logo
سال 4، شماره 11 - ( 3-1399 )                   سال 4 شماره 11 صفحات 113-91 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Rajabioun Z, Behnia A, Saed Muchashi A. (2020). The Analysis of Settlement Patterns of Parthian Period Sites in the City Qorveh. Parseh J. Archaeol. Stud.. 4(11), 91-113. doi:10.30699/PJAS.4.11.91
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-237-fa.html
رجبیون زهرا، بهنیا علی، ساعدموچشی امیر.(1399). بررسی و تحلیل الگوهای استقراری محوطه‌های اشکانی در شهرستان قروه مطالعات باستان‌شناسی پارسه 4 (11) :113-91 10.30699/PJAS.4.11.91

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-237-fa.html


1- دانش‌آموختۀ کارشناسی‌ارشد باستان‌شناسی، گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه سیستان‌و‌بلوچستان، سیستان‌وبلوچستان، ایران ، rajabiun.z@gmail.com
2- کارشناس ارشد باستان‌شناسی ادارۀ کل میراث‌فرهنگی، صنایع‌‎دستی و گردشگری استان کردستان، کردستان، ایران.
3- استادیار گروه هنر و معماری، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده:   (5879 مشاهده)

شهرستان قروه در جنوب‌شرق استان کردستان و در حاشیۀ شمال‌شرق زاگرس‌مرکزی واقع شده است. این شهرستان بخشی از حوضۀ آبریز قزل‌اوزن است که به‌علت شرایط مناسب جغرافیایی استقرارهای باستانی از دوره‌های پیش‌از‌تاریخ تا دورۀ اسلامی در این منطقه شکل گرفته است. در این شهرستان باتوجه به بررسی‌های صورت‌گرفته، تاکنون 35 محوطه دورۀ اشکانی شناسایی شده است. هدف از این پژوهش، مطالعۀ الگو‌های استقراری محوطه‌های اشکانی، رابطۀ این محوطه‌ها با محیط جغرافیایی و نوع معیشت است. از آنجایی‌که در این منطقه از دوره‌های پیش‌از‌تاریخ (مس‌وسنگ و مفرغ) استقرارهای ثابت و موقت به گونه‌های مختلف وجود داشته، پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود این است که آیا این استقرارها در دوره‌های تاریخی هم تداوم داشته است و درصورت وجود این نوع استقرارگاه‌ها ازلحاظ معیشت به چه‌صورت بوده است؟ در این مقاله، علاوه‌بر استفاده از داده‎های حاصل از بررسی‌های صورت‌گرفته، برای تحلیل داده‌ها از نقشه‌های تهیه‌شده از نرم‌افزار GIS و همچنین از نرم‌افزار Spss استفاده شده است. در ابتدا براساس مساحت محوطه‌ها به چهار خوشه تقسیم شده و سپس باتوجه به نقشه‌های تهیه‌شده از GIS پنج عامل درنظر گرفته شده است. این عوامل شاملِ میزان ارتفاع از سطح دریا، میزان فاصله از رود، میزان شیب، جهت شیب و کاربری زمین است. درنهایت به‌کمک نرم‌افزار Spss به تحلیل خوشه‌ها و همچنین به ارتباط و هم‌بستگی آن‌ها با استفاده از عوامل درنظر گرفته‌شده، پرداخته شده است. بر این منظور از آزمون‌های یک‌بُعدی، رگرسیون، آرپیرسون و آماره شف از آزمون اف نرم‌افزار Spss استفاده شده است. براساس نتایج به‌دست‌آمده از این آزمون‌ها بین خوشه‌ها با برخی از عوامل ارتباط معناداری وجود دارد. درمجموع، اکثر محوطه‌ها در خوشه‌های یک و دو قرار گرفته‌اند که کمتر از دو هکتار وسعت دارند. ازلحاظ استقرار، برخی از این محوطه‌ها به‌صورت استقرارهای موقت بوده که به چراگردی می‌پرداختند و تعدادی دیگر به‌طور دقیق مشخص نیست، ولی احتمالاً استقرارگاه‌های ثابت بوده‌اند که به‌صورت روستاهای کوچک کشاورزی و دامداری بودند؛ اما خوشۀ سه و چهار همگی استقرارگاه‌های ثابت بودند که به کشاورزی، باغداری و دامپروری می‌پرداختند. به‌طور خلاصه می‌توان دو نوع الگوی استقراری موقت و ثابت را در دورۀ اشکانی در شهرستان قروه مشاهده کرد.

متن کامل [PDF 1816 kb]   (1347 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1398/8/13 | پذیرش: 1398/12/3 | انتشار: 1399/3/31

فهرست منابع
1. - بهنیا، علی (1387). «بررسی باستان‌شناختی شهرستان قروه (بخش سریش‌آباد). سنندج: سازمان میراث‌فرهنگی استان کردستان (منتشرنشده).
2. - خسروزاده، علیرضا؛ و عالی، ابوالفضل (1383). «توصیف، طبقه‌بندی و تحلیل گونه‌شناختی سفال دورۀ اشکانی و ساسانی در منطقۀ ماهنشان زنجان». مجموعه مقالات همایش بین‌المللی باستان‌شناسی حوزۀ شمال‌غرب. تهران: پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، صص: 70-45.
3. - رجبیون، زهرا؛ بهنیا، علی؛ و ساعدموچشی، امیر (1394). «بازسازی الگوهای استقراری فرهنگ کورا-ارس در شرق کردستان». مجلۀ پیام باستان‌شناسی، سال دوازدهم، شمارۀ 24، پاییز و زمستان، صص: 69-55.
4. - رهبر، مهدی (1377). «گزارش حفریات باستان‌شناسی آرامگاه‌های الیمایی منطقۀ شوشتر». مقالات اولین همایش باستان‌شناسی شوش، تهران: انتشارات سازمان میراث‌فرهنگی.
5. - رهبر، مهدی (1382). کاوش‌های باستان‌شناسی خورهه. تهران: مؤسسۀ انتشاراتی پازینه.
6. - ساعدموچشی، امیر (1390). «بررسی الگوهای استقراری محوطه‌های دوران مس‌وسنگ شرق کردستان (حوزۀ آبگیر رودخانۀ قزل‌اوزن)». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تهران (منتشرنشده).
7. - ساعدموچشی، امیر؛ نیکنامی، کمال‌الدین؛ کریمی، زاهد؛ عزیزی، اقبال؛ و بهنیا، علی (1390). «الگوی استقراری محوطه‌های مس‌وسنگ میانه حاشیۀ رودخانه‌های تلوار (شهرستان‌های دهگلان و قروه)». مجلۀ پیام باستان‌شناسی، سال 8، شمارۀ 16، پاییز و زمستان، صص: 34-17.
8. - سبزی، موسی؛ هژبری‌نوبری، علیرضا؛ و همتی‌ازندریانی، اسماعیل (1397). «محوطه‌ها و استقرارهای پارتی شمال و شمال‌غربی استان لرستان». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، دورۀ هشتم، شمارۀ 18، پاییز، صص: 102-83.
9. - صالحی، محسن (1393). بلوک اسفندآباد. جلد اول: انتشارات مؤلف.
10. - عزیزی، اقبال (1379). «گزارش بررسی و شناسایی آثار باستانی بخش چهاردولی شرقی و غربی قروه کردستان». سنندج: سازمان میراث‌فرهنگی استان کردستان (منتشرنشده).
11. - علایی‌طالقانی، محمود (1383). ژئومورفولوژی ایران. تهران: نشر قومس.
12. - علی‌بیگی، سجاد (1389). «از سرگیری پژوهش‌های باستان‌شناسی در محوطۀ پارتی بیستون». پژوهش‌های باستان‌شناسی مدرس، سال 2، شماره 3، بهار و تابستان، صص: 69-39.
13. - کامبخش‌فرد، سیف‌الله (۱۳۷۷). گورخمره‌های اشکانی. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
14. - کریمی، زاهد (1385). «گمانه‌زنی محوطۀ یالغوز‌آغاج در شهرستان قروه». سنندج: سازمان میراث‌فرهنگی استان کردستان (منتشرنشده).
15. - کیانی، محمدیوسف (1374). پایتخت‌های ایران. تهران: سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
16. - مافی، فرزاد (1385). «تحلیل باستان‌شناختی آثار و استقرارگاه‌های اشکانی در حوزۀ آبریز ابهررود». مجلۀ پیام باستان‌شناسی، سال 3، شمارۀ 6، صص: 102-75.
17. - مافی، فرزاد؛ بهنیا، علی؛ و بهرامزاده، بهرام (1388). «توصیف، طبقه‌بندی و گونه‌شناسی سفال دورۀ اشکانی شهرستان قروه (کردستان)». مجلۀ پیام باستان‌شناس، سال 6، شمارۀ 12، پاییز و زمستان، صص: 104-85.
18. - محمدی‌فر، یعقوب (1384). «بررسی و مطالعۀ استقرارگاه‌های اشکانی در زاگرس‌مرکزی». رسالۀ دکتری باستان‌شناسی دانشگاه تربیت‌مدرس (منتشرنشده).
19. - محمدی‌فر، یعقوب (1386). «نگاهی به دستاوردهای طرح پژوهشی بررسی و شناسایی باستان‌شناسی شهرستان صحنه». مجلۀ مطالعات ایرانی، سال 6، شمارۀ 11، بهار ، صص: 194-173.
20. - محمدی‌فر، یعقوب (1389). باستان‌شناسی و هنر اشکانی. تهران: انتشارات سمت.
21. - محمدی‌فر، یعقوب (1391). «مروری بر تاریخچه بررسی‌های باستان‌شناختی مربوط به ایران دوران اشکانی». مجموعه مقالات هشتاد سال باستان‌شناسی ایران (جلداول). به‌کوشش: یوسف حسن‌زاده و سیما میری، تهران: نشر پازینه، صص: 31-13.
22. - محمودی، فرج‌الله (1367). «تحول ناهمواری‌های ایران در کواترنر». مجلۀ پژوهش‌های جغرافیایی، شمارۀ 23، سال 20، شهریور، صص: 43-5.
23. - نجفی، سیدیدالله (1369). جغرافیای عمومی استان کردستان. تهران: انتشارات امیرکبیر.
24. - نیساری، سیروس (1350). جغرافیای ایران. تهران: چاپ پاد.
25. - نیکنامی، کمال‌الدین (1389). «شرحی بر آنالیز مقیاس‌سازی چندبُعدی (MDS)». مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی. ضمیمۀ 4، بهار و تابستان، صص: 58-1.
26. - نیکنامی، کمال‌الدین؛ محمدی‌فر، یعقوب؛ و صراف، محمدرحیم (1385). «تحلیل باستان‌شناختی استقرارهای اشکانی در زاگرس‌مرکزی». مجلۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم‌انسانی دانشگاه تهران. دورۀ 5، شمارۀ 57، صص: 110-93.
27. - هرینک، ارنی (1376). سفال ایران در دورۀ اشکانی. ترجمۀ حمیده چوبک، تهران: سازمان میراث‌فرهنگی (پژوهشگاه).
28. - Boucharlat, R., (1987). “Less NiveaupostAchemenids a Susa”. DAFI, No. 15, Pp: 145-311.
29. -Delougaz, P., & Kantor, H. J., (1971). Chogha mish: the first five seasons of excavations. Vol.1, The oriental institute of the University of Chicago.
30. - Djamili, M.; De Beaulieu, J. L.; Niller, N.; Punel, V. A. & Fazeli, H., (2009). “Vegetation History of the SE Section of Zagros Mountains During the Last Five Millennia: a Pollen Record from the Maharlou Lake. Fars Province. Iran”. Veget Hist Archaeobot, NO. 18, Pp: 123-136.
31. - Keall, E. j. & Keall, M. J., (1981). “The Qaleh-iYazdgird Pottery: A Statistical Approach”. IRAN, NO. XIX, Pp: 33-80.
32. - Kleiss, W., (1970). “Zur topographie des (Partherhanges) in Bisutun”. AMI, No. 3 (N.F), Pp: 133-168.
33. - Kleiss, W., (1973). “Qaleh Zahak in Azarbaijan”. AMI, No. 6 (N.F), Pp: 163-196.
34. - Kleiss, W., (1985). “Der Saulenbau von Khurha”. AMI, No. 18, Pp: 173-180.
35. - Kleiss, W. & Calmeyer, P., (1996). Bisutun, Ausgrabungen in den Jahren 1963-1967. Berlin: GebrmannVerlag.
36. - Lecomte, O., (1987). “La ceramiqueSassanide”. Fouilles de Tureng Tepe, sous la direction de Jean Deshayes par Remy Boucharlatet et Oliver Lecomte. Paris, Pp: 93-113.
37. - Mohammadifar, Y. & Niknami, K., (2013). “Parthian settlement patterns in the Central Zagros region of western Iran”. International Journal of Archaeology. No .1(1), Pp: 6-12, doi: 10.11648/j.ija.20130101.12:
38. - Niknami. K.; Irandoust, H. & Tahmasebi, A., (2013). “Environmental and Cultural Factors Influencing Parthian Archaeological Site Distribution in the Sarfirouzabad Plain of Kermanshah, Northwest of Iran”. International Journal of Geosciences, Published Online January, NO. 4, Pp: 69-77, doi:10.4236/ijg .
39. - Rajabioun, Z. & Shirazi, R., (2015). “Settlement Pattern of Yanik Culture in Eastern Kurdistan, Iran”. International Journal of Archaeology, NO. 3(1), Pp: 8-16, Published online April 8, doi: 10.11648/j.ija.20150301.12
40. - Stevens, L. R., Ito, E.; Schwalb, A. & Wright, H. E., (2006). “Timing of Atmospheric Precipitation in the Zagros Mountains Inferred from a Multi-Proxy Record from Lake Mirabad, Iran”. Quaternary Research, NO. 66, Pp: 494–500.
41. - Trinkaus, C. M., (1986).” Pottery from the Damghan Plain, Iran: Chronolgy and Variability from the Parthian to the Islamic period”. Studia Iranica 15/1.
42. - Van Zeist, W. & Wright, H. E., (1963). “Preliminary pollen studies at Lake Zeribar, Zagros Mountains, Southwestern Iran”. Science, NO. 140 (3562), Pp: 65-67.
43. - Young, T. C., (1975). “Kangavar Valley Survey”. IRAN, NO. 13, Pp:191-193.

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.