سال 4، شماره 11 - ( 3-1399 )
سال 4 شماره 11 صفحات 50-27 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Yousefi Zoshk R. (2020). The Analytical Study of the Invention of Writing in Iran and Mesopotamia in the Late Fourth Millennium B.C.. Parseh J. Archaeol. Stud.. 4(11), 27-50. doi:10.30699/PJAS.4.11.27
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-172-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-172-fa.html
افشاری حسن، یوسفیزشک روح اله.(1399). بررسی تحلیلی پیدایش نگارش در ایران و بینالنهرین در اواخر هزارۀ چهارم قبلازمیلاد مطالعات باستانشناسی پارسه 4 (11) :50-27 10.30699/PJAS.4.11.27
1- کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین-پیشوا، تهران، ایران ،rohollah57.yusefi@gmail.com
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد ورامین-پیشوا، تهران، ایران ،
چکیده: (5882 مشاهده)
پیدایش نگارش، انسان را از دورۀ پیشازتاریخ به دورۀ تاریخی میرساند، بههمین دلیل نقطۀ عطفی در تکامل انسان است. این پیدایش یکباره صورت نگرفته، بلکه روند تدریجی از دوران نوسنگی تا پایان هزارۀ چهارم قبلازمیلاد داشته است. مراحل آغازین آن در میان فرهنگهای خاورمیانه مشابه بوده، اما در انتهای هزارۀ چهارم قبلازمیلاد و تشکیل حکومتها در اوروک، خوزستان و فارس، مرزهای سیاسی بین این نواحی کشیده میشود و در نتیجه دو خط نوشتاری (آغازایلامی و شبهمیخی) در یک برهۀ زمانی شکل میگیرند. این دو خط هردو از یک نظام ارتباطی مشترک ریشه گرفتهاند. برخی شکلواژهها با شمایلنگاری کاملاً یکسان در خطوط دو سرزمین بهدست آمده که باتوجه به پیشرفت خوانش، با کاربرد معنایی متفاوتی ترجمه شده است. هدف از پژوهش حاضر، بررسی ساختار آوایی میان خطوط آغازین رایج در نیمۀ دوم هزارۀ چهارم قبلازمیلاد در غرب آسیا است که زمینهساز پیدایش ادبیات در سدههای آتی میشود. نگارندگان با روش توصیفی-تحلیلی و گردآوری اطلاعات بهروش پژوهشی و کتابخانهای میکوشند با ریشهیابی نگارش در دو سرزمین و بررسی علل شکلگیری اولین اختلافهای بهوجود آمده ازطریق درک محیط و دادههای باستانشناسی چنین استنباط کنند که دلیل این شباهتها در زمینۀ نگارش دو سرزمین، به ریشههای یکسان آنها برمیگردد و دلیل اختلافهای معنایی شکلواژهها با شمایلنگاری یکسان، به تنوع تغییرات اجتماعی و معیشتی میان فلات ایران و جنوب بینالنهرین و همچنین تفاوت زبانی دو منطقه بازمیگردد؛ در نتیجه بهدلیل تراکم جمعیتی و بافت شهری کاملاً منسجم بینالنهرین، بهخصوص اوروک و همچنین باتوجه به میزان مساحت، به خانسالار و کوچرو تقسیم میشوند و ویژگیهای فرهنگی مانند قومیت و چندزبانی بودن فلات ایران، در برخی شکلواژهها با شمایلنگاری یکسان، کاربرد معنایی متفاوتی میگیرد.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1398/5/18 | پذیرش: 1398/11/28 | انتشار: 1399/3/31
دریافت: 1398/5/18 | پذیرش: 1398/11/28 | انتشار: 1399/3/31
فهرست منابع
1. - آلدن، جان، (1390). «دورۀ شوشIII». باستانشناسی غرب ایران. زیرنظر: فرانک هول. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت، صص: 331-316.
2. - ارفعی، عبدالمجید، (1387). گلنبشتههای باروی تختجمشید. تهران: نشر مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.
3. - الغازه، گیلرمو، (1397). میانرودان باستان در سپیدهدم تمدن. ترجمۀ زهره عطایی آشتیانی، تهران: پژوهشکدۀ علومانسانی و مطالعات فرهنگی.
4. - بسرات، دنیز اشمانت، (1395). نگارش چگونه پدید آمد. ترجمۀ علیاکبر وحدتی، تهران: نشر شاپیکان.
5. - پاتس، دنیل. تی.، (1388). باستانشناسی ایلام. ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.
6. - جانسون، گرگوری، (1390). «سازمان متغیر دستگاه اداری اوروک در دشت شوشان». باستانشناسی غرب ایران، زیرنظر: فرانک هول، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت. صص: 273-217.
7. - حصاری، مرتضی، (1392). شکلگیری و توسعۀ آغاز نگارش در ایران (از پیش نگارش تا آغازایلامی). تهران: انتشارات سمت.
8. - حصاری، مرتضی؛ و اکبری، حسن، (1386). «گزارش مقدماتی کاوش محوطۀ باستانی سفالین پیشوا». مجموعه مقالات نهمین گردهمایی باستانشناسی ایران، جلد هفتم، تهران: پژوهشگاه میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری. صص: 200-165.
9. - رایت، هنری، (1390). «پسکرانههای شوشان در دوران شکلگیری حکومتهای نخستین». باستانشناسی غرب ایران، زیرنظر: فرانک هول، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت. صص: 309-285.
10. - رایت، هنری؛ و جانسون، گریگوری، (1392). «دورنماهای منطقهای توسعۀ ایالتی در جنوبغربی ایران». شوش و جنوبغربی ایران. تاریخ و باستانشناسی، زیرنظر: ژان پرو و ژنو دلفوس، ترجمۀ هایده اقبال، گزارش گردهمایی بینالمللی شوش، تهران: نشر مرکز نشر دانشگاهی. صص: 165-156.
11. - عقیلینیاکی، شیرین، (1390). «اسناد محاسباتی مرتبط با فن مدیریت اقتصادی در قلیدرویشII». باستانشناسی و تاریخ قم، نگارش: سیامک سرلک، قم: نشر ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان قم.
12. - سیدسجادی، سیدمنصور، (1384). نخستین شهرهای فلات ایران. جلد دوم، تهران: نشر سمت.
13. - علیزاده، عباس، (1383). منشاء نهادهای حکومتی در پیش از تاریخ فارس، تل باکون، کوچ نشینی باستان و تشکیل حکومت های اولیه. مترجم: کوروش روستایی، فارس: بنیاد پژوهشی پارسه- پاسارگاد.
14. - علیزاده، عباس، (1387). شکلگیری حکومت عشایری و کوهستانی عیلام. شهرکرد: انتشارات ادارۀ کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری چهارمحال و بختیاری.
15. - فریدریش، یوهانس، (1368). زبانهای خاموش. ترجمۀ یدالله ثمره و بدرالزمان قریب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
16. - متیوز، راجر، (1393). باستانشناسی بینالنهرین، نظریات و رهیافتها. ترجمۀ بهرام آجرلو، تبریز: دانشگاه هنر اسلامی تبریز.
17. - مجیدزاده، یوسف، (1389). کاوشهای محوطه باستانی ازبکی. جلد اول: هنر و معماری. تهران: نشر اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان تهران.
18. - مکی، محسن، (1396). «ایران سرزمینی مرتفع درکنار خلیجفارس». ایران کهن بین آب و بیابان، بهکوشش: باربارا هلوینگ، ترجمۀ فرانک بحرالعلومی شاپورآبادی، تهران: موزۀ ملی ایران.
19. - ملوئن، م. ال.، (1392). بینالنهرین و ایران قدیم. ترجمۀ فریبرز مجیدی، تهران: نشر قطره.
20. - نگهبان، عزتالله، (1390). شوش یا کهنترین مرکز شهرنشینی جهان. تهران: سازمان میراثفرهنگی و صنایعدستی و گردشگری.
21. - نیسن، هانس، (1393). «زمینۀ ظهور نگارش در بینالنهرین و ایران». بینالنهرین و ایران در دوران باستان، گزارش سمینار یادوارۀ ولادمیرلوکونین، ویراستۀ جان کرتیس، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت، صص: 104-79.
22. - ویت، مری؛ و دایسون، رابرت هنری، (1382). گاهنگاری ایران از حدود هشت هزار تا دوهزار پیش از میلاد. ترجمۀ اکبر پورفرج و احمد چایچیامیرخیز، تهران: انتشارات نسل باران.
23. - هینتس، والتر، (1386). داریوش و ایرانیان. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: نشر ماهی.
24. - هینتس، والتر، (1387). شهریاری ایلام. ترجمۀ پرویز رجبی، تهران: نشر ماهی.
25. - یوسفیزشک، روحالله، (1398). «فن مدیریت در نیمۀ دوم هزارۀ چهارم قبلازمیلاد»، نشست علمی موزۀ رضا عباسی.
26. - یوسفیزشک، روحالله؛ و یزدانی، سحر، (1397). «ارائۀ نسخه جدید و بازخوانی گلنبشتههای آغاز ایلامی MDP31.33 و MDP.31-27 موجود در موزه لوور». فصلنامۀ مطالعات باستانشناسی پارسه، دورۀ 2، شمارۀ 6، صص: 52-41.
28. - Alden, J. R., (1982). “Trade and Politics in Proto-Elamite Iran”. Current Anthropology Vol. 23(6). pp: 613 – 640.
29. - Alizadeh, A.; Ahmadzadeh, L. & Omidfar M., (2014). Ancient Settlement Systems and Cultures in the Ram Hormuz Plain, Southwestern Iran. Excavations at Tall-e Geser and Regional Surveys of the Ram Hormuz Area. Oriental Institute Publications 140.
30. Amiet, P., (1971). “La Glyptique de l’acropole, Tablettes lenticulaires de Suse”. Cahiers de la D.A.F.I., I, Pp. 217-233
31. - Amiet, P.; Tosi, M. & Meriggi, P., (1978). “Phase 10 at Shahr-i Sokhta: Excavations in Square XDV and the Late 4th Millennium B.C. Assemblage of Sīstān”. East and West 28.
32. - Le Brun, A., (1978). La glyptique du niveau 17B de l’acropole (campagne de 1972). Cahiers de la D.A.F.I. (CahDAFI) Paris.
33. - Le Brun, A. & Vallat, F., (1978). “L'origine de l'écriture à Suse”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran 8 (CDAFI). Pp: 11-52.
34. - Dahl, J. L., (2005). “Animal Husbandry in Susa during the Proto-Elamite Period”. SMEA 47. Pp: 81-134.
35. - Dahl, J. L., (2013). “Early Writing in Iran”. In D.T. Potts (Ed.) The Oxford Handbook of Ancient Iran, OUP, Pp: 233-262.
36. - Dahl, J.; Hessari, M. & Yousefi Zoshk, R., (2013). “The proto-Elamite tablets from Tepe Sofalin”. Iranian Journal of Archaeological Studies 2/1 . Pp: 57-73.
37. - Damerow, P. & Englund, R. K., (1989). The Proto-Elamite Texts from Tepe Yahya. The American School of Prehistoric Research Bulletin 39; Cambridge, MA.
38. - Delugaz, P. P. & Kantor, H., (1996). Choga Mish. Volume I, The First Five Seasons of Excavations 1961-1971. Part 1: Text, Abbas Alizadeh, (ed). Chicago: Oriental Institute Publications 101.
39. - Desset, F., (2012). Premières écritures iraniennes.les systèmes proto-élamite et élamite linéaire Università degli studi di Napoli L'Orientale. Dipartimento Asia Africa e Mediterraneo
40. - Desset, F., (2016). “Proto-Elamite Writing in Iran”. ARCH'O-NIL, NO. 26 June 2016, Pp: 67-105.
41. - Englund. R. K. & Grégoire, /J.-P., (1991). The Proto-Cuneiform Texts from Jemdet Nasr (Materialien zu den frühen Schriftzeugnissen des Vorderen Orients 1; Berlin 1991)
42. - Englund, R. K., (1998). “Texts from the late Uruk period, Mesopotamien”. Späturuk-Zeit und Frühdynastische Zeit, 160, 1.
43. - Englund, R. K., (2004). “The State of Decipherment of Proto-Elamite”. In: Stephen Houston, (ed). The First Writing: Script Invention as History and Process. Cambridge, UK: Cambridge University Press, Pp: 100-149.
44. - Englund, R. K., (2006). “An Examination of the "Textual" Witnesses to Late Uruk World Systems”. In Gong, Y & Chen, Y. (eds). A Collection of Papers on ancient civilization of Western Asis, Aia Minor And North Africa. Beijing: Oriental Studies. Pp: 1-38.
45. - Falkenstein, A., (1936). Archaische Texts aus Uruk, ATU 1, Gebr. Mann Verlag, Berlin.
46. - Foxvog, D., (2008). Elementary Sumerian Glossary, Lecturer in Assyriology (retired). University of California at Berkeley.
47. - Friberg, J., (1978–79). The Third Millennium Roots of Babylonian Mathematics, I–II. University of Göteborg, Department of Mathematics, Göteborg.
48. - Goff, C., (1968). “Luristan in the first half of the first millenium BC”. IRAN. 6. Pp: 105-134.
49. - Goff, C., (1971). “Luristan before the Iron Age”. IRAN. 9. Pp: 131-152
50. - Hawkins, L. F., (2015). “A New Edition of the Proto-Elamite Text MDP 17, 112”. Cuneiform Digital Library Journal, Pp: 1-10.
51. - Kelley, K., (2018). “Gender, age, and labour organization in the earliest texts from Mesopotamia and Iran (c. 3300–2900 BC)”. A thesis submitted for the degree of Doctor of Philosophy, Oxford: University of Oxford
52. - Labat, R. & Labat, M., (1994), Manuel d'Epigraphie akkadienne. Paris: Geuthner Manuels.
53. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1971). “The Proto-Elamite Settlement at Tepe Yahyā”. IRAN, 9, Pp: 87–96.
54. - De Mecquenem, R., (1949). “Épigraphie proto-élamite” Mémoires de la Mission Archaéologique en Iran 31, Paris.
55. - De Mecquenem, R., (1956). “Notes protoélamites”. RA 50, Pp: 200–204.
56. - Nissen. Hans. J., (1986). “The Archaic Texts from Uruk Author(s): J. Source”. World Archaeology, Vol. 17, No. 3, Early Writing Systems, Pp: 317-334
57. - Scheil, V., (1905). “Documents archaïques en écriture proto-élamite”. Mémoires de la Délégation en Perse 6, Pp: 57-128 . Paris.
58. - Scheil, V., (1923). Textes de comptabilité proto-élamites. Mémoires de la Délégation en Perse 17. Paris.
59. - Scheil, V., (1935). Texte de comptabilité. Mémoires de la Mission Archaéologique en Perse 26. Paris.
60. - Schmandt-Besserat, D., (1979). “Reckoning Before Writing”. Archaeology, Vol. 32, No. 2, Pp: 22-31.
61. - Schmandt-Besserat, D., (1992). Before Writing: From Counting to Cuneiform. Austin: University of Texas Press.
62. - Schmidt, E. F. M., & H. Curvers, with contribution by J. A. Brinkman., (1989). The Holmes Expeditions to Luristan. Oriental Institute Publications 108, Chicago.
63. - Steve, M., (1992). Syllabaire Elamite. Histoire et Paleographie (Civilisations du Proche-Orient: Serie II, Philologie l), Neuchatel / Paris
64. - Stolper, M., (1985). “Proto-Elamite texts from Tall-I Malyan”. KADMOS. XXIV Berlin / New-York.
65. - Sumner, W., (1974). “Excavations at Tall-i Malyan, 1971-72”. IRAN, 12, Pp: 155-180.
66. - Vallat, F., (1971). “Les documents epigraphiques de I’acropole (1969-1971)”. Cahiers de la Delegation Archeologique Francise en Iran 1, Pp: 235-245.
67. - Vallat, F., (1973). “Les Tablettes Proto-Elamites de l’Acropole (Campagne 1972)”. Cahiers de la delegation archeologique francaise en Iran III, Pp: 93-105.
68. - Vanden Berghe. L., (1975). “La Neeropole de Dum_Gar- Parchinah”. Archeologia, 79, Pp: 46-61.
69. - Weiss, H. & Young, T., (1975). “The Merchants of Susa: Godin Vand plateau lowland elations in the late fourth millennium B.C.”, IRAN, XIII, Pp. 1-17.
70. - Whitcomb, D. S., (1971). “The Proto-Elamite period at Tall-i Ghazir, Iran”. Unpublished M.A. thesis, University of Georgia, Athens.
71. - Wright, H. & Rupley. E. S., (2001). Calibrated Radiocarbon Age Determinations of Uruk- Releted Assemblges. Edited: Mitchell S. Rothman. Oxford: School of American Research Press.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |