logo
سال 3، شماره 9 - ( 9-1398 )                   سال 3 شماره 9 صفحات 146-139 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.30699/PJAS.3.9.139
‎ 20.1001.1.26455048.1398.3.9.9.1

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Akbarzadeh D, Sharifian F, Heidar Pour A. (2019). Mineralogy of Sasanian Bullae. Parseh J Archaeol Stud. 3(9), 139-146. doi:10.30699/PJAS.3.9.139
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-266-fa.html
اکبرزاده داریوش، شریفیان فریبا، حیدری‌پور آزاده.(1398). کانی‌شناسی ترکیبات گِل‌مُهرهای ساسانی مطالعات باستان‌شناسی پارسه 3 (9) :146-139 10.30699/PJAS.3.9.139

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-266-fa.html

کانی‌شناسی ترکیبات گِل‌مُهرهای ساسانی
داریوش اکبرزاده*1 ، فریبا شریفیان2 ، آزاده حیدری‌پور2
1- دانشیار گروه زبان‌های باستانی و متون کهن، پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، کتیبه و متون کهن پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران ، d.akbarzadeh@richt.ir
2- استادیار گروه زبان‌های باستانی و متون کهن، پژوهشکدۀ زبان‌شناسی، کتیبه و متون کهن پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
چکیده:   (7880 مشاهده)
امپراتوری ساسانی یکی از باشکوه‌ترین سلسله‌های ایران باستان بوده است؛ از این دوره، هم آثار باستان‌شناختی و هم دست‌نویس‌های پهلوی زرتشتی ارزشمندی وجود دارد. افزون‌بر این، تأثیر آیین گفتاری این دوره بر دورۀ پساساسانی نیز غیرقابل‌انکار است. با وجود این، گل‌مهرهای نوشته‌دار و بی‌نوشتۀ ساسانی یکی از مهم‌ترین آثار به‌جامانده از این دورۀ باشکوه است. گل‌مهرهای ساسانی در شناخت جغرافیای اداری روزگار ساسانی یکی از مهم‌ترین منابع به‌شمار می‌آیند. در یک‌سدۀ گذشته در موضوع ویژگی هنری و نوشته‌های آن‌ها کارهای ارزشمندی به چاپ رسیده است. باتوجه به اهمیت این منابع، در این مقاله تلاش‌شده تا با یک آزمایش فنی مبتنی‌بر «EPMA: Electron Probe Micro-Analyzer» (میکرو آنالایزر الکترون پروب) برای نخستین‌بار بر مواد ترکیبی این گل‌مهر‌ها تمرکز شود. این مقاله بر تشخیص ترکیبات گل‌مهر از دید کانی‌شناسی و پاسخ به این پرسش که، آیا سازندگان این گل‌مهرها در ساخت آن‌ها از استاندارد خاصی پیروی می‌کردند یا نه؟ تأکید دارد. نگارندگان برای انجام این آزمایش‌های فنی، قطعات بسیار ریزی از گل‌مهرهای سه محوطۀ شناخته‌شدۀ ساسانی، یعنی: «تخت‌سلیمان»، «قصر ابونصر» و «تپه‌کبودان» را انتخاب کرده‌اند. برای پاسخ به پرسش اصلی مقاله، آزمایش «ای. پی. ام. ای» (EPMA) انتخاب شده است که یکی از دقیق‌ترین آزمایش‌ها برای انجام این پژوهش محسوب می‌شود. در مرحلۀ نخست، ابتدا عناصر ترکیبی ثابت از هر گل‌مهر (محوطه) را به‌دست آورده و سپس ترکیبات گل‌مهرهای سه محوطۀ ساسانی، ارزیابی و باهم سنجیده شده‌اند. هدف از این ارزیابی، پاسخ به این پرسش است که، آیا سازندگان گل‌مهرها از معادن خاصی برای انتخاب گِل خام استفاده می‌کرده‌اند؟ آیا آن‌ها برای انجام این کار و برای انتخاب آن گل، از دانش (اطلاعات) خاصی پیروی می‌کردند؟ نتایج آزمایش‌ها نشان می‌دهد که سازندگان گِل خام (مواد اولیه) خود را از هرجایی انتخاب نکرده و در این موضوع بسیار دقیق عمل کرده‌اند. نزدیکیِ عناصر ترکیبی نمونه‌های دو محوطۀ مهم تخت‌سلیمان و قصر ابونصر نشان می‌دهد که سازندگان این آثار از دانش و فهم فوق‌العاده‌ای در زمینۀ انتخاب مواد اولیه برخوردار بوده‌اند.
واژه‌های کلیدی: ساسانیان، گِل‌مُهر، آزمایش EPMA، مواد ترکیبی گِل‌مُهر.
متن کامل [PDF 934 kb]   (954 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: میان‌رشته‌ای
دریافت: 1398/2/10 | پذیرش: 1398/5/23 | انتشار: 1398/9/28
فهرست منابع
1. - Akbarzadeh, D. & Daryaee, T., (2012). “Inscribed Sasanian Bullae at the National Museum of Iran”, e-Sasanika 12, online. California: Sasanika.
2. - Ashkanani, H. & Tykot, R. H., (2013). “Interregional interaction and Dilmun Power in the Bronze Age: A provenance study of ceramics from Bronze Age sites in Kuwait, and Bahrain using non-destructive XRF analysis”. In R. A. Armitage & J. H. Burton (Eds.), Archaeological Chemistry VIII. ACS Symposium Series, 1147. Pp: 245-267, Washington: American Chemical Society.
3. - Azarpay, G., (2003). “Bullae from the Pahlavi Archive at the University of California Berkeley”. In: Ērān ud Anērān: Marshak Festschrift, www.transoxania.org, online.
4. - Boyce, M., (1987). “Ātaškada (Fire-temple)”. In: Encyclopaedia of Iranica, online, New York: Columbia Univ.
5. - Daryaee, T., (2008). Sasanian Persia: The Rise and Fall of an Empire. London: Tauris.
6. - Frye, R., (1973). Sasanian Remains from Qasr-i Abu Nasr (Seals, Sealing and Coins). Harvard University.
7. - Gignoux, Ph. & Gyselen, R., (1987). “Bullet Sceaux Sassanides de Diverses Collections (Collaboration de A. D. H. Bivar)”. Studia Iranica, cahier 4, Paris.
8. - Gobl, R., (1976). Die Tonbullen vom Tacht-e Suleiman. (Band I). Berlin: DAI.
9. - Gubaev, A. G.; Loginov, S. D. & Nikitin, A. B., (1996). “Sasanian Bullae from the Excavations of Ak-Depe by the Station of Artyk”. IRAN. Vol. 34. Pp: 55-59.
10. - Gyselen, R., (2002). Nouvoux Materiaux pour la Geographie Historique de l’Empire Sassanide: Sceaux Administratifs de la Collection Ahmad Saeedi, Paris.
11. - Malandra, W., (2005). “Zoroastrianism (Historical Review up to the Arab Conquest)”. In: Encyclopaedia of Iranica, online. New York: Columbia Univ.
12. - Tanasi, D.; Tykot, R. H.; Pironr, F. & McKendry, E., (2017). “Provenance Study of Prehistoric Ceramics from Sicily: A Comparative Study between XRF and XRF”. Journal of Open Archaeology, Volume 3, Issue 1. Pp: 222-234.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.