logo
سال 9، شماره 34 - ( 12-1404 )                   سال 9 شماره 34 صفحات 30-7 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.1352.777.4

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bahrami M. (2026). Analyses of Cultural Materials from the Neolithic and Chalcolithic Periods at the Qela Zeka Site in Khorram Abad County, Lorestan. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(34), 7-30. doi:10.61882/PJAS.1352.777.4
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1352-fa.html
بهرامی محمد.(1404). بررسی و مطالعۀ شواهد فرهنگی دوران نوسنگی و مس‌وسنگ تپه قلازکۀ شهرستان خرم‌آباد، لرستان مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (34) :30-7 10.61882/PJAS.1352.777.4

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1352-fa.html

بررسی و مطالعۀ شواهد فرهنگی دوران نوسنگی و مس‌وسنگ تپه قلازکۀ شهرستان خرم‌آباد، لرستان
محمد بهرامی*
استادیار گروه باستان‌شناسی دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم‌آباد، ایران. ، Bahrami.moh@lu.ac.ir
چکیده:   (216 مشاهده)
دورۀ نوسنگی و مس‌وسنگ ازجمله ادوار مهم زیست بشر هستند. چرایی و چگونگی فرآیند انتقال از پارینه‌سنگی به نوسنگی در مناطق مختلف از مسائل مهم باستان‌شناسی به‌حساب می‌آید؛ بنابراین، شناخت و مطالعۀ محوطه‌های مربوط به این دوره برای توضیح این فرآیند اهمیت پیدا می‌کند. تپه قلازکه در خرم‌آبادِ لرستان و در منطقۀ زاگرس‌مرکزی قرار گرفته است. از این منطقه اطلاعات ارزشمندی درخصوص روند نوسنگی‌شدن و دوران نوسنگی و مس‌وسنگ به چاپ رسیده است. براساس نتایج تعیین حریم، تپه قلازکه دارای وسعتی نزدیک به سه هکتار است. نگارنده در این پژوهش با هدف معرفی و توضیح داده‌ها به بررسی، مطالعه و هم‌سنجی یافته‌های به‌دست آمده از تپه قلازکه، شامل: دست‌ابزارهای سنگی، شواهد سفالی و یک نمونۀ پیکرک حیوانی از دورۀ نوسنگی و مس‌وسنگ قدیم پرداخته است. درنتیجۀ این پژوهش، احتمال وجود لایه‌های استقراری از دورۀ انتقالی نوسنگی، مطرح و حضور شواهد دوره‌های نوسنگی بی‌سفال و باسفال مورد تأیید قرار گرفت. این نتایج از بررسی و مقایسه دست‌ساخته‌های سنگی هم‌چون سنگ‌مادرهای مختلف تراشه، مختلط، هرمی و فشنگی و ابزارهایی هم‌چون: کنگره‌دارها، تیغه‌های روتوش‌دار و تیغه‌های داس و هم‌چنین نمونه‌های سفالی گونۀ رواهل به‌دست آمد. از دورۀ مس‌وسنگ شواهد سفالی نوع باغ‌نو و گیان V نشانی از تداوم استقرار از دورۀ نوسنگی به مس‌وسنگ قدیم بود. براساس تاریخ‌گذاری مطلق کربن14 از فرهنگ باغ‌نو و مقایسه با فرهنگ‌های سیلک I-III در فلات‌مرکزی، فرهنگ سفالی باغ‌نو و گیان V به اواخر هزارۀ ششم تا اواخر هزارۀ پنجم پیش‌ازمیلادتاریخ‌گذاری شده‌اند. درنتیجه، این پژوهش به پرسش‌هایی دربارۀ دوره‌های فرهنگی محوطه و نقش آن در مطالعات این دوران پاسخ داده می‌شود. اهمیت این پژوهش در این است که با تجزیه‌وتحلیل شواهد فرهنگی این دوره‌های مهم در لرستان مرکزی، اهمیت کاوش‌های آینده را برای مطالعه چگونگی انتقال از نوسنگی به مس‌وسنگ برجسته می‌نماید. 
واژه‌های کلیدی: لرستان، خرم‌آباد، نوسنگی، مس‌وسنگ، قلازکه.
متن کامل [PDF 1591 kb]   (30 دریافت)    
نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1404/6/15 | پذیرش: 1404/8/15 | انتشار: 1404/12/29
فهرست منابع
1. - بهرامی، محمد؛ و فاضلی‌نشلی، حسن، (1395). «مروری بر وضعیت باستان‌شناسی درّه خرم‌آباد در دورۀ نوسنگی و مس‌وسنگ». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 6 (10): 46-27. https://doi.org/10.22084/nbsh.2016.1545
2. - بهرامی، محمد، (1404). «گزارش دو فصل کاوش گمانه‌زنی به‌منظور تعیین عرصه و پیشنهاد حریم تپه قلازکه شهرستان خرم‌آباد، لرستان». مرکز اسناد میراث‌فرهنگی لرستان. (منتشر نشده).
3. - بهرامی، محمد؛ و محمدیان، محمدرضا، (1403). «پیوندهای فرهنگی لرستان و جنوب‌غرب ایران در دورۀ نوسنگی با تکیه‌بر شواهد باستان‌شناسی». پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس، 1 (2): 71-48.
4. - پرویز، احمد، (1385). «گزارش بررسی دشت سیلاخور شهرستان بروجرد». جلد نخست، دهستان چالان‌چولان. (منتشر نشده)
5. - پرویز، احمد، (1387). «گزارش بررسی و شناسایی دهستان کره‌گاه غربی شهرستان خرم‌آباد». مرکز اسناد میراث‌فرهنگی لرستان. (منتشر نشده).
6. - دارابی، حجت، (1392). «صنایع سنگی محوطه چیاسبز شرقی، سد سیمره؛ تغییرات تکنولوژیکی از دورۀ انتقالی نوسنگی به نوسنگی بی‌سفال در غرب ایران». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 3 (5): 24-7. https://nbsh.basu.ac.ir/article_712.html
7. - دارابی، حجت، (1403). «تغییرات زیستگاهی دورۀ نوسنگی بی‌سفال در زاگرس‌مرکزی». پژوهش‌های باستان‌شناسی زاگرس، 1 (1): 20-1.
8. - فاضلی‌نشلی، حسن، (1385). باستان‌شناسی دشت قزوین از هزارۀ ششم تا هزارۀ اول قبل از میلاد. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
9. - علی‌محمداسفندیاری، آزرمیدخت، (1378). جایگاه فرهنگ چشمه‌علی در فلات مرکزی ایران. تهران: انتشارات معاونت پژوهشی سازمان میراث‌فرهنگی کشور.
10. - گیرشمن، رومن، (1379). سیلک کاشان. ترجمۀ اصغر کریمی، جلد اول، تهران: انتشارات سازمان میراݢݢث‌فرهنگی کشور.
11. - مک‌کارتر، سوزان فاستر، (2007). نوسنگی. ترجمه: حجت دارابی و جواد حسین‌زاده (1390). تهران: انتشارات سمیرا.
12. - هول، فرانک، (1381). «باستان‌شناسی دورۀ روستانشینی». در: باستان‌شناسی غرب ایران، به‌کوشش: فرانک هول، ترجمۀ زهرا باستی، تهران: انتشارات سمت.
14. References
15. - Algaze, G., (1993). The Uruk world System: The Dynamics of Expansion of Early Mesopotamia Civilization. Chicago: University of Chicago press.
16. - Ali Mohammad Esfandiari, A., (2009). The Place of Cheshme Ali Culture in the Central Plateau of Iran. Research Deputy Publications of the National Cultural Heritage Organization, Tehran (in Persian).
17. - Bahrami, M., (2024). “Cultural Links between Lorestan and Southwest Iran in the Neolithic Period Based on Archaeological Evidence”. Zagros Archaeological Research, 1 (2): 48-71. (in Persian).
18. - Bahrami, M., (2014). “Report of Two Seasons of Speculative Exploration to Determine the Area and Proposed Boundary of Qala Zeke Tape in Khorramabad County, Lorestan”. Lorestan Cultural Heritage Documentation Center. (Unpublished), (in Persian).
19. - Bahrami, M. & Abbasnejad Seresti, R., (2017). “The Role of Environmental Factors in Settling Neolithic Sites in Luristan, Iran”. Intl. J. Humanities, 24 (1): 1-17.
20. - Bahrami, M., Sabzi Doabi, M. & Nikzad, M., (2012). “Note on Three Neolithic Sites in Pish-e Kuh Region, Central Zagros”. NEO-LITHIC 1/12 TheNewsletter of Southwest Asian Neolithic Research, Berlin: 8-14.
21. - Bahrami, M. & Fazeli-Nashli, H, (2016). “A Review of the Archaeological Status of the Khorramabad Valley in the Neolithic and Chalcolithic Periods”. Scientific-Research Quarterly of Iranian Archaeological Research, 6 (10): 27-46. (in Persian). https://doi.org/10.22084/nbsh.2016.1545
22. - Bar-Yosef, O., (2001). “From Sedentary Foragers to Village Hierarchies: The Emergence of Social Institutions”. in: G. Runciman (ed.), The Origins of Human Social Institutions, Royal Society and British Academy. London: 1-38.
23. - Braidwood, L. S., Braidwood, R. J., Howe, E., Reed, Ch. A. & Watson, P. J., (1983). Prehistoric Archaeology Along the Zagros Flanks. The University of Chicago Oriental Institute Publications, Vol. 105.
24. - Braidwood, R., Howe, B. & Reed, C. A., (1961). “The Iranian Prehistoric project”. Science, 133: 2008-2010.
25. - Contenau, G. & Ghirshman, R., (1935). Fouilles du Te̍pe̍-Giyan Pre̍s de Ne̍havand 1931 et 1932. Mussee du Louvre, Department des Antiquites Orientals, Sere Archaeologique 3, Paris: Paul Geuthner.
26. - Darbi, H., (2004). “Habitat Changes in the Neolithic in the Central Zagros”. Zagros Archaeological Research,1 (1): 1-20.
27. - Darabi, H., (2012). “Towards Reassessing the Neolithization Process of Western Iran”. Documenta Praehistoric, 39: 03-110.
28. - Darbi, H., (2013). “Stone Industries of the East Chiasbez Site, Seymareh Dam; Technological Changes from the Transitional Neolithic to the Neolithic in Western Iran”. Journal of Iranian Archaeological Research, 5 (3): 24-7. (in Persian). https://nbsh.basu.ac.ir/article_712.html
29. - Darabi, H., (2015). An Introduction to the Neolithic Revolution of the Central Zagros, Iran. BAR International Series 2746, Oxford.
30. - Darabi, H. & Glascock, M., (2013). “Source of Obsidians Found at East Chia Sabz”. Journal of Archaeological Science, 40: 3804-3809.
31. - Darabi, H., Bahramiyan, S., Ghobadizadeh, H., Sheikhi, J. & Eskandari, M., (2024). “An Interim Report of the New Excavations at the Neolithic Site of Chogha Golan,Ilam Province, Western Iran”. Journal of Archaeological Studies, 16(2): 51-67. (in Persian).
32. - Darabi, H., Naseri, R., Young, R. & Fazeli, H., (2011). “Absolute chronology of East Chia Sabz: A Pre-Pottery Neolithic Site in western Iran”. Documenta Praehistorica, 38: 255-265.
33. - Fazeli Nashli, H., (2006). Archaeology of the Qazvin Plain from the 6th to the 1st millennium BC. University of Tehran Press, Tehran. (in Persian).
34. - Garfinkel, Y., (2000). “The Khazineh Painted Style of Western Iran”. Iran, 38: 57-69.
35. - Girshman, R., (2000). Silk Kashan. Translated by: Asghar Karimi, Vol. 1, National Cultural Heritage Organization Press, Tehran. (in Persian).
36. - Goff, C., (1971). “Luristan before the Iron age”. Iran, 9: 131-152.
37. - Henrikson, E. F., (1985). “An Updated Chronology of the Central Zagros Chalcolithic”. Iran, XXIII: 63-123.
38. - Henrikson, E. F., (1991). “The Chalcolithic Period in the Zagros Highlands”. in: Encyclopedia Iranica, vol. 4, Fase 3, Ceramic IV: 278-282.
39. - Hole, F., (2007). “Cycles of Settlement in the Khorramabad Valley in Luristan, Iran”. in: Settlement and Society Essays Dedicated to Robert Mccormick Adams, Edited by: Elizabeth C. Stone, Cotsen Institute of Archaeology, University of California. Los Angeles and the Oriental Institute of the University of Chicago. pp. 63-82.
40. - Hole, F., Flannery, K. V. & Neely, J. A., (1969). Prehistory and Human Ecology of The Deh Luran plain. Memoir No. 1. Ann Arbor: University of Michigan Museum of Anthropology.
41. - Kozlowski, S. K., (1994). “Chipped Neolithic industries at eastern wing of the Fertile Crescent (Synthesis Contribution), Neolithic Chipped Stone Industries of the Fertile Crescent”. in: Gebel H. G. and Kozlowski S. K.(eds.), Studies in Early Near Eastern Production, Subsistence, and Environment 1, Berlin, ex Oriente: 143-171.
42. - Kozlowski, S. K., (1996). “From Zawi Chemi to M'lefaat Neolithic Chipped Stone Industries of the Fertile Crescent and their Contemporaries in Adjacent Regions”. in: S. K. Kozlowski and H. G. Gebel (eds.), Studies in Early Near Eastern Production, Subsistence, and Environment 3, Berlin, ex Oriente: 175-82.
43. - Levine, L. & Young, C. J., (1986). “A Summary of the Ceramic Assemblages of the Central Western Zagros from the Middle Neolithic to the Late Third Millenium BC”. Colloques Internationaus CNRS, Prehistoire de la Mesopotamie: 15-53, Editions du CNRS. Paris, 1986.
44. - Matthews, R., Mohammadifar, Y. & Matthews, W., (2013). “From Hunter-Forager to Former-Herder in the Central Zagros: Research Context, Issues, and Methods”. in: R. Matthews, W. Matthews and Y. Mohammadifar (eds.), The Earliest Neolithic of Iran: 2008 Excavations at Sheikh-e Abad and Jani: Central Zagros Archaeological Project, Oxbow Books. Oxford: UK: 1-11.
45. - Mc Donald, M. M. A, (1979). “An Examination of Mid-Holocene Settlement Patterns in the Central Zagros Region of Western Iran”. Ph.D. diss., University of Toronto.
46. - McCarter, S. F., (2007). Neolithic. Translated by: Hojjat Darabi and Javad Hosseinzadeh (2011). Tehran: Samira Press.(in Persian).
47. - Moradi, B., Mashkour, M., Eghbal, H., Azadeh Mohaseb, F., Ghassimi, T., Rahmati, E., Vahdati, A. A., Gratuze, B. & Tengberg, M., (2016). “A Short Account of Kelek Asad Morad: A Pre-Pottery Neolithic Site in Pol e Dokhtar, Luristan”. in: The Neolithic of the Iranian Plateau Recent Research, Edited by: Kourosh Roustaei and marjan Mashkour, Studies in Early Near Eastern Production, Subsistence, and Environment 18, Berlin, ex or iente.
48. - Olszewski, D. I., (1996). “The Lithic Transition to the Early Neolithic in the Zagros Region: Zarzian and Mlefatian Industries”. Neolithic Chipped Stone Industries of the Fertile Crescent and their Contemporaries in Adjacent Regions, Kozlowski S. K. and Gebel H. G. (eds.), Studies in Early Near Eastern Production, Subsistence, and Environment 3, Berlin, ex Oriente: 183-92.
49. - Parviz, A., (2006). Report on the Survey of Silakhor Plain in Borujerd County. Vol. 1, Chalancholan Village, (unpublished), (in Persian).
50. - Parviz, A., (2008). “Report on the Survey and Identification of the Western Korehgah Village in Khorramabad County”. Lorestan Cultural Heritage Documentation Center. (unpublished), (in Persian).
51. - Pullar. J., (1990). Tepe Abdul Hossain: A Neolithic Site in Western Iran, Excavations 1978. BAR International Series 563.Oxford.
52. - Renfrew, C. L., (1969). “The Sources and Supply of the Deh Luran Obsidian”. in: Hole, F., Flannery, K. V., Neely, J.A., (eds.), Prehistory and Human Ecology on the Deh Luran Plain, Memoirs of the Museum of Anthropology, No. 1. The University of Michigan Press, Ann Arbor: 429-434.
53. - Schmidt, E. F., Van Loon, M. N. & Curvers, H. H., (1989). The Holmes Expedition to Luristan. Vol. 2, Oriental Institute Publications 108, Chicago.
54. - Vahdati Nasab, H., Jayez, M., Qorbani, H. R., Darabi H. & Taylor, H., (2013). “Preliminary Techno-Typological Analysis of Chipped Stone Materials from Sheikh-e Abad”. The Earliest Neolithic of Iran: 2008 Excavations at Sheikh-E Abad and Jani, Matthews, R., Matthews, W., Mohammadifar, Y. (eds.), Oxbow Books, Oxford, UK: 117-129.
55. - Young, T. C., (1966). Survey in Western Iran 1961, Journal of Near Eastern Studies. 25A.
56. - Young, T. C., (1969). Excavation at Godin Tepe. first progress report, Royal Ontario Museum.
57. - Zeidi, M. & Conard, N. J., (2013). “Chipped stone artifacts from the aceramic Neolithic site of Chogha Golan, Ilam Province, western Iran, Stone Tools in Transition: From Hunter-Gatherers to Farming Societies in the Near East”. Borrell F., José Ibanez, J. & Molist M. (eds.), Bellaterra (Barcelona): Universitat Autonoma de Barcelona, Servei de Publicacions: 315-326.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.