سال 3، شماره 8 - ( 6-1398 )
سال 3 شماره 8 صفحات 88-73 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khousravi I, Mousavi Haji S R. (2019). Discovering an Important Historical Truth: The Presence of Tansar in Ardeshir Babakan’s Rock Releifs. Parseh J. Archaeol. Stud.. 3(8), 73-88. doi:10.30699/PJAS.3.8.73
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-222-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-222-fa.html
خسروی ایمان، موسویحاجی سیدرسول.(1398). کشف یک حقیقت مهم تاریخی: حضور «تنسر» در نقشبرجستههای اردشیر بابکان مطالعات باستانشناسی پارسه 3 (8) :88-73 10.30699/PJAS.3.8.73
1- دانشجوی دکتری باستانشناسی دوران تاریخی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران، مازندران، ایران ، imaan.khosravi@gmail.com
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
2- استاد گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه مازندران، مازندران، ایران.
چکیده: (8765 مشاهده)
تاکنون تعداد 35 نقشبرجسته از دورۀ ساسانی شناسایی شده است که از این تعداد، یک نقشبرجسته در خارج از مرزهای سیاسی ایران و در محلی موسوم به رگ بیبی در خاک افغانستان واقع شده و 34 نقشبرجستۀ دیگر در درون مرزهای سیاسی ایرانِ امروز و در مناطق مختلفی چون: شهرری، تاقبستان، سلماس، بَرمِدِلک، گویوم، تنگچوگان بیشاپور، نقشرستم، نقشرجب، سراببهرام، تنگاب فیروزآباد، دارابگرد، تنگ قندیل و سرمشهد کشف شده است. هرچند یکایک این نقشبرجستهها بارها و بارها ازسوی باستانشناسان و متخصصان داخلی و خارجی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفتهاند، اما غالب مطالعات انجامشده، معطوف به تعیین هویت شخصیت اصلی نقشبرجستهها، یعنی شاهنشاه ساسانی بوده و تلاش چندان جدی و نافذ در تعیین هویت دیگر شخصیتهای حاضر در نقشبرجستههای ساسانی انجام نگرفته است و در مواردی هم که اظهارنظر شده، این تعیین هویتها عموماً بدون پشتوانۀ علمی و بدون آنکه بر بنیان متون تاریخی و منابع مکتوب، شواهد چهرهشناسی و مطالعات نشانهشناسی استوار باشند، صرفاً براساس حدس و گمانهای شخصی و بافتار ذهنی پژوهشگران مطرح شده است. مهمترین پرسشی که مقالۀ حاضر درصدد پاسخگفتن به آن است این است که «شخصیت موردنظر در نقشبرجستۀ اردشیر بابکان کیست؟». فرضیۀ متناظر با این پرسش نیز چنین است: «شخصیت موردنظر در نقشبرجستۀ اردشیر بابکان با استناد به قرائن تاریخی، شواهد چهرهشناسی و نشانهشناسی، تَنسَر (توسر، دوسر) است». در این پژوهش که براساس هدف از نوع تحقیقات بنیادی و براساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات تاریخی است، سعی شد تا بهمددِ قرائن تاریخی، شواهد چهرهشناسی و مطالعات نشانهشناسی، هویت واقعی یکی از شخصیتهای حاضر در نقشبرجستههای اردشیر بابکان -که بهغلط «خدمتکار بادبزن، خواجۀ مگسپران و یا نمایندۀ یکی از خاندانهای اشرافی» معرفی شده است - روشن شود. نتایج مطالعات مؤید آن است که شخصیت موردنظر در نقشبرجستههای اردشیر بابکان، شخصیت بلندپایۀ روحانی و مذهبی، کسی نیست جز «تنسر» (توسر)؛ روحانی نامدار و بانفوذی که در اشاعۀ آیین مزدیسنا و تنظیم متون اوستا بسیار کوشید و بشارت آمدن اردشیر بابکان را پیش از آغاز فعالیتهای فراگیر او، به مردم داد و هم در رسیدن به قدرت و هم در تثبیت آن، اردشیر را همراهی نمود.
واژههای کلیدی: نقشبرجستههای ساسانی، اردشیر بابکان، تنسر، رهیافت تاریخی، شواهد چهرهشناسی، نشانهشناسی.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1398/1/18 | پذیرش: 1398/3/27 | انتشار: 1398/6/30
دریافت: 1398/1/18 | پذیرش: 1398/3/27 | انتشار: 1398/6/30
فهرست منابع
1. - آذرگشنسب، موبد اردشیر (1372). مراسم و آداب زرتشتیان. تهران: سازمان انتشارات فروهر.
2. - آذری، علاءالدین (1353). «بحثی پیرامون زندگی و فعالیت روحانیون بزرگ عصر ساسانی». بررسیهای تاریخی، سال نهم، شمارۀ 4، مهر و آبان 1353، صص: 74-39.
3. - تنسر (1354). نامه تنسر به گشنسب. بهتصحیح: مجتبی مینوی، تهران: شرکت سهامی انتشارات خوارزمی.
4. - حسینی، توفیق (1392). «کرتیر و ظهور سیاست دینی در اوایل دوره ساسانیان». خردنامه. دورۀ 2، شمارۀ 10، بهار و تابستان 1392، صص: 20-1.
5. - خراشادی، سرور؛ و موسویکوهپر، سیدمهدی (1397). «کرتیر از فراز تا فرود (خوانشی از چگونگی صدرنشینی تشکیلات روحانی در جامعه ساسانی)». ایران ورجاوند. سال 1، شمارۀ 1، پاییز و زمستان 1397، صص: 78-61.
6. - دریایی، تورج (1392). امپراتوری ساسانی. ترجمۀ خشایار بهاری، تهران: فروزان روز.
7. - رجبی، پرویز (1350). بررسیهای تاریخی. شمارۀ ویژه، مهر 1350، صص: 68-1.
8. - زریابخویی، عباس (1354). ساسانیان. تهران: انتشارات دانشگاه آزاد ایران.
9. - زرینکوب، عبدالحسین (1371). تاریخ مردم ایران. جلد 1، تهران: امیرکبیر.
10. - سرخوشکورتیس، وستا؛ و استیوارت، سارا (1395). پارتها و روزگارشان. ترجمۀ محمود فاضلیبیرجندی. چاپ دوم، تهران: نشر پایان.
11. - شکی، منصور (1390). «ساسان که بود؟». ایرانشناسی. جلد 2، شمارۀ 1، بهار 1390، صص: 88-78.
12. - شیماکو، موریس (1387). مزدک. ترجمۀ مهدی سحابی. چاپ ششم، تهران: مؤسسۀ انتشارات نگاه.
13. - طبری، محمدبن جریر (1389). تاریخنامۀ طبری. گردانیده منسوب به بلعمی. 4 جلد، تهران: سروش.
14. - کریستنسن، آرتور (1367). ایران در زمان ساسانیان. ترجمۀ رشید یاسمی، تهران: مؤسسۀ انتشارات امیرکبیر.
15. - گیمن، دوشن (1375). دین ایران باستان. ترجمۀ رؤیا منجم، تهران: فکر روز.
16. - لوکونین، ولادیمیر (1372). تمدن ایران ساسانی. ترجمۀ عنایتالله رضا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
17. - محمدیفر، یعقوب (1390). باستانشناسی و هنر اشکانی. چاپ سوم. تهران: سمت.
18. - مسعودی، ابوالحسن (1381). التنبیه والاشراف. ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: علمی و فرهنگی.
19. - مسکویهرازی، ابوعلی (1369). تجاربالامم. جلد 1. ترجمۀ ابوالقاسم امامی، تهران: سروش.
20. - معین، محمد (1326). مزدیسنا و تأثیر آن در ادبیات پارسی. تهران: دانشگاه تهران.
21. - موسویحاجی، سیدرسول؛ و سرفراز، علیاکبر (1396). نقشبرجستههای ساسانی. تهران: سمت.
22. - مهرکیان، جعفر (1381). «نگارکند الیمایی الگی، یه شووه الگی». نامۀ پژوهشگاه میراثفرهنگی. شمارۀ نخست، زمستان 1381، صص: 86-81.
23. - نفیسی، سعید (1343). مسیحیت در ایران. تهران: کتابفروشی خاور.
24. - واندنبرگ، لویی (1348). باستانشناسی ایرانباستان. با مقدمه: رومن گیرشمن. ترجمۀ عیسی بهنام، تهران: دانشگاه تهران.
25. - ویسهوفر، ژوزف (1397). تاریخ پارس از اسکندر مقدونی تا مهرداد اشکانی. ترجمۀ هوشنگ صادقی. چاپ سوم، تهران: فرزان روز.
26. - هینتس، والتر (1385). یافتههای تازه از ایرانباستان. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: انتشارات ققنوس.
27. - هرتسفلد، ارنست (1381). ایران در شرق باستان. ترجمۀ همایون صنعتیزاده، تهران: پژوهشگاه علومانسانی و مطالعات فرهنگی.
28. - یارشاطر، احسان (1337). «نقد کتاب». مجلۀ دانشکده ادبیات و علومانسانی دانشگاه تهران. سال پنجم، شمارۀ 4، شمارۀ پیاپی 20، تیر 1337، صص: 240-236.
30. - VandenBerghe, L. & Schippmann, K. (1985). “Les reliefs rupestresdelymaide (Iran) de L’epoque Parthian”. Iranica Antiqua Supplement III, Gent.
31. - Overlaet, B. (2013). “And man created god, King, Priests and gods on Sasanian investiture reliefs”. Iranica Antiqua, vol. XLVIII, pp: 313- 354.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |