logo
سال 3، شماره 9 - ( 9-1398 )                   سال 3 شماره 9 صفحات 162-147 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.3.9.147
‎ 20.1001.1.26455048.1398.3.9.10.2

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shahsavari M, Mosavi Kohpar S M. (2019). The Inner Structure of the Zoroastrian Clergy During the Sassanid Era. Parseh J. Archaeol. Stud.. 3(9), 147-162. doi:10.30699/PJAS.3.9.147
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-267-fa.html
شهسواری میثم، موسوی‌کوهپر سید مهدی.(1398). ساختار درونی روحانیت زرتشتی در دورۀ ساسانی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 3 (9) :162-147 10.30699/PJAS.3.9.147

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-267-fa.html

ساختار درونی روحانیت زرتشتی در دورۀ ساسانی
میثم شهسواری*1 ، سید مهدی موسوی‌کوهپر2
1- دکتری باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران ، Shahsavar2891@gmail.com
2- دانشیار گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ علوم انسانی دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
چکیده:   (7082 مشاهده)
در جامعۀ طبقاتی دورۀ ساسانی، طبقۀ روحانیان یکی از مهم‌ترین ارکان این جامعه بوده که از نفوذ، اعتبار و محبوبیت بسیاری برخوردار و در سطوح پایین و بالای جامعه، نهادی مهم و تأثیرگذار بوده است. اما با این‌همه، این نهاد مهم چندان شناخته‌شده نیست و ابهامات بسیاری دربارۀ آن وجود دارد. با این‌که گمان می‌رود در دورۀ یادشده، باتوجه به رسمی‌بودن دین زرتشتی، نهاد روحانیت آن دارای ساختار مشخص و سلسله‌مراتب معینی بوده باشد، اما به‌دلیل مبهم بودن اطلاعات منابع مختلف به‌غیر از چند لقب و عنوان اطلاع بیشتری از چگونگی این ساختار در دست نیست. باتوجه به اهمیت بسیار زیاد این طبقه، درک درست دورۀ ساسانی، بدون درک و شناخت درست طبقۀ روحانیت آن حاصل نخواهد شد و یکی از اساسی‌ترین مسائل این طبقه، ساختار درونی آن است که باتوجه به پیچیدگی‌های ذکرشده، نیازمند پژوهشی مستقل است. در نتیجه، این مقاله با طرح پرسش‌هایی نظیر ساختار درونی روحانیت زرتشتی به چه صورت بوده است؟ اساساً افراد این نهاد در دورۀ ساسانی و پس از آن با چه عنوان یا عنوان‌هایی نامیده می‌شدند؟ این ساختار باتوجه به پویایی جامعۀ دورۀ ساسانی چه تغییراتی به خود دیده است؟ تلاش کرده است به این مسألۀ بسیار مهم ورود کند. مقالۀ پیش‌رو که اطلاعات آن به‌شیوۀ کتابخانه‌ای گردآوری شده و روش پژوهش آن توصیفی-تحلیلی است، تلاش کرده در این‌زمینه کنکاشی نماید. مهم‌ترین نتایج این پژوهش عبارتنداز: نهاد روحانیت زرتشتی در دورۀ ساسانی بسیار پویا بوده و در طول این دوره متغیر بوده است؛ روحانیان زرتشتی دورۀ ساسانی را به دو گروه کلی ازنظر حضور پیشه‌های حکومتی و عناوین رسمی می‌توان بخش نمود؛ روحانیانی که صرفاً فعالیت مذهبی می‌کرده‌اند و روحانیانی که در خدمت دولت یا به‌عبارت دیگر دارای پیشۀ رسمی بودند. تعیین جایگاه و تقدم و تأخر عناوین رده‌های بالای این طبقه، مانند «رد»، «دستور» و «موبد» امکان‌پذیر نیست و رئیس طبقۀ روحانیت (که از اواسط دورۀ موردنظر «موبدان‌موبد» نامیده می‌شود) یکی از اعضای طبقۀ موسوم به «بزرگان» در دورۀ ساسانی بوده است. 
واژه‌های کلیدی: روحانیت زرتشتی، ساختار درونی و سلسله‌مراتب نهاد روحانیت، دورۀ ساسانی.
متن کامل [PDF 412 kb]   (3797 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1398/4/4 | پذیرش: 1398/6/18 | انتشار: 1398/9/28
فهرست منابع
1. - آسموسن، جی. بی، (1386). «منابع اطلاع غرب از مذهب ایران باستان» در دیانت زرتشتی، مجموعۀ سه گفتار از کای‌بار، آسموسن و مری بویس. برگردان: فریدون وهمن. تهران: انتشارات جامی.
2. - اکبرزاده، داریوش، (1381). کتیبه‌های پهلوی. تهران: انتشارات پازینه.
3. - اکبرزاده، داریوش، (1385). سنگ‌نبشته‌های کرتیر موبدان موبد. تهران: انتشارات پازینه.
4. - اوشیدری، جهانگیر، (1371). دانشنامۀ مزدیسنا. تهران: نشر مرکز.
5. - بشاش‌کنزق، رسول، (1391). «قرائت خرده سفال کتیبه‌دار تپه هگمتانه»، مطالعات باستان‌شناسی، دورۀ 5، شمارۀ 1، صص: 9-1.
6. - بویس، مری، (1386). «دیانت زرتشتی در دوران متأخر» در دیانت زرتشتی، مجموعۀ سه گفتار از کای‌بار، آسموسن و مری بویس، برگردان: فریدون وهمن، تهران: انتشارات جامی.
7. - پورداوود، ابراهیم، (1307). ادبیات مزدیسنا یشت‌ها. جلد اول، بمبئی: انتشارات انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی.
8. - جعفری‌دهقی، محمود، (1395). راهنمای کتیبه‌های فارسی میانه. تهران: انتشارات سمت.
9. - جعفری، علی‌اکبر، (1395). ستوت‌یسن. تهران: انتشارات فروهر.
10. - حسینی، سیدحسن، (1384). «درجات گناه، تاوان و پتت در دین زرتشتی». مجلۀ هفت آسمان. شمارۀ 28، صص: 224-187.
11. - دربارۀ پنج خیم آسرونان، (1382). «دربارۀ پنج خیم آسرونان». در: متن‌های پهلوی، پژوهش: سعید عریان، تهران: پژوهشگاه سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
12. - دریایی، تورج، (1383). سقوط ساسانیان. ترجمۀ منصوره اتحادیه و فرحناز امیرخانی‌حسینک‌لو، تهران: نشر تاریخ ایران.
13. - دریایی، تورج، (1392الف). شاهنشاهی ساسانی. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: انتشارات ققنوس.
14. - دریایی، تورج، (1392ب). ساسانیان. ترجمۀ شهرناز اعتمادی، تهران: انتشارات توس.
15. - دریایی، تورج؛ ملکزاده، سودابه، (1394). «چرا کرتیر فراموش شد؟»، ایران‌نامه. سال 30، شمارۀ 2، صص: 280-287.
16. - دوستخواه، جلیل، (1385الف). «پیوست»، در: اوستا. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه. جلد اول، تهران: انتشارات مروارید. چاپ دهم.
17. - دوستخواه، جلیل، (1385ب). «واژه‌نامه» در: اوستا. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه، جلد اول، تهران: انتشارات مروارید، چاپ دهم.
18. - دوشن‌گیمن، ژاک، (1387). «دین زرتشتی» در: تاریخ ایران کمبریج. جلد سوم. قسمت چهارم. ویراستۀ جی. ای. بول.ْ ترجمۀ تیمور قادری، تهران: انتشارات مهتاب.
19. - دویونگ، آلبرت، (1390). «نقش مغان». در: تولد یک امپراتوری. گردآوری وستا سرخوش کورتیس و سارا استیوارت، ترجمۀ مهدی افشار، تهران: انتشارات نگارستان کتاب.
20. - دینکرد چهارم. (1393). آوانویسی. ترجمه و واژه‌نامه: مریم رضایی. زیر نظر: سعید عریان، تهران: انتشارات علمی.
21. - دینکرد هفتم. (1389). تصحیح متن، آوانویسی، نگارش فارسی، واژه‌نامه و یادداشت‌ها از: محمدتقی راشدمحصل، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
22. - روایت آذرفرنبغ فرخ‌زادان. (1384). مصحح و مترجم: حسن رضایی‌باغ‌بیدی، تهران: انتشارات مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
23. - روایت امیداشوهیشتان. (1376). ترجمۀ نزهت صفای‌اصفهانی، تهران: نشر مرکز.
24. - روایت پهلوی. (1367). ترجمۀ مهشید میرفخرایی، تهران: انتشارات مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
25. - زرین‌کوب، عبدالحسین، (1388). تاریخ مردم ایران؛ ایران قبل از اسلام. تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر. چاپ یازدهم.
26. - زنر، آر. سی.، (1384). زروان یا معمای زرتشتی‌گری. ترجمۀ تیمور قادری، تهران: انتشارات امیرکبیر.
27. - ساسانفر، آبتین، (1390). گاتاها سروده‌های زرتشت. تهران: انتشارات بهجت. 411.
28. - شاکد، شائول، (1384). ایران از زرتشتی تا اسلام. ترجمۀ مرتضی ثاقب‌فر، تهران: انتشارات ققنوس.
29. - صد در نثر و صد در بندهش. (1909) .edited by Ervad Manji NasarvanjiDhabhar, Published by the trustee of the Parsee Punchayet Funds and roerties, 1909, p. 34
30. - عریان، سعید، (1391الف). «واژه‌نامه» در: مادیان هزاردادستان. پژوهش از سعید عریان، تهران: انتشارات علمی.
31. - عریان، سعید، (1391ب). «یادداشت‌ها» در: مادیان هزاردادستان. پژوهش از سعید عریان، تهران: انتشارات علمی.
32. - فرای، ریچارد، (1382). تاریخ باستانی ایران. ترجمۀ مسعود رجب‌نیا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
33. - فرخ‌مرد بهرامان، (1391). مادیان هزاردادستان. پژوهش از سعید عریان، تهران: انتشارات علمی.
34. - کریستنسن، آرتور، (1368). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: انتشارات دنیای کتاب.
35. - کلیما، اوتاکر، (1386). تاریخ جنبش مزدکیان. ترجمۀ جهانگیر فکری‌ارشاد، تهران: انتشارات توس، چاپ دوم.
36. - گات‌ها. (1384). ترجمه و تألیف: ابراهیم پورداوود، تهران: انتشارات اساطیر.
37. - گزیده‌های زاداسپرم. (1366). ترجمۀ محمدتقی راشدمحصل، تهران: موسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
38. - گوبل، روبرت، (1384). گل‌مهرهای تخت‌سلیمان. ترجمۀ فرامرز نجدسمیعی، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی و گردشگری.
39. - لوکونین، ولادمیر. گ.، (1389). ایران 2. ترجمۀ مسعود گلزاری و مهردخت وزیرپور کشمیری، تهران: نشر کتابدار.
40. - مزداپور، کتایون، (1383). «سورسخن». فرهنگ. شمارۀ 52-51، پاییز و زمستان.
41. - مجمل‌التواریخ و القصص. (1378). از نوادۀ مهلب پسر محمد پسر شادی، ویرایش سیف‌الدین نجم‌آبادی و زیگفرید وبر، نیکارهورَن: دومونده.
42. - مسعودی، علی‌‌بن حسین، (1381). التنبیه و الاشراف. ترجمۀ ابولقاسم پاینده، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
43. - موله، م.، (1363). ایران باستان. ترجمۀ ژاله آموزگار، تهران: انتشارات توس.
44. - نامه‌های منوچهر (1394). «پیش‌گفتار». در: نامه‌های منوچهر. متن انتقادی واژه‌نامه و نمایۀ پهلوی از: یدالله‌منصوری و پیمان شریفانی، تهران: اتشارات آوای خاور.
45. - ویسپرد (1385). «ویسپرد» در: اوستا. ترجمه و تصحیح: جلیل دوستخواه. جلد دوم، تهران: انتشارات مروارید، چاپ دهم.
46. - یسنا (1385). «یسنا» در: اوستا. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه. جلد اول، تهران: انتشارات مروارید، چاپ دهم.
47. - یشت‌ها (1385). «یشت‌ها» در: اوستا. گزارش و پژوهش: جلیل دوستخواه. جلد اول، تهران: انتشارات مروارید، چاپ دهم.
48. - یعقوبی، ابن‌واضح (1382). تاریخ یعقوبی. جلد اول، ترجمۀ محمدابراهیم آیتی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
50. - Akbarzadeh, D. & Daryae, T., (2012). “Inscribed Sasanian Bullae at the National Museum of Iran”. e-Sasanika 12. Pp: 1-27.
51. - Frye, R. N., (1968). “Sasanian Clay Sealings in the Collection of Mohsen Foroughi”. Iranica Antiqua VIII. Pp:118-132
52. - Gyselen, R., ( 1995) Les sceaux des mages de l’Iran sassanide; Au Carrefour des religions. Res Orientales VII.
53. - Gyselen, R., (2001). “La province Sassanie d'Abhar”. Stlr. Pp: 31-44.
54. - Miri, N., (2013). “Sasanian Administration and Sealing Practices”. In: The Oxford Handbook of Ancient Iran, Edited by Daniel T. Potts, Oxford university press.
55. - Shaki, M., “Dastūr”, ( 2011) http://www.iranicaonline.org/articles/dastur
56. - “The Pahlavi Widēwdād”. (2014). In: Wrestling with the demons of the Pahlavi Widewdad. transcription, translation, and commentary by Mahnaz Moazami, Leiden |& Boston, Brill.
57. - Zaehner, R. C., (1955). Zurvan, A Zoroastrian Dilemma. Oxford, Clarendon Press.
58. - http://www.anjomanemobedan.org/gathas/33
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.