، تبریز: دانشگاه هنر تبریز. صص: 87-59.
2. - بهنامفر، علی؛ و چگنی، کامران، (1397). «زمینشناسی انواع مختلف ذخایر گرافیت در ایران و جهان و روش نوین فرآوری آنها». مجموعه مقالات بیست و یکمین همایش انجمن زمینشناسی ایران، بهکوشش: روحالله ندری و سیدجواد مقدسی، قم: دانشگاه پیامنور، صص: 133-126.
3. - تقیپور، نادر، (1379). «زمینشناسی و ژنر رخداد مس جیان استان فارس». پایاننامۀ کارشناسیارشد زمینشناسی اقتصادی دانشگاه شیراز (منتشر نشده).
4. - حاجیعلیلو، سولماز؛ و لاله، هایده، (1392). «بررسی باستانشناختی پهنۀ فرهنگی نیشابور از منظر معدنکاوی و فلزکاری کهن در دوران اسلامی». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ 5، دورۀ 3، صص: 120-101.
5. - حافظابرو، عبداللهبن لطفالله، (1317). ذیل جامعالتواریخ رشیدی. تهران: انتشارات علمی.
6. - حافظابرو، عبداللهبن لطفالله، (1372). زبدهالتواریخ. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
7. - خانیپور، مرتضی، (1394). «گزارش بررسی و شناسایی باستانشناسی بخش مرکزی و مزایجان شهرستان بوانات». تهران: مرکز اسناد پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
8. - خانیپور، مرتضی؛ نیکزاد، میثم؛ میرقادری، محمدامین؛ عمادی، حبیب؛ طباطبایی، حمید؛ دوسه، فرانسوا؛ و طهماسبی، ملیحه، (1394). «نخستین فصل بررسی باستانشناسی بخش مرکزی و مزایجان شهرستان بوانات». مجموعه مقالات کوتاه همایش سالانه باستانشناسی، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری. صص: 160-155.
9. - رجبزاده، محمدعلی؛ و اسماعیلی، سهیلا، (1394). «مطالعه کانهزایی مس جیان در استان فارس با استفاده از دادههای ژئوشیمیایی و میانبارهای سیال». مجلۀ علوم زمین. شمارۀ 95. صص: 328-319.
10. - سمرقندی، کمالالدینعبدالرزاق، (1375). مطلع سعدین و مجمع بحرین. بهاهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
11. - شکری، خداکرم؛ و شبان، مجید، (1398). «بررسی تأثیرآلودگیهای معدن مس برروی خاک و گیاهان اطراف معدن مس بوانات». مطالعات علوم محیطزیست، شمارۀ 4، صص: 2113-2107.
12. - عودباشی، امید، (1393). «مطالعات فلزگری کهن در محوطۀ سنگتراشان لرستان، هزاره اول پ. م.». مجموعه مقالات همایش باستانشناسان جوان، بهکوشش: محمدحسین عزیزیخرانقی، مرتضی خانیپور و رضا ناصری، تهران: دانشگاه تهران، صص: 644-633.
13. - کتبی، محمود، (1364). تاریخ آلمظفر. بهاهتمام: عبدالحسین نوایی، تهران: امیرکبیر.
14. - معلمیزدی، معینالدین، (1326). مواهب الهی در تاریخ آلمظفر. جلد اول، تهران: اقبال.
15. - نجفی، مهسا، (1397). «کشتار در غار کانگوهر: تلفیق شواهد باستانشناسی و تاریخی». پایاننامۀ کارشناسیارشد باستانشناسی دانشگاه تهران (منتشر نشده).
16. - نظافتی، نیما؛ مؤمن زاده، مرتضی؛ و احمدی، کامران، (1396). «نقشۀ راه مطالعات معدنکاوی و فلزگری کهن در ایران». پژوهه باستانسنجی، سال 3، شمارۀ 1. صص: 98-77.
18. - Alavi, M., (2007). “Structures of the Zagros Fold-Thrust belt in Iran”. American Journal of Science, No. 13, Pp: 1064–1095.
19. - Amin-Emami, S. M. & Yaghmaei, B., (2009). “Remote sensing methods for investigation and recognition of the ancient mining activities (case study on Cu-Fe-Mn mineralization in western part of central iranian zone)”. Metalla, Issue 15, Vol. 1. Pp: 3-20.
20. - Fukai S.; Horiuchi, K. & Matsutani, T., (1973). Marv Dasht III: Excavations at Tall-I-Mushki, 1965. (Tokyo University Iraq-Iran Archaeological Expedition Reports 14), Tokyo: Institute of Oriental Culture of the University of Tokyo.
21. - Helwing, B., (2007). “Wisit to the Marvast Dam Area”. (unpublished).
22. - Kashani, P.; Sodaei, B.; Yousefizoshk, R. & Hamivand, M., (2013). “Arsenical Copper production in the Late-chalcolithic period, central plateau, Iran. Case study: Copper- based Artefacts in Meymanatabad”. Interdisciplinaria ArchaeologicaI, No. IV (2): Online First.
23. - Mortazavi, M.; Salehi Kakhki, A.; Golozar, M. A. & Talai, H., (2011). “Preliminary metallurgical investigation of copper_ based artifacts at Tape Sagzabad in Ghazvin plain, Iran (1500-800 BC)”. Iranian Journal of Archaeological Studies, No. 1 (2). Pp: 49-59.
24. - Najafi, M.; Niknami, K.; Gholamzade, S.; Khanipour, M. & Sołtysiak, A., (2018). “Human remains from Kan-Gohar cave, Iran, 2010-2015”. Bioarchaeology of the Near East, No. 12, Pp: 95–102.
25. - Simpson St. J. & Niece, S. La., (2010). “New light on old Swords from Iran”. The British Museum Technical Research Bulletin, No. 4, Pp: 95-101.
26. - Stein, A., (1936). “An Archaeological Tour in the Ancient Persis”. Iraq, No. III, Pp: 111-230.
27. - Thornton, C. P., (2009). “The Emergence of Complex Metallurgy on the Iranian Plateau: Escaping the Levantine Paradigm”. Journal of World Prehistory, No. 22, Pp: 301-327.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |