سفال با پوشش قرمز در پیش‌ازتاریخ مناطق غرب ایران: بررسی توالی طولانی مدت از دورۀ نوسنگی جدید تا اواخر مس‌و‌سنگ

محمدی‌قصریان, سیروان

doi:10.61882/PJAS.142.1108

EN FA

سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 ) سال 9 شماره 33 صفحات 27-7 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.142.1108

Mendeley

Zotero

RefWorks

Mohammadi Ghasrian S. (2025). Lone Sequence of Red Slipped Potteries in the Prehistory of Western Iran: Investigation form Late Neolithic to the End of Chalcolithic Period. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 7-27. doi:10.61882/PJAS.142.1108
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1108-fa.html

محمدی‌قصریان سیروان.(1404). سفال با پوشش قرمز در پیش‌ازتاریخ مناطق غرب ایران: بررسی توالی طولانی مدت از دورۀ نوسنگی جدید تا اواخر مس‌و‌سنگ مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (33) :27-7 10.61882/PJAS.142.1108

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1108-fa.html

سفال با پوشش قرمز در پیش‌ازتاریخ مناطق غرب ایران: بررسی توالی طولانی مدت از دورۀ نوسنگی جدید تا اواخر مس‌و‌سنگ

سیروان محمدی‌قصریان^*

کارشناس بنیاد ایران‌شناسی شعبۀ کردستان، سنندج، ایران. ، mohammadi.sirvan@gmail.com

چکیده: (736 مشاهده)

در پیش‌ازتاریخ مناطق غربی ایران از دورۀ نوسنگی جدید تا پایان دورۀ مس‌وسنگ سفال‌های با پوشش قرمز رنگی وجود دارند که باوجود تغییر دوره‌ها و به‌دنبال آن تغییر در سبک و سنت‌های سفالی، بدون تغییر با حداقل تغییرات به حیات خود ادامه می‌دهند. همین موضوع باعث بروز ابهامات و اشتباهاتی در تمیز دادن این گونه‌ها و درنتیجه تشخیص نادرست دوره‌های فرهنگی برخی محوطه‌های دورۀ نوسنگی جدید و به‌ویژه دوران مس‌وسنگ شده است. آیا به‌راستی سفال‌های با پوشش قرمز دوران نوسنگی جدید تا پایان مس‌و‌سنگ مناطق غرب ایران یک نوع سفال خاص است که باوجود شروع و پایان دوره‌های فرهنگی بدون هیچ‌گونه تغییراتی به حیات خود ادامه می‌دهند؟ سفال‌های با پوشش قرمز دورۀ نوسنگی جدید چه تفاوت‌هایی با سفال‌های دوران مس‌وسنگ دارند؟ عدم تمیز و تشخیص سفال‌های قرمز رنگ دوران نوسنگی و مس‌وسنگ از سوی برخی پژوهشگران، این فرض را ایجاد می‌کند که این نوع سفال‌های تفاوتی با هم ندارند. مقالۀ حاضر با روش تحلیلی-مقایسه‌ایی سعی‌دارد که با بررسی از نزدیک سفال‌های قرمز به‌دست آمده از کاوش و بررسی برخی محوطه‌های شاخص دوران نوسنگی جدید و مس‌وسنگ مناطق غربی ایران مانند: سیاه‌بید، گنیَل، قازانچی، سهاچای‌تپه و تپه قشلاق به پرسش‌ها و فرضیات مطرح شده پاسخ دهد. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد که هرچند شباهت‌های انکارناپذیری در نگاه اول بین سفال‌های قرمز دوران نوسنگی جدید تا پایان دورۀ مس‌وسنگ وجود دارد، اما تفاوت‌های ریز و جزئی در ارتباط با فرم سفال، میزان پخت، نوع آمیزه و نوع و رنگ پوشش وجود دارد که مطالعۀ دقیق آن باعث تمیز سفال‌های دوران یاد شده از هم خواهد شد. یافته‌های این تحقیق نشان می‌دهد که سفال‌های قرمز رنگ دوران نوسنگی جدید صیقلی و دارای پرداخت هستند، ویژگی که در دوران بعد و به‌ویژه دورۀ مس‌وسنگ قدیم دیده نمی‌شود. هم‌چنین در دورۀ مس‌وسنگ جدید علاوه‌بر تغییراتی در ارتباط با رنگ پوششِ سفال، تزئینات کنده و برجسته‌ای بر بدنۀ بیرونی سفال‌های قرمزرنگ دیده می‌شوند که درمورد سفال‌های قرمز دوران قبل گزارش نشده است.

واژه‌های کلیدی: سفال با پوشش قرمز، سهاچای‌تپه، غرب ایران، نوسنگی جدید، مس‌و‌سنگ.

متن کامل [PDF 1550 kb] (206 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/8/29 | پذیرش: 1403/12/11 | انتشار: 1404/10/1

فهرست منابع

1. - Abedi, A., (2017). “Iranian Azerbaijan pathway from the Zagros to the Caucasus, Anatolia and northern Mesopotamia: Dava Goz, A new Neolithic and chalcolithic site in NW Iran”. Mediterranean Archaeology and Archaeometry, 17(1): 69-78. https://doi.org/10.5281/zenodo.258086

2. - Bahranipoor, H., (2021). “Absolute Dating and Intra-Regional Diversity of Dalma Ceramic Tradition Based on Analysis of the Painted Monochrome Ware”. JRA., 7(1): 103-123. https://doi.org/10.52547/jra.7.1.103. (In Persian).

3. - Beik-Mohammadi, Kh., Rezaloo, R., Afkhami, B. & Javanmardzadeh, A., (2018). “Poshteh-Forodgah Tepe, the Semi-Unilateral Establishment of a Late Neolithic Period in the Eastern Coast of Central Zagros, Plain Malayer”. Archaeological Research of Iran, 8(16): 63-82. https://doi.org/10.22084/nbsh.2018.16384.1747. (In Persian).

4. - Beik-Mohammadi, Kh. & Javanmardzadeh, A., (2020). “Study and typology of Neolithic pottery discovered from the Poshteh-Forodgah Tepe, Malayer plain”. Archaeological Research of Iran, 10(25): 29-52. https://doi.org/10.22084/nbsh.2020.22546.2207. (In Persian).

5. - Henrickson, E. F., (1983). “Ceramic Styles and Cultural Interaction in the Early and Middle Chalcolithic of the Central Zagros, Iran”. PhD Dissertation, Department of Anthropology, University of Toronto.

6. - Henrickson, E. F., (1985). “An Updated Chronology of the Early and Middle Chalcolithic of the Central Zagros Highlands, Western Iran”. Iran, 23: 63-108. https://doi.org/10.2307/4299754.

7. - Hole, F., (1987). The Archaeology of Western Iran. Washington D.C.: Smith Sonian Institution Press. https://doi.org/10.2307/4300563

8. - Levine, L. D. & McDonald, M. A., (1977). “The Neolithic and Chalcolithic periods in the Mahidasht”. Iran, 15: 39–50.

9. - Levine, L. D. & Young, T. C., Jr., (1987). “A summary of the ceramic assemblages of the Central Western Zagros from the Middle Neolithic to the late third millennium B.C.”. In: Préhistoire de la Mésopotamie: La Mésopotamie préhistorique et l’exploration récente du Djebel Hamrin: 15-53 Paris, Éditions de la Centre National de la Recherche Scientifique (CNRS).

10. - Mashkour, M., Davoudi, H., Djamali, M., Shidrang, S., Tengberg, M., Mylona, Pantelitsa , Khormali, F., Morteza, R., Beizaee Doost, S., Moradi, B., Khazaeli, R. & Fathi, H., (2023). “Tappeh Qazanchi, a settlement from the early Neolithic to the Bronze age in the Kermanshah plain, Iran”. Archaeological Research of Iran, 13(36): 7-33. https://doi.org/10.22084/nbsh.2021.25051.2394

11. - McDonald, M. A., (1979). “An examination of mid-Holocen settlement pattern in the central Zagros region of western Iran”. Ph.D. Dissertation, university of Toronto.

12. - Meldgaard, J., Mortensen, P. & Thrane, H., (1994). “Excavation at Tepe Guran, Luristan. The Danish Archaeological Expedition to Iran. 1963”. Acta Archaeologica, XXXIV: 97-133.

13. - Mohammadi Ghasrian, S., (2021). “Western Iran at the end of fifth millennium b.c, change or continuity? An appraisal”. Archaeological Research of Iran, 13 (37): 61-77. https://dx.doi.org/10.22084/NB.2023.22194.2182

14. - Mohammadi Ghasrian, S., (2022). “Revive of Early chalcolithic period studies of west central Zagros based on Mahidasht project”. Ph.D. Thesis of Archaeology. University of Tehran (In Persian).

15. - Mohammadi Ghasrian, S., (2023). “Godin VII period and the Revive of Early Late Chalcolithic Period Studies of the west Iran”. Archaeological Research of Iran, 12(33). https://doi.org/10.22084/nbsh.2021.22132.2176. (In Persian)

16. - Rahimi, R., (2010). “Relative and absolute dating of prehistoric site of Soha Chai Tepe in Zanjan”. MA thesis of Archaeology, University of Tehran (in Persian).

17. - Renette, S. & Mohammadi Ghasrian, S., (2020). “The Central and Northern Zagros during the Late Chalcolithic: An updated Ceramic Chronology Based on Recent Fieldwork Results in Western Iran”. Paleoreint, 46(1): 109-132. https://doi.org/10.4000.Paleorient.366.

18. - Renette, S. R., Mohammadi Ghasrian, S. & Ghafoori, O., (2021). “The Mahidasht survey project(1975-78) revisited: initial report on new collaborative efforts to catalogue and publish legacy data at the National Museum of Iran”. Journal of Iran National Museum, 2(1): 43-58. https://doi.org/10.6084.m9.figshar/1475411.v1.

19. - Renette, S., (2022). “Defining Dalma: an incipient mountain identity?”. Paleoreint, 48(1): 111-130. https://doi.org/10.4000.Paleorient.1699.

20. - Rothman, M. & Badler, V. G., (2011). “Contact and development in Godin period VI”. In: H. Gopnik and M. Rothman (eds), On the High Road: The History of Godin Tepe, Iran: 67-137. Toronto, Mazda Press/Royal Ontario Museum.

21. - Saed Mucheshi, A., Niknami, K. Mashkour, M., Fazeli Nashli, H. & Firozmand, B., (2012). “Relative and direct dating of Tape Kalnan in Bijar, middle chalcolithic period site in west of Iran”. Archaeological Research of Iran, 1(1): 31-56. (in Persian).

22. - Saed-Mucheshi, A., (2021). “HajiFirouz tradition, Dalma tradition: dissconection or conection?”. in: Speher Majd essay on the archaeology of the Iranain world and beyound. In Honor of Dr: Yousef Majidzadeh. (eds): Alibaigi, S., Miri, M and Holly pittman. The center for the great Islamic Encyclopeidia. Tehran.(in Persian).

23. - Sharifi, M. & Motarjem, A. S., (2018). “The process of cultural change in the Chalcolithic period in the highlands of Western Iran at Tepe Gheshlagh”. Documenta Praehistorica, XLV: 86-99. https://doi.org /10.4312/dp.45.7

24. - Smith, P. E. L. & Mortensen, P., (1988). “Three New ‘Early Neolithic’ Sites in Western Iran”. Current Anthropology, 21: 511-12. https://doi.org/10.1086/202503

25. - Young, T. C., Jr., (1965). Excavation at Godin Tepe: first progress report. Toronto, Royal Ontario Museum.

26. - Young, T. C., Jr. & Levine, L. D., (1974). Excavation at Godin Tepe: second progress report. Toronto, Royal Ontario Museum.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.