سال 6، شماره 20 - ( 6-1401 )
سال 6 شماره 20 صفحات 269-247 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Pourshabanian Z, Mortezai M, Khamseh H. (2022). An Analysis of the Structural Pattern of Mosques Matching the Climate in Hamadan City. Parseh J. Archaeol. Stud.. 6(20), 247-269. doi:10.30699/PJAS.6.20.247
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-244-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-244-fa.html
پورشعبانیان زهرا، مرتضایی محمد، خمسه هایده.(1401). تحلیلی بر الگوی ساختاری مساجد همسان با اقلیم در شهر همدان مطالعات باستانشناسی پارسه 6 (20) :269-247 10.30699/PJAS.6.20.247
زهرا پورشعبانیان*1 
، محمد مرتضایی2 ، هایده خمسه3
، محمد مرتضایی2 ، هایده خمسه3
1- دکتری باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران. ، zahra_pourshabanian@yahoo.com
2- دانشیار گروه باستانشناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستانشناسی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر، ابهر، ایران.
2- دانشیار گروه باستانشناسی دوران اسلامی، پژوهشکدۀ باستانشناسی پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، تهران، ایران
3- استادیار گروه باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد ابهر، ابهر، ایران.
چکیده: (2073 مشاهده)
معماری بومی و سنتی هر منطقه برگرفته از اقلیم و جغرافیای آن منطقه بوده است و مساجد بهعنوان مهمترین بنای ماندگار اسلام در شهرها و اقلیمهای مختلف با حفظ ویژگیهای منحصربهفرد خود متناسب با اقلیم هر منطقه در گذر زمان توسعه و دوام یافتهاند. بقای ساختار مساجد تاریخی همدان نیز تحتتأثیر شاخصهای اقلیمی منطقه بوده و اقلیم ساختار مساجد را طی سالیان متمادی تضمین نموده و امکان همزیستی مسالمتآمیز معماری با محیطزیست و همسازی آن را فراهم کرده است. بر اینمبنا، این پرسش قابلیت طرح مییابد که خصوصیات اقلیمی تا چه میزان در فرآیند شکلیابی مساجد تأثیر داشته است؟ بهعبارت دیگر، عوامل اقلیمی تا چه اندازه در ایجاد اشکال و فرمهای مشابه در ساختمان مساجد همدان مؤثر واقع شدهاند؟ هدف از انجام پژوهش آن است تا با اتکا به منابع مطالعاتی و بررسیهای میدانی، شاخصهای اقلیمی همدان را در ساختار مساجد بازشناسی کرده تا زمینۀ پاسخگویی به پرسشهای مذکور فراهم گردد. با توجه به آنکه کیفیت الگوی ساختاری و مصالح مورد استفاده در مساجد شهر همدان، با توجه به اقلیم کوهپایهای مرتفع منطقه، دارای مشابهتهای فراوان با یکدیگر است، و طراحی همسان با اقلیم در اکثر مساجد این منطقه همانند سایر شهرهای اقلیم کوهپایهای مرتفع و کوهستانی رعایت شده است؛ در نتیجه با مطالعه و تطبیق معماری و اقلیم میتوان میزان تبعیت از اقلیم در معماری این سازههای ارزشمند را دریافت. بهمنظور شناخت معماری مساجد تاریخی شهر همدان، کلیۀ دادههای اسنادی، کتابخانهای و میدانی در نگاهی جامع بررسی شده تا تأثیرات اقلیم در ساختار معماری مساجد نمایان شود.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1398/9/5 | پذیرش: 1399/6/11 | انتشار: 1401/6/10
دریافت: 1398/9/5 | پذیرش: 1399/6/11 | انتشار: 1401/6/10
فهرست منابع
1. - اولیویه، گیوم آنتوان، (1371). سفرنامۀ اولیویه. ترجمۀ محمد طاهر میرزا، تهران: نشر اطلاعات.
2. - اذکایی، پرویز، (1380). همداننامه؛ بیست گفتار درباره مادستان. همدان: نشر مادستان.
3. - ابراهیمزاده، سیامک، (1394). فنآوریهای نوین ساختمانی. جلد 2، تهران: شهرآب آیندهسازان.
4. - پورشعبانیان، زهرا، (1397). «تحلیلی بر الگوی ساختاری مساجد همدان از قرون میانۀ اسلامی تا دوران قاجار». رسالۀ دکتری تخصصی باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران (منتشرنشده).
5. - پورشعبانیان، زهرا؛ مرتضایی؛ و هایده، خمسه، (۱۳۹۷). «بازشناسی و تحلیل معماری مسجد جامع همدان». فصلنامۀ مطالعات باستانشناسی پارسه، 2 (۵): ۱۱۱-۱۲۶.
6. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد جامع، (1375). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
7. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد میرزا تقی، (1376). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
8. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد نظربیگ، (1381). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
9. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد شالبافان، (1378). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
10. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد شریف الملک بزرگ، (1377). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
11. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد شریف الملک کوچک، (1382). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
12. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد کبابیان، (1384). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
13. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد کلپا، (1380). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
14. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد امامزاده یحیی، (1379). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
15. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد پیغمبر، (1379). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
16. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد حاج احمد، (1377). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
17. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد چمن چوپانا، (1377). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
18. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد علویان، (1377). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
19. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد کلبعلی، (1376). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
20. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد کلبعلی، (1379). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
21. - پروندۀ ثبت اثر تاریخی مسجد شورین، (1376). همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
22. - جهانپور، علی، (1374). مسجدجامع همدان. فصلنامۀ فرهنگی، اجتماعی، 1 (4): 78-82
23. - رضایی همدانی، عماد الدین، (1381). سیمای همدان. همدان: انتشارات انوشه.
24. - رازجویان، محمود، (1388). آسایش در پناه معماری همساز با اقلیم. تهران: انتشارات دانشگاه شهیدبهشتی.
25. - زارعی، محمدابراهیم، (1384). «مسجد جامع همدان». فرهنگ همدان، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان همدان، 5 (23-24): 82-89
26. - زارعی، محمدابراهیم، (1390). «ساختار کالبدی- فضایی شهر همدان از آغاز دورۀ اسلامی تا پایان دورۀ قاجار براساس مدارک و شواهد موجود». فصلنامه نامه باستانشناسی، 1 (1): 82-57.
27. - زمرشیدی، حسین، (1368). اجرای ساختمان با مصالح سنتی. تهران: مؤسسۀ چاپ و انتشار افشار.
28. - سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور، (1385). مقررات و معیارهای طراحی و اجرایی جزئیات تیپ ساختمانی. تهران: انتشارات سازمان برنامه و بودجه.
29. - اطلاعات سازمان هواشناسی استان همدان، (1387).
30. - صابریهمدانی، احمد، (1381). تاریخ مفصل همدان. همدان:چاپ نگین.
31. - شیروانی، زینالعابدین، (1339)، ریاضالسیاحه. مصحح: اصغر حامد، تهران: کتابفروشی سعدی.
32. - طاهباز، منصوره؛ و جلیلیان، شهربانو، (1390). اصول طراحی معماری همساز با اقلیم در ایران با رویکرد به معماری مساجد. تهران: دانشگاه شهیدبهشتی.
33. - عرب، کاظم، (1375). «مسجد جامع همدان». دوماهنامۀ دینی-فرهنگی و اجتماعی، 5 (25): 50-55.
34. - کسمایی، مرتضی، (1372). پهنهبندی اقلیمی ایران مسکن و محیطهای مسکونی. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
35. - کسمایی، مرتضی، (1387). اقلیم و معماری. ویراست دوم، اصفهان: نشر خاک.
36. - قراگزلو، غلامحسین، (1366). هگمتانه تا همدان. تهران: انتشارات اقبال.
37. - مصطفوی، محمدتقی، (1332). هگمتانه. همدان: بینام.
38. - مقدسی، ابوعبداللَّه محمد بن احمد، (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایرانی.
39. - مستوفی، محمدمحسن بن محمدکریم، (1375). زبده التواریخ. بهکوشش: بهروز گودرزی، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزد.
40. - مهریار، محمد؛ فتحاللهیف، شامیل؛ فخارتهرانی، فرهاد؛ قدیری، بهرام، (1378). اسناد تصویری شهرهای ایران دورۀ قاجار. تهران: سازمان میراثفرهنگی کشور (پژوهشگاه)، دانشگاه شهیدبهشتی.
41. - موریه، جیمزجاستی نین، (1386). سفرنامۀ جیمز موریه. ترجمۀ ابوالقاسم سری، تهران: انتشارات توس
42. - نقرهکار، عبدالحمید، (1389). مبانی نظری معماری. تهران: دانشگاه پیام نور.
43. - نوایی، کامبیز؛ و حاجیقاسمی، کامبیز، (1390). خشت و خیال شرح معماری اسلامی ایران. تهران: انتشارات سروش.
44. - هژبری، علی، (1385). «گزارش توصیفی مقدماتی کاوش لایهشناختی شبستان مسجد جامع همدان»، همدان: مرکز اسناد اداره کل میراثفرهنگی استان همدان (منتشر نشده).
45. - یاقوت، حموی، (1380). ترجمۀ کتاب المعجم البلدان. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.
47. - Agbarkar, A. H., (2010). Theoretical foundations of architecture. Tehran: Payam Noor University.
48. - Alaviyan Mosque historical monument registration file, (1998). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
49. - Arab, K., (1996). “Hamadan Grand Mosque”. Religious, Cultural and Social Bimonthly, 5 (25): 50-55
50. - Azkaei, P., (2001). Hamedan Name; Twenty words about Madestan, Hamedan: Madestan Publishing.
51. - Çelebi, E., (1896). Evliya Çelebi seyahatnamesi1611-1682. Publisher dm Maba’asi.
52. - Ebrahimzadeh, S., (2015). New construction technologies. Vol. 2, Tehran: Shahrab Aindehsazan.
53. - Haj Ahmed Mosque historical monument registration file, (1998). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
54. - Hojbari, A., (2006). “Preliminary descriptive report of the stratigraphic exploration of the Shabestan Jame Mosque in Hamedan”. Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
55. - Information of Meteorological Organization of Hamadan Province, (2008).
56. - Jahanpour, A., (1995). “Hamadan Mosque”. Cultural and Social Quarterly, 1 (4): 78-82.
57. - Jame Mosque historical work registration file, (1996). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
58. - Kalb Ali Mosque historical monument registration file, (2000). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
59. - Kalpa Mosque historical monument registration file, (2001). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
60. - Karagzlou, Gh., (1987). Hegmataneh to Hamedan. Tehran: Iqbal Publications.
61. - Kasmai, M., (1993). Climatic Zoning of Iran, Housing and Residential Environments. Tehran: Building and Housing Research Center.
62. - Kasmai, M., (2008). Climate and architecture. second edition, Isfahan: Khak Publication.
63. - Kebabian Mosque historical monument registration file, (2005). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province.
64. - Management and Planning Organization, (2006). Regulations and criteria for the design and implementation of construction brigade details, Tehran: Publications of the Program and Budget Organization.
65. - Mehyar, M.; Fethullah Yev, Sh.; Fakhar Tehrani, F.; Qadiri, B., (1999). Visual documents of Iranian cities during the Qajar period. Tehran: Cultural Heritage Organization of the country (Research Institute), Shahid Beheshti University.
66. - Mirza Taghi Mosque historical monument registration file, (1997). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
67. - Moghdisi, A. A. M. A., (1982). Ahsan al-Taqasim in Marafah al-Akalim. Translated by Alinghi Manzavi, Tehran: Iranian Authors and Translators Company.
68. - Moriah, J. J., (2007). James Moriah's travelogue. Translated by: Abolqasem Seri, Tehran: Toss Publications
69. - Mostafavi, M. T., (1953). Hegmataneh. Hamedan: Anonymous.
70. - Mostofi, M. M. M. K., (1996). Zabdeh al-Tavarikh, by Behrouz Gudarzi. Tehran: Dr. Mahmoud Afshar Yazdi Endowment Foundation.
71. - Navaei, C. &Haji Ghasemi, C., (2011). Clay and imagination, a description of Islamic architecture in Iran. Tehran: Soroush Publishing House.
72. - Nazarbeyg Mosque historical monument registration file, (2002). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
73. - Olivier, G. A., (1992). Olivier's travelogue. Translated by: Translated by Mohammad Tahir Mirza, Tehran: Information Publishing.
74. - Pourshabanian, Z., (2018). “Analysis of the structural pattern of Hamadan mosques from the Islamic Middle Ages to the Qajar era”. Ph.D. dissertation in archeology, Islamic Azad University, Tehran Science and Research Unit (Unpublished).
75. - Pourshabanian, Z.; Mortezaei, M. & Khamseh, H., (2018). “Recognition and Analysis of Architecture of Hamedan Great Mosque”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 2 (5): 111-126.
76. - Razjoyan, M., (2009). Comfort under the shelter of climate compatible architecture. Tehran: Shahid Beheshti University Press.
77. - Rezaei Hamdani, E., (2002). Simai Hamedan. Hamedan: Anoushe Publications.
78. - Saberi Hamdani, A., (2002). Detailed history of Hamedan. Hamedan: Nagin Press.
79. - Shalbafan Mosque historical monument registration file, (1999). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
80. - Shirvani, Z. al-A., (1960). Riaz al-Sayaha. Revised by: Asghar Hamed, Tehran: Saadi Bookstore.
81. - Sheverin Mosque historical monument registration file, (1997). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
82. - Tahbaz, M. & Jalilian, Sh., (2011). The principles of architectural design compatible with the climate in Iran with an approach to mosque architecture. Tehran: Shahid Beheshti University.
83. - The file of registration of Chaman Chopana Mosque historical work, (1998). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
84. - The file of registration of Kalb Ali Mosque, (1997). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
85. - The file of registration of the historical work of Imamzadeh Yahya Mosque, (2000). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
86. - The file of the registration of the historic work of Sharif al-Mulk Mosque, (2003). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
87. - The file of the registration of the historical work of Sharif al-Mulk Mosque, (1998). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
88. - The record of the historic work of the Prophet's Mosque, (2000). Hamedan: Document Center of the General Directorate of Cultural Heritage of Hamedan Province (Unpublished).
89. - Yaqut, H., (2001). Translation of Al-Mu'jam al-Baldan book. Tehran: Iran's Cultural Heritage Organization
90. - Zamrashidi, H., (1989). Implementation of the building with traditional materials. Tehran: Afshar Printing and Publishing Institute.
91. - Zarei, M. E., (2005). “Hamedan Jame Mosque”. Farhang Hamedan, Cultural Research Quarterly, General Department of Culture and Islamic Guidance of Hamadan Province, 5 (23-24): 82-89.
92. - Zarei, M. E., (2011). “Physical-spatial structure of Hamedan city from the beginning of the Islamic period to the end of the Qajar period based on the available documents and evidence”. Archeology Quarterly, 1(1): 57-82.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |