سال 8، شماره 30 - ( 11-1403 )
سال 8 شماره 30 صفحات 61-35 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Hashemzadeh R, Ghamari Fatideh M, Abbasnejad Seresti R. (2025). Over Urbanization, A Factor in the Late Bronze Age Crisis in Eastern Iran. Parseh J. Archaeol. Stud.. 8(30), 35-61. doi:10.61882/PJAS.8.30.35
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1077-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/mbp/article-1-1077-fa.html
هاشمزاده رضیه، قمریفتیده محمد، عباسنژاد سرستی رحمت.(1403). شهرنشینی مفرط، عاملی در ایجاد بحران عصر مفرغ پایانی در شرق ایران مطالعات باستانشناسی پارسه 8 (30) :61-35 10.61882/PJAS.8.30.35
1- کارشناسیارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،m.ghamari@umz.ac.ir
3- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2- استادیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (نویسندۀ مسئول). ،
3- دانشیار گروه باستانشناسی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
چکیده: (2807 مشاهده)
یکی از واقعیتهایی که در بافتهای باستانشناختی مربوط به اواخر عصر مفرغ دیده میشود، ترک و یا کوچکشدن بیش از اندازۀ محوطهها است. بسیاری از محوطهها و سکونتگاههای فلات ایران و خارج از فلات ایران در پایان عصر مفرغ بهصورت ناگهانی و غیرمنتظره دچار فروپاشی شدند و یا روند رو به رشد این جوامع متوقف شده است. پژوهشگران عوامل متعددی ازجمله: سیل، زلزله، مهاجرت اقوام تازهوارد و... را برای این رخداد درنظر گرفتهاند که به این عوامل میتوان تأثیر عاملی چون «شهرنشینی مفرط» را نیز اضافه کرد که چندان به آن پرداخته نشده است. متعاقب شهرنشینی مفرط چالشهایی از قبیل: تغییرات گرمایی منطقهای، تخریب زیستگاه و تنوع زیستی و اکوسیستم بهعنوان عواملی شتابدهنده در بحرانهای این دوره، میتوانسته وخامت شرایط را بیشتر کند و پرسش اصلی این پژوهش بررسی شواهد و میزان و چگونگی اثرگذاری این عوامل در ایجاد بحرانهای عصر مفرغ پایانی است. نتایج این پژوهش نشان میدهد که پس از افزایش جمعیت در مراکز شهری با توجه به عدم برنامهریزی اداری برای کنترل شرایط ناشی از شهرنشینی متراکم و درنتیجه برهمخوردن نظم محیطی و توازن طبیعی، جامعه بهصورت یک سیستم پایدار سعیدر بازگرداندن شرایط طبیعی کرده که این سعی، در برگشتن به توازن بهصورتهای مختلف همچون تصمیم به ترک استقرارگاههای بزرگ و حرکت بهسمت نواحی حاشیهای و پیرامونی دارای منابع غذایی و آبی کافی بروز کرده است. شواهد این رخداد در مناطقی مانند: مرو، بلخ شمالی و جنوبی و نواحی دوآب در شرق سند دیده میشود؛ در برخی موارد نیز بحران در جوامع بیشتر شده و بهصورت مشکلات جدیدتر همچون قحطی و بیماریهای همهگیر و جدالهای بین منطقهای و مواردی از این دست بروز کرده که منجر به فروپاشی جوامع شده است.
نوع مقاله: پژوهشي |
موضوع مقاله:
تخصصی باستانشناسی
دریافت: 1403/1/17 | پذیرش: 1403/3/9 | انتشار: 1403/11/10
دریافت: 1403/1/17 | پذیرش: 1403/3/9 | انتشار: 1403/11/10
فهرست منابع
1. - اشمیت، اریخ، (1391). کاوشهای تپه حصار دامغان. ترجمۀ کوروش روستایی، سمنان: اداره کل میراثفرهنگی، صنایعدستی و گردشگری.
2. - جمشید، بهنام و راسخ، شاپور، (1349). مقدمه بر جامعهشناسی ایران. تهران: انتشارات خوارزمی.
3. - پیتمن، هالی، (1384). هنر عصر مفرغ: جنوبشرق ایران، آسیای میانۀ غربی و درۀ سند. ترجمۀ کوروش روستایی، تهران: مؤسسه پیشین پژوه.
4. - چایلد، گوردون، (1369). سیر تاریخ. ترجمۀ احمد بهمنش، تهران: دانشگاه تهران.
