دوره 9، شماره 1 - ( 3-1405 )                   جلد 9 شماره 1 صفحات 48-37 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.66224/kcr.9.1.37

XML English Abstract Print

Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Khojastehbehzadi N, Mafi F, Emami M. Tracing Tutia Production in Southeastern Iran: Chemical and Mineralogical Studies of Ceramic Nails Associated with Metallurgical Activities Using Petrographic and ICP-OES Analyses. KCR 2026; 9 (1) :37-48
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-331-fa.html
خجسته بهزادی نازنین، مافی فرزاد، امامی محمد امین. رد پای تولید توتیا در جنوب شرق ایران: مطالعات شیمیایی و مینرالوژیک بر روی میخ های سفالین به جای مانده از فلزگری با استفاده از آزمایش های پتروگرافی و ICP-OES. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1405; 9 (1) :37-48

URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-331-fa.html

رد پای تولید توتیا در جنوب شرق ایران: مطالعات شیمیایی و مینرالوژیک بر روی میخ های سفالین به جای مانده از فلزگری با استفاده از آزمایش های پتروگرافی و ICP-OES
نازنین خجسته بهزادی ، فرزاد مافی* ، محمد امین امامی
دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر
چکیده:   (776 مشاهده)

ناحیه کرمان با دارا بودن منابع عظیم و غنی معدنی، از مهم ترین مناطق در شناسایی و استخراج فلزات به شمار می‌آید. شهر بم در جنوب‌شرق این استان به دلیل شرایط خاص زمین‌شناسی و زمین‌ریخت‌شناسی از دیرباز به مرکزی استراتژیک برای پیوند مسیر جنوب‌خاوری ایران با سیستان تبدیل شده است. بررسی باستان‌شناختی بخش مرکزی شهرستان بم با هدف شناسایی مراکز ذوب فلز و معادن کهن در طول سال های (1397-1398 ه.ش) آغاز شد. در این مقاله، با استناد به نتایج بررسی‌های میدانی انجام‌شده در بخش مرکزی بم، مطالعات آزمایشگاهی شیمیایی و مینرالوژیک بر روی چهار نمونه از میخ‌های سفالین مکشوفه از چهار ناحیه مربوط به فعالیت‌های فلزگری انجام گرفته است. این آزمایشات با هدف شناسایی کاربری این میخ‌ها و بررسی فرآیندهای استحصال به کار رفته است. نمونه های میخ‌های سفالین مورد مطالعه از طریق تحلیل پتروگرافی و ژئو‌شیمیایی با استفاده از روش ICP-OES از چهار محوطه شناسایی‌شده انجام شده است. پتروگرافی میخ‌های سفالی، حاکی از درجه حرارت بالای ساخت این اشیاء و بافت پورفیری شامل مواد پرکننده عمدتاً آذرین است. نتایج آنالیز شیمیایی میخ‌های سفالی نشان می دهد که حدود 72 درصد از ترکیب شیمیایی این میخ‌ها متشکل از عنصر روی بوده و استحصال آگاهانه این فلز را اثبات می کند. وجود تکنولوژی کافی در راستای انجام فرایند اکسیداسیون روی و تولید توتیا در این محوطه می تواند دلیلی بر شروع یکی از پیچیده‌‌ترین و فن‌‌آورانه‌‌ترین فرایند‌‌های استحصال فلز در دنیای باستان باشد. نتایج آزمایش‌های انجام شده بر روی میخ‌های سفالین به دست آمده از برخی محوطه ها حاکی از استفاده از این میخ‌ها جهت استحصال اکسید روی (توتیا) بوده است.
واژه‌های کلیدی: میخ های سفالین، فلزگری‌‌باستان، پتروگرافی، ICP-OES، جنوب شرق ایران، بم.
متن کامل [PDF 1805 kb]   (197 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: کاربرد علوم، فناوری‌ها، تجهیزات، مواد و روش‌های نوین
دریافت: 1404/7/28 | پذیرش: 1405/3/30 | انتشار: 1405/5/19
فهرست منابع
1. آقانباتی، علی (1383). زمین شناسی ایران. تهران: سازمان زمین شناسی کشور.
2. آل طه کوهبنانی، بابک، وثوقی عابدینی ، منصور (1382). پتروژنز و پتروگرافی سنگ های آذرین جنوب شرق بم ( جبال بارز ) ، نشریه : علوم پایه دانشگاه آزاد اسلامی، 13 ( 490 )، 1099 – 1107.
3. احمد علی خان، وزیری، (1364). تاریخ کرمان به کوشش باستانی پاریزی. تهران: انتشارات علمی.
4. اسعد پور بهزادی، زهرا (1381). مروارید دریای کهن. تهران: انتشارات امیررضا.
5. الخیر، شهمردان (1362). نزهت نامه علائی به تصحیح دکتر فرهنگ جهانپور.تهران: موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
6. حاکمی، علی (1385). گزارش هشت فصل بررسی و کاوش در شهداد (دشت لوت: 1347- 1354) به کوشش محمد موسوی. تهران: سازمان میراث فرهنگی و صنایع دستی و گردشگری.
7. زارع، شهرام ؛عطایی، محمدتقی (1394). قلعه‌های بم: نگاهی مقدماتی به الگوی دفاعی ـ امنیتی در منظر فرهنگی بم. دو فصلنامه ایران‌شناسی باستان‌پژوهی، 9(7)، 99 - 129.
8. زاوش ، محمد (1348). کانی شناسی در ایران قدیم. تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
9. سایکس ، سرپرسی (1363). سفرنامه ده هزار میل در ایران (مترجم حسین سعادت نوری). تهران: انتشارات لوحه .
10. عباس نژاد ، رحمت (1382). معدنکاری باستانی در جنوب شرقی ایران : گزارشی درباره یافته های جدید. مجله باستان شناسی و تاریخ، 17(2)، 65 - 73.
11. عقیلی خراسانی، محمدحسین (1371). مخزن الادویه. تهران: انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
12. فاضل، لیلا (1399). مطالعات باستان شناسی ناحیه منظر فرهنگی بم – شهرستان های فهرج و ریگان استان کرمان، به همراه معرفی آثار نویافته شهرستان های بم و نرماشیر، زیر نظر : شهریار عدل. شیراز: انتشارات کتیبه نوین.
13. فرمانفرما، فیروزمیرزا (1360). سفرنامه کرمان و بلوچستان، به کوشش منصوره اتحادیه (نظام مافی)، اصفهان: بابک.
14. کاشانی، ابوالقاسم( 1353). عرایس الجواهر و نفایس الاطایب. (به کوشش ایرج افشار). تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
15. کمالی ، امین الله (1403). استحصال روی در ایران باستان : تحلیل ژئو شیمیایی و پتروگرافی میخ های سفالی و سرباره های کوره ذوب فلز بهاباد ، یزد ، فصل نامه دانش حفاظت و مرمت، 7 (3) ، ص 39-58 .
16. گاراژیان، عمران (1387). گزارش توصیفی گمانه‎زنی به منظور لایه‎نگاری تل آتشی و یکی از اقمار آن، دارستان بم. سازمان میراث فرهنگی کشور (منتشرنشده).
17. گوبه ، هاینس (1370). کرمان در قلمرو تحقیقات ایرانی، مقاله ارگ بم. به کوشش رسول دریا گشت. کرمان: انتشارات مرکز کرمان شناسی.
18. مستوفی قزوینی، حمدالله (1381). نزهه القلوب. تهران: انتشارات مطهری.
19. مستوفی، احمد (1351). شهداد و جغرافیای تاریخی دشت لوت. تهران: موسسه جغرافیا، گزارش های جغرافیایی. شماره 8.
20. مومن‌زاده، مرتضی؛ فرجاد باستانی، محسن (1369). مروری بر آثار معدن‌کاری باستانی در خطه کرمان. کرمان: انتشارات مرکز کرمان‌شناسی.
ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA
ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.