سال 8، شماره 30 - ( 11-1403 )
سال 8 شماره 30 صفحات 119-87 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Variji A, Hessari M. (2025). The Encounter of Narratology and Archaeology (Analysis of Narrative Methods of Jiroft Civilization Artifacts Based on Franz Wickhoff`s Typological System of Visual Narrative). Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(30), 87-119. doi:10.61882/PJAS.8.30.87
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1154-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1154-fa.html
وریجی احد، حصاری مرتضی.(1403). مواجهۀ روایتشناسی و باستانشناسی (تحلیل الگوهای روایی دستساختههایِ تمدن جیرفت برپایۀ گونهشناسی روایت دیداریِ فرانس ویکهاوف) مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (30) :119-87 10.61882/PJAS.8.30.87
احد وریجی*1 
، مرتضی حصاری2
، مرتضی حصاری2
1- استادیار گروه هنرهای صناعی، دانشکدۀ میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ، a.variji@umz.ac.ir
2- دانشیار گروه باستانشناسی پیشازتاریخ، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
2- دانشیار گروه باستانشناسی پیشازتاریخ، پژوهشکدۀ باستانشناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، تهران، ایران.
چکیده: (1747 مشاهده)
خوانش آثار باستانی، نخستینگام پس از عمل کاوش است؛ از اینرو، پرداختن به اشیائ باستانی بهعنوان رکن اساسی علم باستانشناسی، بهویژه توجه به مسائل روششناختی جهت تحلیل دستساختههای تاریخی امری ضروری مینماید؛ بهعبارت دیگر، لزوم بهکارگیریِ ظرفیتهای روششناختی نو، با تأکید بر رابطۀ میان رسانۀ بصری و دستساختۀ باستانی بهعنوان منابع اطلاعاتی ارزشمند، کانون بحث حاضر را تشکیل میدهد. در همین راستا، در سه دهۀ اخیر روایتشناسی دیداری نیز به مثابۀ روشی نوپدید در تاریخ هنر معاصر، در کنار دیگر حوزههای بینارشتهای، جهت تحلیل معانی متون بصری و شناخت ژرفتر اسناد مکشوف باستانی موردتوجه قرار گرفته است. روایتشناسی دیداری از -مکتب نخست ویَن- سربرآورد؛ مبانی نظری آن، عمدتاً بر محور ایجاد تاریخ هنرِ علمی، صرفنظر از هرگونه داوری زیباییشناختی، همچنین تدوین یک روش دقیق تحلیلی که بهوسیلۀ آن بتوان کلیۀ دستآفریدههای فرهنگی را مورد خوانش قرار داد استوار بود. هدف اصلی پژوهش حاضر نیز شناسایی شیوههای مختلفی است که ازطریق آن آفرینندگان این آثار به خلق انواع روایتهای داستانی و انتقال معانی، بهواسطۀ سه شاخص: «شخصیت»، «مکان صحنه» و «حرکت» پرداختهاند؛ بنابراین با استفاده از نظام گونهشناختی روایت تصویری «فرانس ویکهاوف» در مکتب وین، گونههای بنیادین روایت برروی شش نمونۀ مطالعاتیِ تمدن باستانی جیرفت مورد بررسی قرار گرفت. درنتیجه، پس از بررسی بسامد یا بیشینۀ گونههای پرتکرار درمیان نمونههای تصویری تمدن جیرفت، نشان داده شد که الگوهای روایت دیداری در این تمدن باستانی همچنان از گسترۀ نظام گونهشناختی ویکهاوف تبعیت میکنند. درنهایت به کمک تحلیل گونهشناختی، نمونههای موردمطالعه منطبقبر الگوهای روایی منفرد، تداومی و تکاملی ویکهاوف، در قالب یک جدول صورتبندی شد.
واژههای کلیدی: روایتشناسی دیداری، دستساختههای باستانی، تمدن جیرفت، نظام گونهشناختی روایی ویکهاوف.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1403/7/2 | پذیرش: 1403/9/3 | انتشار: 1403/12/30
دریافت: 1403/7/2 | پذیرش: 1403/9/3 | انتشار: 1403/12/30
فهرست منابع
1. - اتونی، بهزاد، (1401). «رستم، پهلوانی از عصر شکارگری (فرضیهای نو در باب خاستگاه اسطوره رستم)». پژوهشنامه ادب حماسی، 4(33)، 39-61. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23225793.1401.18.1.2.0
2. - احمدیوسفی، حلیمه، (1392). «بررسی نقوش برجای مانده از تمدن هلیل رود». رسالۀ کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه آزاد اسلامی (منتشر نشده).
3. - ایزدپناه، حمید، (1384). لرستان در گذر زمان. تهران: انتشارات اساطیر.
4. - آجورلو، بهرام؛ و سعید، اسماء، (1392). «بررسی منشأ نقشمایههای عقرب - انسان در هنر عصر مفرغ فلان ایران». پژوهشهای ایرانشناسی، 3(1): 1-12. https://doi.org/10.22059/jis.2013.36342
5. - الیاده، میرچا، (1375). اسطوره، رؤیا، راز. ترجمۀ رؤیا منجم، تهران: فکر روز.
6. - پیران، صدیقه؛ و حصاری، مرتضی، (1384). کاتالوگ نمایشگاه فرهنگ حاشیۀ هلیلرود و جیرفت. تهران: موزۀ ملی ایران.
7. - حسینآبادی، زهرا، (1395). «بررسی نقوش جانوری و جانوران ترکیبی در آثار سنگی تمدن جیرفت». هنرهای زیبا-هنرهای تجسمی، 21(1): 21-9. https://doi.org/10.22059/jfava.2016.57706
8. - حسینزاده، آذین؛ و شهپرراد، کتایون، (1394). «از بیناخوانش تا بینامتنیت؛ روایتشناسی میراث عاشورا در آثار داستانی محمود دولتآبادی». متن پژوهی ادبی، 19(65): 119-101. https://journals.atu.ac.ir/article_2188.html
9. - حصاری، مرتضی، (1396). «شناخت، بازخوانی و مدلسازی بخشی از معماری هزارهی سوم ق.م. ایران براساس نقشمایههای سنگ صابونی». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 7(12): 83-98. https://doi.org/10.22084/nbsh.2017.8680.1384
10. - خسروی، زینب؛ و افخمی، بهروز، (1400). «برهمکنش فعالیتهای بدنی و رزمی با اسطورهها و آیینها در بینالنهرین باستان». پژوهشهای علوم تاریخی، 13(2): 26-1. https://doi.org/10.22059/jhss.2021.315114.473344
11. - رفیعفر، جلالالدین؛ و ملک، مهران، (1392). «آیکونوگرافی نماد پلنگ و مار در آثار جیرفت (هزارۀ سوم قبل از میلاد)». پژوهشهای باستانشناسی ایران، 3(4): 36-7. https://nbsh.basu.ac.ir/article_562.html?lang=fa
12. - شادجو، سمیه، (1386). «تمدن آرتا». هنر، 72: 190-171.
13. - شیخیپور، مریم، (1394). «تجزیهوتحلیل نقشمایههای دادههای باستانشناختی (سنگ) منطقه جیرفت براساس آثار موزۀ ملی ایران». رسالۀ کارشناسی ارشد، شهرکرد: دانشگاه شهرکرد. (منتشر نشده).
14. - صحتمنش، رضا؛ و اسفندیاری مهنی، زهرا، (1399). «جستاری معناکاوانه در نقوش گیاهی تمدن حوزۀ هلیل رود جیرفت (هزارۀ سوم ق.م.)». دانشهای بومی ایران، 6 (14): 188-153. https://doi.org/10.22054/qjik.2021.59214.1254
15. - صفاری، نهضتسادات؛ و حسینی، هاشم، (1402). «نمادشناسی تطبیقی نقش و مفهوم عقرب در تمدنهای باستانی ایران و مصر: جانور موذی یا الوهی». رهپویه هنرهای تجسمی، 6(4): 15-5. https://doi.org/10.22034/ra.2023.2003836.1354
16. - قائمپناه، نورالدینمهدی، (1403). «بازشناسی هویت شخصیتهای اساطیری مرتبط با نقوش مار و مارخدا در هنر مهرسازی ایلام باستان». پژوهشنامۀ ایران باستان، 3(9): 42-3. https://doi.org/10.22034/ais.2024.437808.1076
17. - کیکاوسبناسکندر، عنصرالمعالی، (1371). قابوسنامه. مصحح: غلامحسین یوسفی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
18. - ماتیوز، راجر، (١٣٩٢). «گاو کوهاندار جیرفت». در: مجموعه مقالههای دومین همایش بینالمللی تمدن حوزۀ هلیلرود: جیرفت). تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن: 180- 177.
19. - مبینی، مهتاب؛ و حکیمی، رکسانا، (1393). «بررسی نماد خورشید و مفاهیم مرتبط با آن در هنر و اساطیر بینالنهرین». پیکره، 3(5): 68-57. https://doi.org/10.22055/pyk.2019.14969
20. - مجیدزاده، یوسف، (1382). جیرفت کهنترین تمدن شرق. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
21. - مجیــدزاده، یوســف، (1387). «پــروژۀ باستانشــناختی حــوزۀ هلیــلرود: کشـفی افسـانهای». در: مجموعـه مقالات نخسـتین همایـش بینالمللی تمـدن حوزۀ هلیــل، بهکوشــش: یوســف مجیــدزاده، چــاپ اول، کرمــان: ادارۀ میراث فرهنگــی، صنایع دســتی و گردشــگری اســتان کرمــان.
22. - محمودی، ماندانا؛ و سودایی، بیتا، (1401). «دگردیسی نقشمایۀ گاو-مرد در هنر لرستان و بینالنهرین از هزارۀ دوم تا هزارۀ اول ق.م.». مطالعات بینارشتهای هنرهای تجسمی، 1(2): 16-1. https://doi.org/10.22034/jivsa.2023.367742.1028
23. - معنویراد، میترا؛ و رزقیراد، مریم، (1397). «تشریح ویژگیهای بصری و کیفیات زیباییشناختی انسان کنشگر بر ظروف کلریت جیرفت». نگره، 13(46): 42-59. 10.22070/negareh.2018.776.22070/negareh.2018.776
24. - منصورزاده، یوسف، (1397). «بررسی نقش گیلگمش بر هنر مفرغکاری لرستان». نامه هنرهای تجسمی و کاربردی، 11(21): 85 -100. https://doi.org/10.30480/vaa.2018.675
25. - ناظمی، شیلا، (1395). «بررسی نقوش حیوانی در یافتههای باستانی تمدن جیرفت». در: دومین همایش ملی فرهنگ، گردشگری و هویت شهری، کرمان: 10-1.
26. - واعظی، علیرضا؛ جمالی، مرتضی؛ اسکندری، نصیر؛ توکلی، وحید؛ و نادریبنی، عبدالمجید، (1403). «تأثیرات تغییرات دیرین اقلیم بر شکوفایی و افول سلسلهای حاکمبر ایران و فرهنگهای باستانی جنوب شرق ایران از هزارۀ دوم پیش از میلاد تا دورۀ ساسانی». مطالعات باستانشناسی پارسه، 8 (23): 80-59. https://dx.doi.org/10.22034/PJAS.8.27.59
28. - Ahmad Yousefi, H., (2013). “A survey of the Remaining Motifs Of Halil Rud Civilization”. M.A. Thesis, Islamic Azad University, (Unpublished), (In Persian).
29. - Ajorloo, B. & Saeed, A., (2013). “The Survey of the Origin of People-scorpion’s Motif in the Bronze Age Art of the Iranian Plateau”. Iranian Studies, 3(1): 1-12. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jis.2013.36342
30. - Atooni, B., (2018). “Rostam, a warrior from “the hunting era” (a new hypothesis regarding the origin of Rostam’s myth)”. The Journal of Epicliterature, 18: 39 - 61. (In Persian). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23225793.1401.18.1.2.0
31. - Arnheim, R., (2002). Art and Visual Perception. A Psychology of the Creative Eye. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press.
32. - Basafa, H. & Rezaei, M. H., (2014). “A Comparative Study of Chlorite Vessels Iconography, Discovered from HalilRud Basin”. Sociology and Anthropology 2(5): 196-200. (In Persian). https://doi.org/10.13189/sa.2014.020504
33. - Curtis, V., (1996). Persian Myths. London, British Museum press.
34. - Dehejia, V., (1990). “On Modes of Visual Narration in Early Buddhist Art”. The Art Bulletin, 73: 374-392. https://doi.org/10.2307/3045747
35. - Diamond, J. M., (1997). Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies. W.W. Norton.
36. - Djindjian, F., (2001). “Artefact Analysis”. In: Robin Jackson & Andrew Mann (Eds.). Clifton Quarry, Worcestershire: Pits, Posts and Cereals: Archaeological Investigations 2006–2009, Oxbow Books: 41-52.
37. - Eliade, M., (1996). Myths, Dreams, and Mysteries. Translation: Roya monajem, Tehran: Fekre Rooz Publication. (In Persian).
38. - Feldman, M., (2017). “Review of the book Ritual, Performance, and Politics in the Ancient Near East, by Lauren Ristvet”. American Anthropologist, 119(2): 384-385.
39. - Frazer, Sir James George., (1926). The Worship of Nature. London. https://doi.org/10.1111/aman.12857
40. - Ghaempanah, N. M., (2024). “The Recognition of Identity of Mythological Characters Regarding the Snake and Snake-God Motifs in the Ancient Elam Glyptic”. Ancient Iranian studies, 3(9): 3-42. (In Persian). https://doi.org/10.22034/ais.2024.437808.1076
41. - Hessari, M., (2017). “Architectural Representations on Iranian Soft-Stone Vessels from Third Millenium B.C.”. Pazhoheshha-ye Bastan shenasi Iran, 7(12): 83-98. (In Persian). https://doi.org/10.22084/nbsh.2017.8680.1384
42. - Hossein Zadeh, A. & Shahpar Rad, K., (2015). “From Interlecture to Intertextuality: Narratology of Ashura Heritage in the Fiction of Mahmoud Dowlatabadi”. Literary Text Research.19 (65): 101-119. (In Persian).
43. - Horvath, G., (2010). From Sequence to Scenario. The Historiography and Theory of Visual Narration. Published Doctoral dissertation. University of East Anglia School of World Art Studies and Museology.
44. - Hossein Abadi, Z., (2016). “Animal motifs and “hybrid animals” in the stone relics of Jiroft civilization”. Journal of Fine Arts: Visual Arts, 21(1): 9-21. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jfava.2016.57706
45. - Izadpanah, H., ( 2005). Lorestan Through the Ages. Tehran: Asatir Publication. (In Persian).
46. - Inagaki, H., (2021). “Sacred symbols from ancient West Asia and Western Central Asia (3) The Symbolism of Animal Design in the Stone Artifacts of Southeastern Iran Bronze Age”, BULLETIN OF MIHO MUSEUM, 21: 1-28.
47. - Keykāvus, B. & Eskandar, A., (1992). Qābus-nāme. Proofreader: Gholamhossein Yousefi, Tehran: ElmiFarhangi Publication. (In Persian).
48. - Khosravi, Z. & Afkhami, B., (2021). “Interaction of physical and martial activities with myths and rituals in ancient Mesopotamia”. Historical Sciences Studies, 13(2): 1-26. (In Persian). https://doi.org/10.22059/jhss.2021.315114.473344
49. - Kipfer, S., (2017). Visualizing Bnotions in Ancient Near East. University of Zurich, Main Academics Press Freiburg, Van den hoeck & Utrecht Gottingen Library.
50. - Kress, G. R. & Van Leeuwen, T., (2006). Reading Images the Grammar of Visual Design. Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203619728
51. - Lamberg-Karlovsky, C.C., (1988). “The Intercultural Style carved vessels”. Iranica Antiqua, 23: 45–95. https://doi.org/10.2143/IA.23.0.2014046
52. - Lévy-Bruhl, L., (1926). How Natives Think. Translation by: Lilian, A. Clare, New York Alfred: A - Knopf.
53. - Mahmoodi, M., (2023). “The Metamorphosis Cow-man motif in the art of Lorestan and Mesopotamia in the 2nd to 1st millennium BC”. Interdisciplinary Studies in Visual Arts, 1(2): https://doi.org/10.22034/jivsa.2023.367742.1028 (In Persian).
54. - Majidzadeh, Y., (2003). Jiroft, The oldest civilization of the East. Tehran: Iran Cultural Heritage Organization. (In Persian).
55. - Majidzadeh, Y., (2008). “Archaeological Project of Halil roud Basin: A Legendary Discovery”. Proceedings of the First International Conference on Halil Rud Basin Civilization, Kerman: Cultural Heritage, Handicrafts, and Tourism of Kerman. 41-31. (In Persian).
56. - Manavirad, M. & Rezghirad, M., (2018). “Description of Visual and Aesthetic Qualities of Activist Human on Jiroft Chlorite Containers”. Negareh Journal, 13(46): 42-59. (In Persian). https://doi.org/10.22070/negareh.2018.776
57. - Mansourzadeh, Y., (2018). “The survey of the role of Gilgamesh on the art of the Lorestan Bronze works”. Journal of Visual and Applied Arts, 11(21): 85-100. (In Persian). https://doi.org/10.30480/vaa.2018.675
58. - Masseti, M., (2009). “Pictorial evidence from medieval Italy of cheetahs and caracals, and their use in hunting”. Archives of natural history, 36 (1): 37– 47. (In Persian). https://doi.org/10.3366/E0260954108000600
59. - Matthews, R. J., (2013). Zebu of Jiroft. Proceedings of the Second International Conference on Halil Rud Basin Civilization. Tehran: Matnpub. (In Persian).
60. - Mobini, M. & Rezai Marnani, P., (2019). “Status of Astronomical Symbols in Ancient Iranian Art (from Prehistoric Era to the End of the Achaemenid Period)”. Paykareh, 8(16): 54-65. (In Persian). https://doi.org/10.22055/pyk.2019.14969
61. - Nazemi, Sh., (2016). “A Study of Animal motifs in Jiroft civilization Archealogical Findings”. Proceedings of the Second National Conference on Culture, Tourism and Urban Identit related conferences, Kerman: 1-10. (In Persian).
62. - Pächt, O., (1962). The Rise of Pictorial Narrative in Twelfth-Century England. Clarendon Press.
63. - Piran, S. & Hesari, M., (2005). Cultural around Halil Roud Basin and Jiroft, The catalogue of exhibition of select restituted objects. Teheran: National Museum of Iran. (In Persian).
64. - Pluciennik, M., (1999). “Archaeological Narratives and Other Ways of Telling”. Current Anthropology, 40(5): 653-678. https://doi.org/10.1086/300085
65. - Rafifar, J. & Malek, M., (2013). “The Iconography of Leopard and Snake Symbol of Jiroft Artifacts During the 3rd Millennium B.C.”. Pazhoheshha-ye Bastan Shenasi Iran, 3(4): 7-36. (In Persian). https://nbsh.basu.ac.ir/article_562.html
66. - Ribeiro, A., (2023). “Action and narrative in archaeology: a brief outline”. In: J. Miera (Eds.). Narrating The Past: Archaeological Epistemology, Explanation and Communication: 6th annual conference of the Central European Theoretical Archaeology Group: 101-128, Archaeolingua.
67. - Saffari, N. S. & Hoseini, H., (2024).” Comparative Symbology of the Role and Concept of Scorpion in the Ancient Civilizations of Iran and Egypt: Insidious or Divine Beast”. Rahpooye Honar-Ha-Ye Tajassomi, 6(4): 5-15. (In Persian). https://doi.org/10.22034/ra.2023.2003836.1354
68. - Sandars, N, K., (1977). The Epic of Gilgamesh: An English Version with an Introduction. London: Penguin Books.
69. - Schapiro, M., (1973). Words and Pictures, On the Literal and Symbolic in the Interpretation of a Text. The Hague.
70. - Sehhat Manesh, R. & Esfandiyari, Z., (2021). “Meaningful research in plant motifs of civilization of Halilrood basin of Jiroft (third millennium BC)”. Indigenous Knowledge, 6(14): 153-188. (In Persian).
71. - Shadjoo, S., (2007). “Aratta civilization”. ART, 72: 171-190. (In Persian).
72. - Shaw, M. C., (1986). “The Lion Gate Relief at Mycenae Reconsidered”. TSpace (University of Toronto), Archaeological Society of Athens, Greece [Retrieved 25 September 2018]: 108-123.
73. - Sheikhypour, Sh., (2016). “Analysis of Archaeological Data designs (stone) of Jiroft Area According to the National Museum of Iran Artifacts”. MSc thesis of Archaeology, Shahrekord University, (Unpublished). (In Persian).
74. - Vaezi, A., Djamali, M., Skandari, N., Tavakoli, V. & Naderi Beni, A., (2024). “The Influence of Paleoclimatic Variability on the Rise and Fall of Iranian Dynasties and Ancient Cultures in Southeastern Iran from the 2nd Millennium BCE to the Sassanid Period”. Parseh Journal of Archaeological Studies, 8(27): 59–80. (In Persian). https://dx.doi.org/10.22034/PJAS.8.27.59
75. - Whatling, S., (2010). “Narrative art in northern Europe, c. 1140-1300: A narratological reappraisal”. Published Doctoral dissertation. The Courtauld Institute of Art, University of London.
76. - Wickhoff, F., (1900). Die Wiener Genesis. Vienna, 1895. Transl E. Strong as Roman Art: Some of Its Principles and Their Application to Early Christian Painting. New York, London.
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |