سال 4، شماره 11 - ( 3-1399 )
سال 4 شماره 11 صفحات 151-133 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khosrowsani A. (2020). Historical Geography and the Toponym of Arrajan in the Sasanian and Islamic Eras. Parseh J. Archaeol. Stud.. 4(11), 133-151. doi:10.30699/PJAS.4.11.133
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-195-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-195-fa.html
خسروثانی افشین.(1399). جغرافیای تاریخی و نامجایشناسی ارجان در دوران ساسانی و اسلامی مطالعات باستانشناسی پارسه 4 (11) :151-133 10.30699/PJAS.4.11.133
دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران، ایران ، afshinkhosrosani@gmail.com
چکیده: (6799 مشاهده)
«ارجان» یکی از خورههای مهم ایالت فارس در دوران ساسانی و اسلامی بود. درخصوص نامجای ارجان اختلافات عدیدهای هم در منابع مکتوب و هم در میان پژوهشگران معاصر وجود دارد. از علتهای اصلی این اختلافات، اطلاعات مختلف منابع مکتوب و ناهمخوانی شواهد باستانشناختی با این منابع است و همینامر منجر شده تا نقطهنظرات گوناگونی در این راستا مطرح شود. در اینجا نگارنده با ذکر دیدگاههای مختلف و تلفیق آنها با شواهد باستانشناختی سعی دارد به درک و شناختی روشنتر از این موضوع دستیابد. از دیگر مواردی که در این مقاله بدان پرداخته خواهد شد، موضوع تغییرات اداری و مرزی است که درطول دوران مختلف، ارجان را دستخوش تغییر و تحول کرده است. ارجان در دوران مختلف دچار تغییرات اداری و مرزی فراوانی شده است؛ بهطوریکه در سدههای نخستین اسلام، اینخوره همان ساختار و حدود دورۀ ساسانی را در خود داشت، اما در دورههای بعد شاهد جابهجایی از ایالتی به ایالت دیگر، تغییر نام و کم شدنِ حدود و ثغور نواحی و بخشهای وابسته به آن هستیم. این نوشتار تلاش دارد به دو پرسش مهم در ارجان پاسخ دهد؛ نخست، تغییرات اداری و مرزی رخ داده در پهنۀ ارجان تا به امروز چگونه بوده است؟ و دیگری آنکه، دلایل اصلی ناهمخوانیهای موجود میان پژوهشگران بر سر نام واقعی ارجان چیست؟ دلایل اصلی ناهمخوانیهای موجود میان پژوهشگران برسر نامجای ارجان چیست؟ پرواضح است که محققان اشارهها و توضیحات بسیاری درراستای شناخت سیمای ارجان، تغییرات اداری و مرزی این منطقه بیان داشتهاند؛ با اینحال، تلفیق و ترکیب دادههای تاریخی و باستانشناختی موردی است که کمتر در مطالعاتشان مشاهده میشود. از اینرو نگارنده سعی دارد تا با تلفیق هر دو رویکرد تاریخی و باستانشناختی به موضوع نامجای و تغییرات اداری و مرزی ارجان در دوران ساسانی و اسلامی بپردازد. انجام پژوهش حاضر از طریق بررسی و تطبیق یافتهها و شواهد باستانشناسی با مواد و اطلاعات مستخرج از منابع مکتوب است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1398/6/28 | پذیرش: 1398/12/8 | انتشار: 1399/3/31
دریافت: 1398/6/28 | پذیرش: 1398/12/8 | انتشار: 1399/3/31
فهرست منابع
1. - ابناثیر جزری، (1371). تاریخ کامل بزرگ اسلام و ایران. جلد 4. ترجمۀ عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت، تهران: مؤسسۀ مطبوعات علمی.
2. - ابنبلخی، (1385). فارسنامه. تصحیح و تحشیۀ گای لسترنج و رینولد نیکلسون، تهران: اساطیر.
3. ابنحوقل، (1366). سفرنامۀ ابنحوقل: ایران در صورهالارض. برگردان: جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.
4. - ابنخرداذبه، ابوالقاسم عُبیداللهبن عبدالله، (1371). المسالک و الممالک. ترجمۀ سعید خاکرند، تهران: میراث ملل.
5. - آزادی، احمد؛ قزلباش، ابراهیم؛ و کوهیگیلوان، مجید، (1397). «نویافتههای منطقۀ منصورآباد بهبهان براساس بررسیهای باستانشناسی». مطالعات باستانشناسی پارسه، شمارۀ 4، سال دوم، صص: 120-99.
6. - استخری، ابواسحاق ابراهیم، (1340). المسالک و الممالک. با اهتمام: ایرج افشار، تهران: بنگاه ترجمه.
7. - اسمعیلیجلودار، محمداسماعیل، (1383). «مطالعۀ بازشناخته بناهای آبی محور مارون در شهر بهبهان». مجموعه مقالات همایش ملی ایرانشناسی، شمارۀ 22، صص: 1-27.
8. - افضلالملک، غلامحسین، (1361). افضلالتواریخ. مصحح: منصوره اتحادیه و سیروس سعدوندیان، تهران: تاریخ ایران.
9. - اقتداری، احمد، (1375). خوزستان و کهگیلویه و ممسنی. جلد سوم، در: مجموعهآثار تاریخی خوزستان، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
10. - آلتهایم، فرانتس؛ و استیل، روت، (1391). تاریخ اقتصاد دولت ساسانی. ترجمۀ هوشنگ صادقی، تهران: علمی فرهنگی.
11. - ایست، گوردون، (1392). تاریخ در بستر جغرافیا. ترجمۀ حسین حاتمینژاد و حمیدرضا پیغمبری، تهران: پژوهشکدۀ تاریخ اسلام.
12. - ایمانپور، محمدتقی؛ و کائید، زهرا، (1396). «نقش سرزمینهای شرقی ایلام: ارجان و ایذه در انتقال فرهنگ ایلامنو به پارس». جستارهای تاریخی، سال هشتم، شمارۀ دوم، صص: 25-1.
13. - باستانیراد، حسن؛ و مردوخی، دلآرا، (1392). «گونهشناسی جاینامها در جغرافیای تاریخی ایران». مجلۀ پژوهشهای تاریخی ایران و اسلام، شمارۀ 12، صص: 63-62.
14. - بشاشکنزق، رسول، (1369). «کتیبه جام برنزی ارجان». اثر، شمارۀ 17، صص: 63-62.
15. - بلاذری، احمدبن یحیی، (1364). فتوح البلدان. ترجمۀ محمد توکل، تهران: نقره.
16. - پروکوپیوس، (1382). جنگهای ایران و روم. ترجمۀ محمد سعیدی، تهران: علمی و فرهنگی.
17. - پیرنیا، حسن، (1375). تاریخ ایران باستان. جلد 3، تهران: دنیای کتاب.
18. - پیرنیا، حسن؛ و اقبالآشتیانی، عباس، (1380). تاریخ ایران از آغاز تا انقراض سلسلۀ قاجاریه. تهران: انتشارات خیام.
19. - توحیدی، فائق؛ و خلیلیان، علیمحمد، (1361). «گزارش بررسی اشیاء آرامگاه ارجان-بهبهان». اثر، شمارۀ 7، 8 و 9، صص: 290-232.
20. - جوکارقنواتی، رضا، (1350). شناسنامۀ بهبهان. بیجا: شورای جشنهای 2500 ساله.
21. - حافظابرو، شهابالدین عبداللهخوافی، (1375). جفرافیای حافظابرو. تهران: میراث مکتوب.
22. - حسینیفسایی، حاج میرزاحسن، (1367). فارسنامه ناصری. جلد 1 و 2، تهران: امیرکبیر.
23. - حمزهاصفهانی، حسن، (1346). تاریخ پیامبران و شاهان. ترجمۀ جعفر شعار، تهران: امیرکبیر.
24. - خیراندیش، عبدالرسول؛ و خلیفه، مجتبی، (1386). «تجارت دریایی ایران در دورۀ سلجوقی، سدههای 5 و 6 هجری (با تأکید بر نقش بندر "تیز")». فصلنامۀ علمی-پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا، سال هفدهم، شمارۀ 65، صص: 92-71.
25. - دارابی، حجت؛ آقاجری، مجتبی؛ نیکزاد، میثم؛ و بهرامیان، سعید، (1395). «کاوش در تپهمهتاج بهبهان، محوطهای از دورۀ نوسنگی بیسفال در جنوبغرب ایران». گزارش پانزدهمین گردهمایی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی، صص: 192-188.
26. - دینوری، ابوحنیفه، (1371). الاخبار الطوال. ترجمۀ محمود مهدویدامغانی، تهران: نی، چاپ چهارم.
27. - رایگانی، ابراهیم؛ موسویکوهپر مهدی؛ و نیستانی، جواد، (1394). «واکاوی عوامل مؤثر بر ویرانی ارجان پس از چندین قرن رونق و شکوفایی». فصلنامۀ علمی-پژوهشی تاریخ اسلام و ایران. سال 25، شمارۀ 28، صص: 64-41.
28. - رضاییباغبیدی، حسن، (1393). سکههای ایران در دورۀ اسلامی از آغاز تا برآمدن سلجوقیان. تهران: سمت.
29. - رهربرن، کلاوس میشائیل، (1359). نظام ایالات در دورۀ صفویه. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
30. - سایکس، سرپرسی، (1380). تاریخ ایران. جلد 2. ترجمۀ محمدتقی فخرداعی گیلانی، تهران: دنیای کتاب.
31. - سیاهپور، کشواد، (1386). «حکومت احتشامالدوله در کهگیلویه و بهبهان». تاریخ معاصر ایران، شمارۀ 41، صص: 138-113.
32. - سیاهپور، کشواد، (1395). «موقعیت و جایگاه سیاسی ولایت بهبهان و کهگیلویه از سقوط زندیه تا آغاز عصر ناصری». پژوهشنامۀ تاریخهای محلی ایران، سال 5، شمارۀ 2، صص: 136-123.
33. - شبانکارهای، محمدبن علیبن محمد، (1363). مجمع الانساب. تصحیح: میرهاشم محدث، تهران: امیرکبیر.
34. - شوارتس، پاول، (1372). جغرافیای تاریخی فارس. ترجمۀ کیکاووس جهانداری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
35. - شیخالاسلامبهبهانی، عبدالنبی، (1389). بدایع الاخبار (وقایع بهبهان در زمان حملۀ محمود افغان) بهانضمام شش گزارش دربارۀ حمله افغانها به اصفهان و روستاهای خراسان. تصحیح و تعلیق: سیدسعید میرمحمدصادق، تهران: میراث مکتوب.
36. - صراف، محمدرحیم، (1369). «جام برنزی کیدین هوتران مکشوفه از "ارجان" بهبهان». اثر، شمارۀ 17، صص: 64-4.
37. - طبری، محمد بن جریر، (1362). تاریخ طبری. جلد 2، ترجمۀ ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
38. - عبدی، کامیار، (1387). «بررسی باستانشناختی شهرستان بهبهان». تهران: پژوهشکدۀ باستانشناسی (منتشرنشده).
39. - قائممقامی، جهانگیر (1351). «بحثی دربارۀ مفهوم جغرافیای تاریخی». بررسیهای تاریخی، شمارۀ 40، صص: 8-1.
40. - ناصرخسرو قبادیانیمروزی، ابومعین حمیدالدین، (1335). سفرنامه. بهکوشش: محمد دبیرسیاقی، تهران: زوار.
41. - کوک، جانمانوئل، (1385). ظهور هخامنشیان و بنیانگذاری امپراتوری هخامنشی، در تاریخ ایران کمبریج (دورۀ هخامنشیان). جلد 2. ترجمۀ مرتضی ثاقبفر، تهران: جامی.
42. - گاوبه، هاینس، (1377). ارجان و کهگیلویه از فتح عرب تا پایان دورۀ صفوی. ترجمۀ سعید فرهودی، تحشیه و تصحیح: احمد اقتداری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
43. - مارکوارت، یوزف، (1373). ایرانشهر بر مبنای جغرافیای موسی خورِنی. ترجمۀ مریم میراحمدی، تهران: اطلاعات.
44. - مختاران، دولتی، (1394). بهبهان: سیمای فرهنگی-اجتماعی. تهران: بصیرت.
45. - مستوفیقزوینی، حمدالله، (1362). نزههالقلوب. تصحیح: گای لسترنج، تهران: دنیای کتاب.
46. - معتقد، سوسن، (1369). «پارچۀ مکشوفه از تابوت برنزی کیدین هوتران در ارجان». اثر، شمارۀ 17، صص: 147-64.
47. - مقدسی، ابوعبدالله محمدبن احمد، (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم، جلد 2، ترجمۀ علینقی منزوی، تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
48. - مقدم، عباس؛ یشمی، رامین؛ سلمانزاده، جواد؛ آقاجری، مجتبی؛ دباغ، مهرنوش؛ عبدی، مصطفی؛ عالیپور، مهدی؛ ملکی، علیمحمد؛ ولیزاده، زینب؛ عبدالوند، شهرام؛ و ارکانی، اصغر، (1393). «کاوش در محوطۀ چاه نفت و بررسی دورهمحور در شمال خاوری شهر بهبهان». گزارشهای سیزدهمین گردهمایی سالانۀ باستانشناسی ایران، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی.
49. - میری، نگین، (1391). «باستانشناسی و جغرافیای تاریخی؛ رویکردی متفاوت، پژوهشهایی دربارۀ تاریخ». فرهنگ و تمدن ایران (مجموعه مقالات سومین همایش باستانشناسان ایران)، بهکوشش: شهرام زارع، تهران: بصیرت، صص: 15-11.
50. - میری، نگین، (1395). «مکانیابی ریو-اردشیر ساسانی و ریشهر سدههای نخستین و میانۀ اسلامی». پژوهشهای باستانشناسی ایران، شمارۀ 10، دورۀ 6، صص: 172-161.
51. - نیستانی، جواد، (1374). «سکههای ارجان و برمقباد و نادرستی روایات تاریخی». تحقیقات اسلامی، شمارۀ 1 و 2، صص: 83-87.
52. - وصافشیرازی، شرفالدین عبدالله، (1346). تحریر تاریخ وصاف. مصحح: عبدالحمید آیتی، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
53. - همدانی، رشیدالدین فضلالله، (1358). سوانحالافکار رشیدی. بهکوشش: محمدتقی دانشپژوه، تهران: کتابخانه مرکزی و مرکز اسناد دانشگاه تهران.
54. - یزدی، شرفالدین علی، (1387). ظفرنامه. تصحیح و تحقیق: میرمحمدصادق سعید و عبدالحسین نوایی، تهران: اسناد مجلس شورای اسلامی.
55. - Alizadeh, A., (1985). “A tomb of the Neo-Elamite period at Arjan, near Behbahan”. AMI 18, Pp: 49-73.
56. - Alvarez-Mon, J. (2006). The Arjan Tomb at the Crossroads between the Elamite and the Persian Empires, A dissertation in partial satisfaction of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Near Eastern Studies. University of California, Berkeley.
57. - Alvarez-Mon, J., (2006). “The Arjan Tomb at the Crossroads between the Elamite and the Persian Empires”. Dissertation in partial satisfaction of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy in Near Eastern Studies, University of California, Berkeley.
58. - Daryaee, T., (2003). “The effect of the Arab Muslim conquest on the administrative division of Sasanian Persis/fars”. IRAN, 41(1). Pp: 193-204.
59. - Dittmann, R., (1984). Eine Randebene des Zagros in der Fruhzeit. Ergebnisse des Behbehan – Zuhreh Survey. BBVO 3 . Berlin.
60. - Gilbert, E. W., (1932). “What is historical geography?”. Scottish Geographical Magazine, 48(3). Pp: 129-136.
61. - Goitein, S. D., (1958). “New Lights on the Beginnings of the Karim Merchants”. Journal of the Economic and Social History of Orient, I. Pp: 175-84.
62. - Goitein, S. D., (1966). Studies in Islamic History and Institutions. Lieden: E. J. Brill.
63. -Haerinck, E., (2003). “Again on Tang-i Sarvak II, NE-Side. Goddesses do not have moustaches and do not wear trousers”. Iranica Antiqua, vol. XXXVIII, Pp: 221-45.
64. - Henkelman, W. F. M., & Khaksar, S., (2014). “Elam’s Dormant Sound: Landscape, Music and the Divine in Ancient Iran”. Archaeoacoustics: The Archaeology of Sound Publication of Proceedings from the 2014 Conference in Malta, Myakka City, Pp: 211-31.
65. - Lee, A. D., (2007). “The eastern empire: Theodosius to Anastasius:. In Late Antiquity: Empire and Successors, A.D. 425-600”. Vol. XIV, Cambridge Ancient History, 33-63, ed. Averil Cameron, Bryan Ward Perkins and Michael Whit by. Cambridge University press.
66. - Majidzadeh, Y., (1992). “The Arjan Bowl”. IRAN. 30(1). Pp: 131-144.
67. - Miri, N., (2012). Sasanian Pārs: Historical Geography and Administrative Organization. Mazda Publishers.
68. - Moghaddam, A., (2016). “A fifth-millennium BC cemetery in the north Persian Gulf: the Zohreh Prehistoric Project”. Antiquity, 90(353).
69. - Nissen, H., (1971). “The expedition to the Behbehan Region”. The Oriental Institute Annual Report 1970/71, Chicago, 1971. Pp: 9-12.
70. - Nissen, H., (1973). “Tepe Sohz, Excavation Report”. IRAN, Vol. 11. Pp: 206-207.
71. - Nissen, H. J. & Redman, Charles. L., (1971). “Preliminary Notes on an Archaeological Surface Survey in the Plain of Behbehan and the Lower Zohreh Valley”. Bastan Shenassiva Honar-e Iran, No 6, Pp: 48-50; 37-38, Tehran.
72. - Stronach, D., (2003). “The Tomb at Arjan and history of south western Iran in theearly sixth century BCE”. In: Miller, N. F. and Abdi, K. (eds.), Yeki bud, Yeki nabud:Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner, The Cotsen Institute of Archaeology, University of California, Los Angele. Pp: 249- 259.
73. - The Chronicle of Theophanes, (1997). The Chronicle of Theophanes Confessor: Byzantine and Near Eastern History, AD 284-813. Trans: Cyril Mango and Roger Scott, with Geoffrey Greater, Oxford, Clarendon Press.
74. - Walker, J., (1976). A Catalogue of the Arab – Sassanian Coins. Oxford.
75. - WWW. Googleearth.Com
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |