شناخت رنگدانه‌ها در نقاشی‌های دیواری بجای مانده دوره زندیه در ارگ کریم خانی شیراز

شیروانی, مریم

doi:10.66224/kcr.8.3.1

EN FA

دوره 8، شماره 3 - ( 9-1404 ) جلد 8 شماره 3 صفحات 15-1 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/kcr.8.3.1

Mendeley

Zotero

RefWorks

Shirvani M. Identification of pigments in wall paintings from the Zand era in the Karim Khani Castle of Shiraz. KCR 2025; 8 (3) :1-15
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-394-fa.html

شیروانی مریم. شناخت رنگدانه‌ها در نقاشی‌های دیواری بجای مانده دوره زندیه در ارگ کریم خانی شیراز. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1404; 8 (3) :1-15

URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-394-fa.html

شناخت رنگدانه‌ها در نقاشی‌های دیواری بجای مانده دوره زندیه در ارگ کریم خانی شیراز

مریم شیروانی^*

استادیار، گروه مرمت بناهای تاریخی، دانشکده معماری و مرمت، دانشگاه هنر شیراز، شیراز، ایران.

چکیده: (11 مشاهده)

دوران زندیه، دوران کوتاهی در حکومتهای شکل گرفته در ایران است که با فرماندهی در شهر شیراز به حیات خود ادامه داد. در این زمان هر چند کوتاه آثار مختلفی ساخته شد که یکی از مهمترین آنها، ارگ کریمخانی است. در این بنا با ویژگی خاص معماری خود از آرایههای مختلف تزیینی استفاده شده و نقاشی دیواری یکی از آنهاست که متاسفانه در دوران قاجار در زیر لایه گچ مخفی شده و دوباره روی آن در برخی قسمتها نقاشی قاجاری کشیده شده است. امروزه در برخی بخشها نقاشیهای زندیه از زیر گچ خارج شده که تا کنون مطالعات زیادی بر روی شناسایی رنگدانههای دوره زندیه صورت نپذیرفته است. هدف در این پژوهش فنشناسی و ساختارشناسی رنگدانهها در نقاشی دیواری دوره زندیه در ارگ کریمخانی است. سوال مطرح شده این است که ترکیب این مواد رنگی شامل چه نوع موادی است. با توجه به این موضوع، از روش آنالیزهای دستگاهی FT-IR ،SEM–EDS و RAMAN برای شناسایی عنصری و ترکیبی مواد تشکیل‌دهنده رنگ‏ها استفاده‌ شده است. یافتههای حاصل شده بیان میدارد که ترکیبات رنگدانه قرمز شامل اکسید سرب (سرنج) و احتمالا اکسید آهن (اخرا)، رنگدانه آبی شامل آبی اولتامارین (لاجورد- لازولیت) و رنگدانه سبز شامل مالاکیت (سبز کوهی) بوده که بر روی بسترهای گچی اجرا شدهاند و از یک ترکیب روغنی به عنوان بست و بستر زیرین استفاده شده است. رنگدانهها دارای ساختار معدنی بوده و با اینکه در دوره قاجار به طور کامل در زیر لایه گچ قرار گرفته ماندگاری مناسبی داشته و تخریب نشدهاند. همچنین دیده میشود با وجود وارد شدن رنگهای روغنی اروپایی در دوره زندیه در ایران از این ترکیبات رنگی در نقاشی دیواری استفاده نشده است.

واژه‌های کلیدی: نقاشی دیواری، رنگدانه، ارگ کریم خان، طیف سنجی مادون قرمز تبدیل فوریه، رامان، میکروسکوپ الکترونی روبشی.

نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: حفاظت و مرمت اشیاء و آرایه‌های معماری تاریخی- فرهنگی.
دریافت: 1404/7/13 | پذیرش: 1404/10/30 | انتشار: 1404/12/20

فهرست منابع

1. [عباسی جواد، بهادری رویا، بزرگمهر محمدعلی، بهشتی ایرج و بحرالعلومی فرانک. شناسایی مواد و رنگ‏های به‏کاررفته در نقاشی‏های دیواری مجموعه باغ و عمارت تاریخی رحیم آباد بیرجند. پژوهه باستان‏سنجی. 1395؛ 2: 63-76.] .

2. [علی محمدی اردکانی، جواد (1392). همگامی ادبیات و نقاشی قاجار، تهران: یساولی.].

3. [افخمی عمله قشقایی، پژمان. (1396). بررسی آداب و رسوم زندگی اجتماعی ایرانیان دوره زندیه با تکیه بر سفرنامه های اروپایی، فصلنامه تاریخ نو، 7 (20): 33-49.].

4. اسدپور، علی. (1399). سیر تحولات منظر میانسرای ارگ کریم خان شیراز بر اساس عکس ها و مستندات تاریخی. نشریه پژوهش های باستان شناسی ایران. 2(10): 241-260

5. [بهروزی، علینقی. (1354). بناهای تاریخی و آثار هنری جلگه شیراز، شیراز، اداره کل فرهنگ و هنر استان فارس.]

6. [اتینگهاوزن، ریچارد و یارشاطر، احسان. (1379). اوج های درخشان هنر ایران، ترجمه رویین پاکباز و هرمز عبداللهی، تهران، آگه.]

7. [فرهمند بروجنی، حمید؛ عابد اصفهانی، عباس و شیشه بری، طاهره (1391). شناخت مواد و فنون دیوارنگاری 5 بنای دوره ایلخانی شهر یزد. مرمت و معماری ایران. 2 (4): 97-112.] .

8. [قانونی، محسن؛ صدیقی، یاسین و سعیدی، سیده میترا (1401). بررسی ساختار رنگ های بکار رفته در یک قطعه نگارگری عهد تیموری با استفاده از روش های آنالیز غیر مخرب. نشریه فناوری آزمون های غیر مخرب. 3 (11): 64- 71.].

9. [قنبری، تابان؛ سلطان زاده، حسین و محمدرضا نصیر سلامی (1397). تطبیق نشانه سانه الگوی معماری ارگ کریم خان با درون مایه مایه های فرهنگ ایلاتی زندیه، نشریه معماری و شهرسازی ایران، دوره 9 (15): 193-209.].

10. [جتتنز، آر. ج و استات، جی. ال . (1378). فرهنگ فشرده رنگدانه های هنری. ترجمه حمید فرهمند بروجنی، انتشارات فرهمند بروجنی.].

11. [حکمت نیا امیرحسین، منبری سعیده. (1395). بررسی و تحلیل نقاشی های کاخ کریم خانی در دو دوره زندیه و قاجاریه بر اساس آنالیزهای آزمایشگاهی. مجموعه مقالات کنفرانس بین المللی شرق شناسی، تاریخ و ادبیات پارسی.] .

12. [جمالی، یوسف. (1385). تاریخ تحولات ایران عصر صفوی، اصفهان: دانشگاه آزاد نجف آباد.].

13. [کجباف، علی اکبر و سعید، نسیم (1397). تبیین و ارزیابی کالاهای وارداتی اروپایی در عصر صفوی، فصلنامه رهیافت تاریخی، 7 (23): 95- 112].

14. [کمالی، علیرضا (1385). دیوارنگاری در ایران، تهران: زهره.].

15. [کوچکزایی، علیرضا و یاسر حمزوی و فائزه شجاعی فر. شناسایی رنگدانه های قرمز، آبی و طلایی دیوارنگاره قاجاری شومینه خانه گوهریون تبریز. نشریه علوم و فناوری رنگ. 1400؛15(4): 278-299.] .

16. [مبشر مقصود المیرا، کوچکزایی علیرضا (1401). مروری بر رنگدانه های سنتی: آبی اولتامارین و سبز زمردی. نشریه مطالعات در دنیای رنگ، 12(4): 385-369.].

17. [مصطفوی، سید محمد تقی (1343). اقلیم پارس، تهران، انجمن آثار ملی ایران.].

18. [میرشمسی، فرشته سادات؛ محمد صادق میرزا ابوالقاسمی و فتح الله زارع خلیلی (1396). تنوع نقوش گیاهی در نقاشی دیواری عصر زندیه در شیراز، نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، دوره 22 (1): 43-52.].

19. [نامی اصفهانی، محمد صادق (1363). تاریخ گیتی گشا در تاریخ زندیه، تهران: اقبال].

20. رازانی، مهدی؛ کردی، مهدی؛ مرتضوی، محمد و صدیقی، یاسین (1400). بررسی مواد رنگساز در نقوش تزیینی ایوان های شمالی و جنوب شرقی گنبد سلطانیه. پژوهش های باستان شناسی ایران. 31 (11): 265-288.

21. [رجبی ، غلامعلی. (1378). ایران و کریم خان زند ، انتشارات نیکتاب ، تهران].

22. [رحمان ستایش، مریم و معظم خسروجردی (1401). بررسی دیوارنگاره های دوره زندیه در شیراز. ماهنامه پژوهش در هنر و علوم انسانی. 2(41): 21- 31].

23. [سامی، علی (1363). شیراز شهر جاویدان، شیراز، نوید.].

24. [سیف، هادی (1379). نقاشی روی گچ. تهران: سروش].

25. [شایسته فر، مهناز و شهبازی، محبوبه (1395). زیبایی شناسی بصری و مفهومی نقاشی های رنگ و روغن بقعه هفت تنان شیراز. فصلنامه مطالعات هنر اسلامی 12( 24): ص 21-32].

26. [شریف زاده، عبدالمجید (1381). دیوارنگاری در ایران (دوره زند و قاجار)، تهران، موسسه صندوق تعاون سازمان میراث فرهنگی کشور.].

27. [شفیعی، فاطمه و هوشنگ اسفندیاری پور. جلوه گاه هنر و معماری در کاخ کریم خانی، شیراز: سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان فارس. 1384.].

28. [شیروانی مریم (1391). دیوانخانه یادگاری از هنر زندیه در شیراز. شیراز: تخت جمشید.].

29. [شیروانی، مریم (1398). شناخت رنگدانه ها در آرایه های گچی ایوان بیرونی ضلع جنوب غربی گنبد سلطانیه زنجان. پژوهه باستان سنجی 5 (1): 129-142.].

30. [شیروانی، مریم (1399). تاثیر فرهنگ جامعه و کارکرد اثر در شکل گیری کالبد و تزیینات معماری در بناهای زندیه با نگاهی بر عمارت دیوانخانه. نشریه هنرهای زیبا- هنرهای تجسمی، ش 25 (4)، صص27-34.].

31. [وطن‌دوست، رسول؛ بهشتی، سید محمد و نیری پرستو (1392). سیری در مبانی بازسازی و مرمت سنتی نقاشی‌های دیواری در ایران با نگاهی به چند نمونه آثار شاخص. باغ نظر 27 (10): 71- 82.] .

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.