شش تدفین منتسب به دورۀ ایلام نو از تپه‌دژ (تل گسر)؛ بازنگری در جزئیات، موقعیت و گاهنگاری

شیروانی, قادر

doi:10.61882/PJAS.833.1086

EN FA

سال 9، شماره 33 - ( 10-1404 ) سال 9 شماره 33 صفحات 177-143 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.61882/PJAS.833.1086

Mendeley

Zotero

RefWorks

Shirvani G. (2025). Six Burials Attributed to the Neo-Elamite Period from Fort Mound (Tell-e Geser); Revisiting Details, Placement, and Chronology. Parseh J. Archaeol. Stud.. 9(33), 143-177. doi:10.61882/PJAS.833.1086
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1086-fa.html

شیروانی قادر.(1404). شش تدفین منتسب به دورۀ ایلام نو از تپه‌دژ (تل گسر)؛ بازنگری در جزئیات، موقعیت و گاهنگاری مطالعات باستان‌شناسی پارسه 9 (33) :177-143 10.61882/PJAS.833.1086

URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1086-fa.html

شش تدفین منتسب به دورۀ ایلام نو از تپه‌دژ (تل گسر)؛ بازنگری در جزئیات، موقعیت و گاهنگاری

قادر شیروانی^*

دانشجوی دکتری باستان‌‌شناسی، گروه باستان‌شناسی، دانشکدۀ هنر و معماری دانشگاه بوعلی‌سینا، همدان، ایران. ، qadershirvani@gmail.com

چکیده: (924 مشاهده)

محوطۀ باستانی تل گسر در شمال‌غربی دشت رامهرمز، استقرارگاهی چنددوره‌ای و یکی از محوطه‌های کلیدی، به‌ویژه برای مطالعات باستان‌شناختی دورۀ ایلام به‌شمار می‌رود. این محوطه طی سال‌های ۱۹۴۸-۱۹۴۹م. کاوش شد؛ با این‌حال، انتشار نیافتنِ به‌موقع گزارش و پراکندگی اسناد میدانی سبب ایجاد ابهام در داده‌های باستان‌شناختی آن گردید. از مهم‌ترین این ابهامات، اطلاعات مربوط به شش تدفینِ کشف‌شده در «تپه‌دژ» و منسوب به دورۀ ایلام نو است که در گزارش‌های «کارتر» و «علیزاده» به‌صورت ناقص و ناهمخوان ارائه شده‌اند. گزارش علیزاده، به‌ویژه با جانمایی نادرست و انتساب پراکندۀ گورنهاده‌های یک تدفین به لایه‌های متعدد و دوره‌هایی میان سوکل‌مَخ تا اسلامی، بر پیچیدگی‌های موجود افزوده است. تلاش «یاسمینا ویکس» نیز به‌رغم هدف‌گذاری درست، نتوانسته این ناهمخوانی‌ها را برطرف کند و خود موجب طرح مسائل تازه‌ای شده است. با توجه به اهمیت تل گسر و ضرورت بازنگری داده‌های پیشین، این پژوهش با اتّکا بر روش‌های مرسوم در مطالعات تاریخی و تحلیل تطبیقی اسناد موجود، به واکاوی این تدفین‌ها پرداخته است. هدف اصلی پژوهش، جانمایی دقیق و ارائۀ گاهنگاری منسجم برای هر تدفین است. نتایج نشان می‌دهد که در گزارش‌های پیشین، خطاهای اساسی در ثبت جزئیات، موقعیت کشف و گاهنگاری تدفین‌ها وجود داشته است. افزون‌بر جانمایی صحیح تدفین‌ها در گمانۀ کاوش، مهم‌ترین دستاورد این مطالعه تفکیک تدفین E به دو تدفین مستقل (E1 و E2) و بازسازی توالی زمانی منظمِ شش تدفین از اواخر دورۀ ایلام میانه تا اواخر ایلام نو II است. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آشفتگی ظاهری داده‌ها نتیجۀ خطاهای گزارش‌دهی بوده و نَه بازتابی از ویژگی‌های واقعی لایه‌نگاری محوطه؛ و از این‌رو، برای درک توالی استقراری و تفسیرهای لایه‌نگارانۀ تپه‌دژ و مجموعۀ تل گسر اهمیت بنیادی دارد.

واژه‌های کلیدی: رامهرمز، تَل گِسِر، تپه‌دِژ، ایلام نو، تدفین.

متن کامل [PDF 1953 kb] (267 دریافت)

نوع مقاله: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصی باستان‌شناسی
دریافت: 1403/7/1 | پذیرش: 1403/11/13 | انتشار: 1404/10/1

فهرست منابع

1. - Alizadeh, A., (2014). Ancient Settlement Systems and Cultures in the Ram Hormuz Plain, Southwestern Iran: Excavations at Tall-e Geser and Regional Surveys. Oriental Institute Publications 140. Chicago: The Oriental Institute of the University of Chicago.

2. - Alizadeh, A., Ahmadzadeh, L. & Omidfar, M., (2016). Ancient Settlement Systems and Cultures in the Ram Hormuz Plain, Southwestern Iran. (M. Karami & R. Yeshmi, Trans.). Tehran: Research Institute of Cultural Heritage and Tourism (RICHT). (In Persian).

3. - Álvarez-Mon, J., (2010). “The Arjan Tomb: At the Crossroads of the Elamite and the Persian Empires”. Acta Iranica, 49. Leuven: Peeters.

4. - Álvarez-Mon, J., (2013). “Elam in the Iron Age”. In: D. T. Potts (Ed.), The Oxford Handbook of Ancient Iran (pp. 457–477). Oxford: Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199733309.013.0017

5. - Caldwell, J. R., (1968). “Tell-i Ghazir”. Reallexikon der Assyriologie und Vorderasiatischen Archäologie, 3: 348–355.

6. - Carter, E., (1971). “Elam in the Second Millennium B.C.: The Archaeological Evidence”. (Unpublished PhD dissertation). University of Chicago, Chicago.

7. - Carter, E., (1994). “Bridging the Gap between the Elamites and the Persians in Southeastern Khuzistan”. In: H. Sancisi-Weerdenburg, A. Kuhrt & M. C. Root (Eds.), Achaemenid History VIII: Continuity and Change (pp. 65–95). Leiden: Nederlands Instituut voor het Nabije Oosten.

8. - Carter, E., (1996). Excavations at Anshan (Tal-e Malyan): The Middle Elamite Period. Malyan Excavation Reports II. Philadelphia: University of Pennsylvania Museum of Archaeology and Anthropology.

9. - Delougaz, P. & Kantor, H. J. (1996). Chogha Mish I: The First Five Seasons of Excavations, 1961–1971. (A. Alizadeh, Ed.). Oriental Institute Publications 101. Chicago: The Oriental Institute.

10. - Gasche, H., (1973). La poterie élamite du deuxième millénaire av. J.-C. Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran 47. Leiden: E. J. Brill; Paris: Paul Geuthner. https://doi.org/10.1163/9789004659438

11. - Ghirshman, R., (1954). Village Perse-Achéménide. Mémoires de la Mission Archéologique en Iran 36. Paris: Presses Universitaires de France.

12. - Ghirshman, R., (1966). Tchoga Zanbil (Dur Untash) I: La Ziggurat. Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran 39. Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner.

13. - Gorris, E., (2020). “Power and Politics in the Neo-Elamite Kingdom”. Acta Iranica, 60, Leuven: Peeters. https://doi.org/10.2307/j.ctv1q26vdb

14. - Hansman, J., (1972). “Elamites, Achaemenids and Anshan”. Iran, 10: 101–125. https://doi.org/10.2307/4300468

15. - Lambert, M., (1969). “Review of Das Reich Elam by W. Hinz”. Syria, 46: 368–370.

16. - McCown, D. E., (1949). “Archaeological News: Iran”. American Journal of Archaeology, 53(1): 53–54. https://doi.org/10.2307/501213

17. - McCown, D. E., (1954). “The Relative Stratigraphy and Chronology of Iran”. In: R. W. Ehrich (Ed.), Relative Chronologies in Old World Archaeology (pp. 56–67). Chicago: University of Chicago Press.

18. - de Mecquenem, R., (1922). “Fouilles de Suse: Campagnes des années 1914–1921–1922”. Revue d’Assyriologie et d’archéologie orientale, 19: 109–140. https://www.jstor.org/stable/23296844

19. - de Mecquenem, R., (1930). “Les derniers résultats des fouilles de Suse”. La Revue des Arts Asiatiques, 6: 73–88. https://www.jstor.org/stable/43475486

20. - de Mecquenem, R., (1953). Les documents épigraphiques de Tchoga Zembil. Mémoires de la Délégation Archéologique en Iran 33. Paris: Presses Universitaires de France.

21. - de Miroschedji, P., (1978). “Stratigraphie de la période néo-élamite à Suse (c. 1100 – c. 540)”. Paléorient, 4: 213–228. https://doi.org/10.3406/paleo.1978.4223

22. - de Miroschedji, P., (1981a). “Fouilles du chantier Ville Royale II à Suse (1975–1977)”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran (DAFI), 12, 9–136.

23. - de Miroschedji, P., (1981b). “Observations dans les couches néo-élamites au nord-ouest du tell de la Ville Royale à Suse”. Cahiers de la Délégation Archéologique Française en Iran (DAFI), 12: 143–168.

24. - de Miroschedji, P., (2003). “Susa and the Highlands: Major Trends in the History of the Elamite Civilization”. In: N. F. Miller & K. Abdi (Eds.), Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner (pp. 17–38). Cotsen Institute of Archaeology Monograph 48. Los Angeles: University of California Press.

25. - Mofidi-Nasrabadi, B., (2007). Archäologische Ausgrabungen und Untersuchungen in Čogā Zanbil. Münster: Agenda-Verlag.

26. - Overlaet, B., (2003). “The Early Iron Age in the Pusht-i Kuh, Luristan. Luristan Excavation Documents IV”. Acta Iranica, 40. Leuven: Peeters. https://doi.org/10.2143/IA.40.0.583198

27. - Potts, D. T., (1999/2016). The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State. Cambridge: Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9780511489617

28. - Shishegar, A., (2015). Tomb of the Two Elamite Princesses of the House of King Shutur-Nahhunte Son of Indada. Tehran: Research Institute of Cultural Heritage and Tourism (RICHT). (In Persian).

29. - Stolper, M. W., (1984). Texts from Tall-i Malyan: I. Elamite Administrative Texts (1972–1974). Occasional Publications of the Babylonian Fund 6. Philadelphia: University of Pennsylvania Museum.

30. - Stolper, M. W., (2013). “Sugirs of Anšan”. In: K. De Graef & J. Tavernier (Eds.), Susa and Elam: Archaeological, Philological, Historical and Geographical Perspectives (pp. 399–415). Leiden: Brill. https://doi.org/10.1163/9789004207417_024

31. - Sumner, W. (1974). “Excavations at Tall-i Malyan, 1971–72”. Iran, 12: 155–180. https://doi.org/10.2307/4300508

32. - Vallat, F., (1996). “Nouvelle analyse des inscriptions néo-élamites”. In: H. Gasche & B. Hrouda (Eds.), Collectanea Orientalia (pp. 385–395). Neuchâtel: Recherches et Publications.

33. - Vallat, F., (1998). “ELAM i. The History of Elam”. Encyclopaedia Iranica, VIII (3): 301–313. http://www.iranicaonline.org/articles/elam-i

34. - Whitcomb, D. S., (1971). The Proto-Elamite Period at Tall-i Ghazir, Iran. (Unpublished Master’s thesis). University of Georgia, Athens.

35. - Wicks, Y., (2019). “Between Highlands and Lowlands: The Ram Hormuz Plain in the Neo-Elamite and Early Achaemenid Periods, and Comments on Five Burials from the Fort Mound at Tal-i Ghazir”. ARTA 2019.002. http://www.achemenet.com/pdf/arta/ARTA_2019.002_Wicks.pdf

36. - Wright, H. T., (1969). “Archaeological Survey in the Areas of Ram Hormuz, Shushtar and Gutwand”. (Unpublished Manuscript). University of Michigan Museum of Anthropology, Ann Arbor.

37. - Wright, H. T. & Carter, E., (2003). “Archaeological Survey on the Western Ram Hormuz Plain, 1969”. In: N. F. Miller & K. Abdi (Eds.), Yeki Bud, Yeki Nabud: Essays on the Archaeology of Iran in Honor of William M. Sumner (pp. 61–82). Los Angeles: Cotsen Institute of Archaeology.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.