5. - حمزه، محمدعلی، (1395). «بازسازی شرایط محیطی و اقلیمی دیرینه جنوبشرقی ایران با استفاده از رسوبشناسی هولوسن دریاچۀ هامون». رسالۀ دکتری، دانشگاه فردوسی مشهد، (منتشر شده).
6. - دایموند، جرد، (1399). فروپاشی چگونه جوامع راه فنا یا بقا را بر میگزینند. ترجمۀ فریدون مجلسی، تهران: فرهنگ نشر نو با همکاری نشر آسیم.
7. - روستایی، کوروش؛ و گیلوانکوهی، مجید، (1386). «تپه حصار در عصر آهن». مجله نامه پژوهشگاه، 20 و 21: 69-88.
8. - سید سجادی، سید منصور، (1393). نخستین شهرهای فلات ایران. تهران: سمت.
9. - سید سجادی، سید منصور، (1398). «گاهنگاری شهرسوخته». در: شهرسوخته هنر و باستانشناسی حوزه دلتای رودخانه هیرمند از آغاز تا دوره تیموری: 107 - 119
10. - شیخبیکلو اسلام، بابک؛ و چایچیامیرخیز، احمد، (1399). «سازگارهای جوامع انسانی عصرهای مفرغ و آهن شمال ایران مرکزی با رویدادهای اقلیمی هولوسن». نشریه پژوهشهای تغییرات آب و هوایی، 1 (2): 39-54.
11. - عبدی، کامیار؛ و گنجی، شادی، (1396). «بررسی ساختار سیاسی-اجتماعی جامعه شهرسوخته در هزارۀ سوم پیشازمیلاد». جامعهشناسی تاریخی، 9 (2): 29-64.
12. - عهدیعتیق، فرزانه؛ و قمریفتیده، محمد، (1402). «آغازشهرنشینی، عاملی برای شیوع بیماریهای همهگیر و افول تمدنهای خاور میانه در هزاره دوم پ.م.). جستارهای باستانشناسی پیش از اسلام، 15: 29-17، https://doi.org/10.22034/iaej.2023.14470.1108
13. - کوهل، فیلیپ، (1396). باستانشناسی آسیای مرکزی. ترجمۀ حسین رمضانپور و معصومه مرادیان، تهران: انتشارات سمیرا.
14. - گیرشمن، رومن، (1372). ایران از آغاز تا اسلام. ترجمۀ محمد معین، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
15. - مالوری، ج.؛ بوشکیمپرا، پ.، و کومار، گ. د.، (1392). سه گفتار دربارۀ آریاییها. ترجمۀ مسعود رجبنیا، تهران: انتشارات هیرمند.
16. - نظریان، اصغر، (1372). «تاریخ و دیدگاههای پیدایش شهر و شهرنشینی». نشریه زبان و ادبیات فارسی، 2 و 3: 144-177.
17. - وحدتینسب، حامد؛ انواری، زهره؛ قمریفتیده، محمد؛ شیخ الاسلامی، امیر سامان؛ اکبری، محمد تقی؛ و لسانی، نغمه، (1397). «بازنگری ورود آریاییها به فلات ایران در پرتو آگاهیهای جدید ژنتیکی (گورستان گوهرتپه، بهشهر)». پژوهشهای انسانشناسی ایران، 7 (1): 117-143.
19. - Abdi, K. & Ganji, Sh., (1396). “Investigating the political-social structure of the Shahr-I Sokhta society in the third millennium bc”. Journal of Historical Sociology/ JAMESHANASI TARIKHI, 9 (2): 29-64. (In Persian)
20. - Agrawal, D. P., (1982). The Archaeology of India. London: Curzon Press.
21. - Agrawal, D. P., (1992). Man and environment in India through Ages. Delhi: Books and Books.
22. - Agrawal, D. P., (2002). “Urban origins in India”. In: The Development of Urbanism from a Global perspective (online): 1-5. Available: http:// www. Arkeologi.uu.se/afr/projects/BOOK/Agrawal.
23. - Ahdi Atigh, F. & Ghamari Fatide, M., (2023). “The beginning of urbanization, a factor for the spread of epidemic diseases and the decline of Middle Eastern civilizations in the second millennium B.C.”. Journal of Iran's Pre Islamic Archaeological Essays, 8(1): 17-29. https://doi.org/10.22034/iaej.2023.14470.1108
24. - Allchin, F. R. & Allchin, B., (1968). The Birth of Indian civilization: India and Pakistan before 500 BC. India: Penguin Books.
25. - Arnfield, A. J., (2003). “Two decades of urban climate research: A review of turbulence, exchanges of energy and water, and the urban heat island”. International Journal of Climatology, 23(1): 1-26. https://doi.org/10.1002/joc.859
26. - Artemyev, V. & Urmanova, A., (2014). “Gonur depe in Turkmenistan- a proto-town at the end of the 3rd millennium bc”. Miho museum: Bulletion of Miho museum/Miho museum: 85-115.
27. - Biscione, R. & Vahdati, A., (2021). “The BMAC presence in eastern Iran: state of affairs in December 2018. ‘Towards the Greater Khorasan Civilization?’”. In: B. Lyonnet and N. A. Dubova (eds), The World of the Oxus Civilization, Abingdon: Routledge: 527–550. https://doi.org/10.4324/9781315193359-23
28. - Childe, V. G., (1942). What Happened in History. Middlesex, England: Penguin Books.
29. - Cleuziou, S., (1986). “Tureng Tepe and Burnished Grey Ware: a question of ‘frontier’?”. Oriens antiquus, 25: 221–256.
30. - Deshayes, J., (1976). “Tureng Tepe”. Iran, 14: 169-71.
31. - Diamond, J., (2005). Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed. United States: Viking Press
32. - Divya, G., (2020). Case study-City Planning and organization of Indus Valley Civilization: 1-5. (www.Mexico).
33. - Drake, B., (2012). “The influence of climatic change in the late Bronze Age collapse and the Greek Dark Ages”. Journal of archaeological science, XXX: 1-9. https://doi.org/10.1016/j.jas.2012.01.029
34. - Dubova, N. A., (2014). “Anthropological Essay on The Bronze Age Migrations in Central Asia (The case of Gonur Depe, Turkmenistan)”. My life is like the Summer Rose Maurizio Tosi Archeologia come modo di vivere papers in honour of Maurizio Tosi for his 70th birthday, Publishers of British Archaeology Reports: 193-202.
35. - Dyson, R. H. & Howard, S. M., (eds). (1989). Tappeh Hesar: Reports of the restudy project, 1976. Florence: Casa editrice La letter.
36. - Frachetti, M. D. & Rouse, L. M., (2012). “Central Asia, the steppe and the Near East, 2500–1500 BC”. In: D. T. Potts (ed.) A Companion to the Archaeology of the Near East, Chichester: Blackwell: 687–705.
37. - Ghamari-Fatideh, M., (2019). “The Critique of Content and Translation of the Book “Central Asia Paleolithic Beginnings to the Iron Age”. Pizhuhish nāmah-i intiqādī-i mutūn va barnāmah hā-yi ̒ulūm-i insāni (Critical Studies in Texts & Programs of Human Sciences), 19(4)” 105-121. https://doi.org/10.30465/crtls.2019.4060
38. - Ghirshman, R., (1954). Iran from the Earliest Times to the Islamic Conquest, The University of Michigan: Penguin Books
39. - Green, A. S., (2021). “Killing the priest-king: Addressing egalitarianism in the Indus civilization”. Journal of archaeological research, 29: 153-202. https://doi.org/10.1007/s10814-020-09147-9
40. - Hamzah, M. A., (1395/ 2015). “Reconstruction of paleoenvironmental and climatic conditions of Southeast Iran using Holocene sedimentology of Lake Hamon”. PhD thesis, Ferdowsi University of Mashhad, (Unpublished), (In Persian)
41. - Jamshid, B. & Shapour, R., (1349/1970). Introduction to Iranian Sociology. Tehran: Kharazmi Publications. (In Persian)
42. - Jansen, M., (1985). “Mohenjo-daro HR-A, House I, a temple? Analysis of an architectural structure”. In: J. Schotsmans and M. Taddei (eds.), South Asian Archaeology, 1983 (1): 157-206.
43. - Kenoyer, J. M., (2005). Ancient cities of the Indus Valley Civilization. Sixth edition, Oxford university press.
44. - Kohl, P. L., (1981). “The Namazga Civilization: An Overview”. Soviet Anthropology and Archeology, 19(1–2): vii–xxxviii. https://doi.org/10.2753/AAE1061-1959190102vii
45. - Kohl, P. L., (1984). Central Asia: Palaeolithic Beginnings to the Iron Age. Paris: Éditions Recherche sur les civilisations.
46. - Kuniholm, P. I., Newton, M., Griggs, L. B. & Sullivan, P. J., (2005). “Dendrochronological dating in Anatolia: The Second Millennium BC, der Anschnitt”. Anatolian/metal, III, Beiheff, 18: 41-47.
47. - Lamberg-Karlovsky, C. C., (1994). “The Oxus Civilization: the Bronze Age of Central Asia”. Antiquity, 68: 353–354. https://doi.org/10.1017/S0003598X00046706
48. - Lyonnet, B. & Dubova, N. A., (eds)، (2021). The World of the Oxus Civilization. London: Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315193359
49. - Mallory, J. P., Bushkimpera, G. & Kumar, D., (1392/ 2012). Three discourses about Aryans. Translated by: Masoud Rajabnia, Tehran: Hirmand Publications. (In Persian)
50. - Marshall, S. J., (1983). “The Country, climate and rivers”. In: S. J. Marshall (ed.), Mohenjo-daro and the Indus civilization, 1: 1-7. Dehli: Indological Book house.
51. - Masson, V. M., (1981). Altyn-depe. Trudi Iu. T. A. K. E. XVIII.
52. - Matthews, R. & Fazeli Nashli, H., (2022). The Archaeology of Iran from the Palaeolithic to the Achaemenid Empire. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781003224129
53. - Mc Donald, R., Peter, I., Marcotullio, J. & Guneralp, B., (2013). “Urbanization and Global Trends in Biodiversity and Ecosystem services, urbanization, Biodiversity and Ecosystem services: challenges and opportunities”, A Global Assessment: 31-52. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7088-1_3
54. - Mortazavi, M., (2007). “Mind the gap: continuity and change in Iranian Sistan archaeology”. Near Eastern Archaeology, 70 (2): 109–110. https://doi.org/10.1086/NEA25067701
55. - Nagendra, H., Sudhira, H. S., Katti, M. & Schewenius, M., (2013). “Sub-regional Assessment of India: Effects of urbanization on land use, Biodiversity and Ecosystem services, urbanization, Biodiversity and Ecosystem services: challenges and opportunities”. A Global Assessment: 65-72. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7088-1_6
56. - Nazarian, A., (1372/ 1993). “History and views of the emergence of cities and urbanization”. Persian language and literature journal, 2 & 3: 144-177. (In Persian)
57. - Norrie, Ph., (2016). A History of Disease in Ancient Times More Lethal Than War. Palgrave Macmillan. Springer Nature. https://doi.org/10.1007/978-3-319-28937-3
58. - Nur, A., (2009). “Earthquke and the Catastrophic End of the Late Bronze Age in the Eastern Mediterranean”. Geophysical Research, Vol. 11.
59. - Oke, T. R. (1974). Review of urban climatology, 1968-1973 (WMO Technical Note No. 134, WMO No.383). Geneva: World Meteorological Organization.
60. - Pfälzner, P. & Soleimani, N. A., (2015). “The ICAR–University of Tübingen South-of-Jiroft Archaeological Survey (SOJAS)”. Archäologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 47: 105–141.
61. - Piller, C. K. & Mahfroozi, A., (2009). “First preliminary report on the joint Iranian-German excavations at Gohar Tappe”. Archaologische Mitteilungen aus Iran und Turan, 41: 177-209.
62. - Pittman, H., (1984). Art of the Bronze Age: Southeastern Iran, Western Central Asia, and the Indus Valley. New York: Metropolitan Museum of Art.
63. - Possehl, G. L., (1992). “The Harappan civilization in Gujarat: the Sorath and Sindhi Harappans”. The Eastern Anthropologist, 45: 117-54.
64. - Possehl, G. L., (2012). “India’s relations with western Empires, 2300–600 BC”. In: D. T. Potts (ed.), A Companion to the Archaeology of the Ancient Near East, Chichester: Blackwell: 758–769. https://doi.org/10.1002/9781444360790.ch40
65. - Potts, D. T., (1993). “Patterns of trade in the Third-Millennium B. C. Mesopotamia and Iran”. World Archaeology, 24 (3): 379-402. https://doi.org/10.1080/00438243.1993.9980215
66. - Ratnagar, S., (2002). Understanding Harappa Civilization in the Greater Indus Valley. New Dehli: Tulika.
67. - Ratnagar, S., (2004). Trading Encounters. From the Euphrates to the Indus in the Bronze Age. New Delhi: Oxford University Press.
68. - Robbins Schug, G., Elaine Blevins, K., Cox, B., Gray, K., Mushrif-Tripathy, V., (2013). “Infection, Disease, and Biosocial Processes at the End of the Indus Civilization”. Plos One, 8 (12): 1-20. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0084814
69. - Roustaei, K. & Koohi Gilvan, M., (1386/ 2007). “Tepe Hesar in the Iron Age”. Journal of the Research Institute, 20 & 21: 69-88.
70. - Salvatori, S. & Tosi, M., (2005). “Shahr-I Sokhta revised”. In: F: Jarrige (ed.), South Asian archaeology, 2001: 281-292.
71. - Sarianidi, V., (1971). “Southern Turkmenia and northern Iran: ties and differences in very ancient times”. East and West, 21 (3–4): 291–310.
72. - Schetenko, A. Ya., (1980). Raboti kaakhkinskoi ekspeditsii, Arkheologicheskie Otkritiya-1979, Goda: 468.
73. - Schmidt, E. F., (1937). Excavations at Tepe Hissar, Damghan. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. https://doi.org/10.9783/9781512818574
74. - Seto, K. C., Parnell, S., & Elmqvist, T., (2013). “A Global out look on Urbanization, urbanization, Biodiversity and Ecosystem services: challenges and opportunities”. A Global Assessment: 1-12. https://doi.org/10.1007/978-94-007-7088-1_1
75. - Seyed Sajjadi, S. M., (1393/ 2013). The first cities of the Iranian Plateau, Tehran: Samt Publication.
76. - Seyed Sajjadi, S. M., (1398/ 2018). “The chronology of Shahr Sokhte, in the book Shahr Sokhte”. Art and archeology of the Hirmand river delta from the beginning to the Timurid period: 107-119.
77. - Seyed Sajjadi, S. M., (1987). “Prehistoric settlements in the Bardsir Plain, South-Eastern Iran”. East and West, 37 (1–4): 11–130.
78. - Seyed Sajjadi, S. M. S., (2003). “Excavations at Shahr-i Sokhta first preliminary report on the excavations of the graveyard, 1997–2000”. Iran, 41 (1): 21–97. https://doi.org/10.2307/4300639
79. - Seyed Sajjadi, S. M. & Moradi, H., (2016). “Shahr-i Sokhta 2014–2015 excavations. The new results in Areas 1, 20, 26 and 28”. Archeologia Aerea, 9: 149–167.
80. - Shaikh Baikloo Islam, B. & Chaychi Amirkhiz, A., (2020). “Adaptations of the Bronze and Iron Ages Societies of North Central Iran to the Holocene Climatic Events”. Climate Change Research, 1(2): 39-54. https://doi.org/10.30488/ccr.2020.111121
81. - Sovani, N. V., (1964). “The Analysis of Over-Urbanization”. Economic Development and Cultural Change, 12 (2): 113. https://doi.org/10.1086/450048
82. - Tainter, J., (1976). The collapse of complex societies. Cambridge: University press.
83. - Thornton, C. P., (2013). “The Bronze Age in northeastern Iran”. in: D. T. Potts (ed.), The Oxford Handbook of Ancient Iran, Oxford:Oxford University Press: 179–202. https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780199733309.013.0034
84. - Tosi, M., (1968). “Excavations at Shahr-I Sokhta, A chalcolithic settlement in the Iranian Sistan: Preliminary report on the first Campaign, 1976”. East and West, 18: 9-66.
85. - Tosi, M., (1971). “The early Urban evolution and settlement patterns in the Indo-Iranian Borderland”. In: C. Renfrew (ed), The explanation of culture change Models in prehistory. Proceedings of a meeting of the Research subjects Held at the university of Sheffield: 429-446. London: Duckworth.
86. - Tosi, M., (1973–74). “The northeast frontier of the ancient Near East”. Mesopotamia, 8–9: 21–76.
87. - Tosi, M., (1976). “Shahr-i-Sokhta”. Iran, 14: 167-168.
88. - Tosi, M., (1977). “Shahr-i-Sokhta. IsMEO activities”. East and West, 27: 455-458. https://doi.org/10.2307/1397988
89. - Vahdatinasab, H., Anvari, Z., Ghamari Fatideh, M., Sheykholeslami, A., Akbari, M. T. & Lesani, N., (2017). “Dispersals of the Aryans into the Iranian Plateau in the Light of New Genetic Discoveries, Case Study: Gohar Teppe Iron Age Cemetery, Behshahr, IRAN”. Iranian Journal of Anthropological Research, 7(1): 117-143. https://doi.org/10.22059/ijar.2017.65922
90. - Vidali, M. L., Vidali, E. & Lamberg-Karlovsky, C. C., (1976). “Prehistoric settlement patterns around Tepe Yahya: a quantitative analysis”. Journal of Near Eastern Studies, 35 (4): 237–250. https://doi.org/10.1086/372505
91. - Wheeler, R. E. M., (1968). The Indus Civilisation (3rd ed.). Cambridge University Press.
92. - https://www.harappa.com/
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |