سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 )
سال 9 شماره 33 صفحات 49-29 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Aliyari A. (2025). Local Innovation and Craftsmanship: Technological Analysis (Petrography, XRD, XRF) of Late Chalcolithic Pottery from Tepe Ghabrestan, Qazvin Plain. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 29-49. doi:10.61882/PJAS.883.1189
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1189-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1189-fa.html
علییاری احمد.(1404). مطالعۀ فنآوری تولید سفالهای تپه قبرستان در دورۀ مسوسنگ (حدود 4200-3100پ.م.) با استفاده از روشهای مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی (پتروگرافی XRD-XRF) مطالعات باستانشناسی پارسه 9 (33) :49-29 10.61882/PJAS.883.1189
استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. ، aliyaria@ut.ac.ir
چکیده: (503 مشاهده)
از منظر تولید سفال در دورۀ مسوسنگ تپه قبرستان حدود (4200 تا 3100 پ.م.)، دشت قزوین یکی از مهمترین محوطه در شمالمرکزی فلات ایران محسوب میشود. با هدف شناخت فناوری تولید و ترکیبات کانیهای موجود در سفالها این پژوهش انجام شد. پژوهش حاضر برای منشأیابی تولید سفال تپه قبرستان و میزان مهارت تولیدکنندگان ضروری و اهمیت دارد. پرسش اساسی و اصلی این پژوهش، بررسی میزان کیفیت تولید و بومی یا وارداتی بودن سفالها است. در این پژوهش 20 نمونۀ قطعه سفال از کاوش تپه قبرستان که از بانک سفال مؤسسه باستانشناسی دانشگاه تهران انتخاب گردیدند با استفاده از آزمایشهای فیزیکی (سنجش تخلخل، جذب آب و دانسیته)، پتروگرافی، پراش پرتو ایکس (XRD)، طیفسنجی فلورسانس پرتو ایکس (XRF)، مورد بررسی قرار گرفته است، برای تجزیه عنصری و شناخت فنآوری ساخت سفال در طول هزارۀ چهارم پیشازمیلاد در منطقه مورد آزمایش قرار گرفت. نتیجۀ مطالعۀ نمونهها نشان میدهد در ساخت سفال از فنآوری پیشرفته و تخصصی استفاده شده است؛ نشاندهندۀ مهارت سفالگران در کنترل فرآیند پخت و استفاده از مواد اولیه مرغوب است. مطالعات پتروگرافی برروی مقاطع نازک سفالها وجود کانیهای مشخصۀ منطقه، ازجمله کوارتز، بیوتیت، کلسیت و اوژیت را تأیید کرد. یکی از یافتههای مهم این پژوهش، شناسایی فناوری پیشرفتۀ چرخ سفالگری در تولید سفالهای تپه قبرستان بود. ضخامت یکنواخت دیوارهها و کیفیت سطح نمونهها بهوضوح نشان میدهد که از چرخ سفالگری تند استفاده میشده است؛ همچنین، مطالعات میکروسکوپی وجود آمیزههای غیرآلی (مواد افزودنی معدنی) را در بافت سفالها تأیید کرد که بهمنظور بهبود خواص مکانیکی و کاهش ترکخوردگی در هنگام پخت بهکار میرفتهاند. خاک مورداستفاده برای ساخت سفال، با ترکیبات منطقۀ دشت قزوین تطابق دارد، که نشاندهندۀ تولید بومی سفال است.
واژههای کلیدی: تپه قبرستان، مسوسنگ، هزارۀ چهارم، فنآوری تولید سفال، مطالعات فیزیکی و آزمایشگاهی.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
میانرشتهای
دریافت: 1404/3/6 | پذیرش: 1404/6/3 | انتشار: 1404/10/1
دریافت: 1404/3/6 | پذیرش: 1404/6/3 | انتشار: 1404/10/1
فهرست منابع
1. - Asadi Ojaei, S. K., Abbasnejad, R., Fazeli Nashli, H. & Valipour, H. R., (2019). “Analysis Socio-Economic Complexitiesof the Societies of the Central Plateau of Iran During 5th Millennium B.C.E. on the Basis of Pottery Technology”. Archaeological Research of Iran, 9(20), 21-36. https://doi.org/10.22084/nbsh.2019.16225.1739
2. - Emami, S. M. A., Volkmar, J. & Trettin, R., (2008). “Quantitative characterisation of damage mechanisms in ancient ceramics by quantitative X-ray powder diffraction, polarisation microscopy, confocal laser scanning microscopy and non-contact mode atomic force microscopy”. Surface Engineering, 24(2), 129–137. https://doi.org/10.1179/174329408X298157
3. - Fazeli Nashli, H., (2004). “Relative and absolute chronology of Tepe Ghabrestan, Qazvin Plain”. Archaeological Reports, 3: 37–50.
4. - Fazeli Nashli, H., (2006a). “Archaeological investigations in the Qazvin Plain in 2003”. In: Archaeology of the Qazvin Plain (pp. 211–273). Tehran: University of Tehran Press.
5. - Fazeli Nashli, H., (2006b). Political and social changes in the Qazvin Plain: Excavations at Tepe Ghabrestan, season III. Tehran: Archaeological Research Center, Iranian Cultural Heritage, Handicrafts and Tourism Organization.
6. - Fazeli Nashli, H. & Schmidt, A., (2006). “Tepe Ghabrestan: Geophysical survey report”. The International Journal of Humanities, 13(3), 31–50. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25382640.2006.13.3.5.7
7. - Fazeli, H. & Jamali, M., (2002, November 8–9). “Explaining the process of specialized pottery production in the prehistoric village of Zagheh, based on archaeological studies and petrography results”. In: Proceedings of the First Symposium on Archaeometry in Iran: The Role of Basic Sciences in Archaeology (pp. xx–xx). Tehran: Archaeological Research Center, Iranian Cultural Heritage Organization.
8. - Fazeli, H., Wong, E. H. & Potts, D. T., (2005). “The Qazvin Plain revisited: A reappraisal of the chronology of northwestern Central Plateau, Iran, in the 6th to the 4th millennium BC”. Ancient Near Eastern Studies, 42(3): xx–xx. https://doi.org/10.2143/ANES.42.0.2004448
9. - Goffer, Z. (2007). Archaeological chemistry. John Wiley & Sons. https://doi.org/10.1002/0471915254
10. - Hadian Dehkordi, M., (2007). “Application of laboratory research in the conservation and restoration of historic buildings (materials and structures)”. Tehran: Conservation and Restoration Research Institute, University of Tehran.
11. - Klein, C. & Hurlbut, C. S., Jr., (1993). Manual of mineralogy (21st ed.). New York, NY: John Wiley & Sons.
12. - Majidzadeh, Y., (1976). The early prehistoric cultures of the Central Plateau of Iran: An archaeological history of its development during the fifth and fourth millennia BC (Doctoral dissertation). University of Chicago.
13. - Majidzadeh, Y., (1977). “Excavations at Tepe Ghabrestan, Sagzabad”. Marlik, 2: 53–71.
14. - Majidzadeh, Y., (1981). “Sialk III and the pottery sequence at Tepe Ghabrestan: The coherence of the cultures of the Central Iranian Plateau”. Iran, 19(1): 141–146. https://doi.org/10.2307/4299711
15. - Majidzadeh, Y., (1991). “Archaeology and pottery”. Archaeology and History, 5(2): 4–14.
16. - Matthews, R. & Fazeli Nashli, H., (2022). The archaeology of Iran from the Palaeolithic to the Achaemenid Empire. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003224129
17. - Nosrati, S., (2011). Study of fourth millennium BCE pottery technology using XRD and XRF laboratory methods in north central Iran (Case study: Sialk III, Arisman I, and Ghabrestan II pottery) (Master’s thesis). University of Isfahan, Faculty of Conservation.
18. - Pollard, A. M., Davoudi, H., Mostafapour, I., Valipour, H. R. & Fazeli Nashli, H., (2012). “A new radiocarbon chronology for the late Neolithic to Iron Age in the Qazvin Plain, Iran”. The International Journal of Humanities, 19(3): 110–151. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.25382640.2012.19.3.3.7
19. - Riederer, J., (2004). “Thin section microscopy applied to the study of archaeological ceramics”. Hyperfine Interactions, 154(1–4): 143–158. https://doi.org/10.1023/B:HYPE.0000032029.24557.b1
20. - Schmidt, A. & Fazeli, H., (2007). “Tepe Ghabrestan: A Chalcolithic tell buried in alluvium”. Archaeological Prospection, 14(1): 38–46. https://doi.org/10.1002/arp.291
21. - Talaei, H., (2013). Prehistory of Iran: The Chalcolithic Age. Tehran: SAMT.
22. - Talaei, H., (2014). Eight thousand years of pottery in Iran. Tehran: SAMT.
23. - Talaei, H., Aliyari, A. & Zoghi, Y., (2009). “Study of fifth millennium BCE pottery technology using XRD and XRF laboratory methods in north central Iran”. Archaeological Studies, 1: 65–84. https://jarcs.ut.ac.ir/article_28631.html?lang=en
24. - Yosefi, R., Zeighmi, M. & Baghizadeh, S., (2018). “Classification and Typology of Late Chalcolithic Period’s Pottery Culture of Northern Central of Iran’s Plateau in light of Northern Mound’s Findings of MeymanatAbad Tepe”. Journal of Archaeological Studies, 10(1): 227-246. https://doi.org/10.22059/jarcs.2018.219039.142346
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |