دوره 8، شماره 3 - ( 9-1404 )
جلد 8 شماره 3 صفحات 47-16 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Bater M, Rastin M. Technical Study, Laboratory Investigations, and Damage Assessment of the Stucco Inscription of Aq Qaleh Mosque in Sabzevar and Its Conservation and Restoration. KCR 2025; 8 (3) :16-47
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-370-fa.html
URL: http://journal.richt.ir/kcr/article-1-370-fa.html
باتر مسعود، راستین محبوبه. بررسی فنی، مطالعه آزمایشگاهی و آسیبشناسی کتیبه گچبری مسجد آق قلعه سبزوار و عملیات حفاظت و مرمت آن. دانــش حـفـاظـت و مـرمـت. 1404; 8 (3) :16-47
استادیار، گروه باستان شناسی، دانشکده هنر، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران.
چکیده: (652 مشاهده)
کتیبه گچبری مسجد آققلعه در شهر نقاب سبزوار، یکی از آثار شاخص دوره ایلخانی در شرق ایران بهشمار میرود که از منظر هنری، تاریخی و فناوری اهمیت ویژهای دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فنون اجرایی، آسیبشناسی، مطالعات آزمایشگاهی و تدوین شیوهای علمی در حفاظت و مرمت این کتیبه انجام گرفته است. در مرحله نخست، با روشهای مطالعات میدانی و تصویربرداری، وضعیت کلی کتیبه از نظر ساختار، لایههای رنگ، گچبری و تزئینات بررسی و مستندسازی شد. سپس با بهرهگیری از روشهای آنالیز دستگاهی پراش و فلورسانس پرتوی ایکس، ساختار و ترکیبات شیمیایی رنگدانههای مورد استفاده در تزئین کتیبه شناسایی گردید که نتایج آن حاکی از کاربرد رنگدانههای طبیعی معدنی نظیر قرمز اخرا و آبی لاجورد بود. در مرحله آسیبشناسی، عوامل تخریب و فرسایش اثر، همچون رطوبت صعودی و نزولی، نوسانات دمایی، فشار سازهای، آلودگیهای شیمیایی و بیولوژیکی و مداخلات مرمتی غیراصولی توسط عوامل انسانی شناسایی شد. بر این اساس، مراحل مختلف مرمت شامل پاکسازی، استحکامبخشی، بازسازی بخشهای کمبود نقوش و کتیبه گچبری، موزونسازی رنگی و تثبیت نهایی اجرا گردید و در تمامی مراحل اصل بازگشتپذیری، کمینهسازی مداخله و هماهنگی بصری رعایت شد. در پایان، برای حفاظت بلندمدت اثر، پیشنهاداتی همچون کنترل شرایط محیطی، نصب حفاظ، آموزش متولیان و دفع رطوبت زیرساختی ارائه گردید. آنچه این پژوهش را از مطالعات مشابه مرمت آثار ایلخانی متمایز میسازد، بهکارگیری همزمان دادههای آزمایشگاهی پیشرفته با تحلیلهای میدانی برای ارائه یک مدل اجرایی یکپارچه و بومیسازیشده در مرمت کتیبههای گچبری رنگآمیزیشده دوره ایلخانی است؛ مدلی که پیشتر در پژوهشهای مرتبط با تزئینات گچی شرق ایران بهصورت نظاممند ارائه نشده بود.
واژههای کلیدی: حفاظت، مرمت، کتیبه گچبری، مسجد آققلعه، نقاب، سبزوار، فنشناسی، آسیبشناسی، ایلخانی.
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
باستانسنجی و اصالتسنجی اشیا موزهای و آثار تاریخی- فرهنگی.
دریافت: 1404/7/17 | پذیرش: 1404/9/9 | انتشار: 1404/9/30
دریافت: 1404/7/17 | پذیرش: 1404/9/9 | انتشار: 1404/9/30
فهرست منابع
1. [عباسی جواد، بهادری رویا، کاپا فدریکا، جمبریه-سیمبوگر دوبراوکا، شراینر مانفرد، بهشتی ایرج. (۱۴۰۲). مطالعات آزمایشگاهی برروی مواد و رنگدانههای بهکاررفته در کتیبه و دیوارنگارههای بقعۀ قدمگاه نیشابور. پژوهشهای باستانشناسی پارسه ۷(۲۳):۳۵۶-۳۲۵.]
2. [آذرخرداد، ف. هاشمی زرجآباد، ح., & زارعی، ع. (۱۴۰۱). واکاوی و مطالعه هندسه کاربردی در مساجد ایلخانی خراسان: مطالعه موردی: (جامع سبزوار، مساجد آققلعه، کرمانیها و جامع قائن). مجموعه مقالات سومین همایش ملی نقش خراسان در شکوفایی هنر و معماری ایرانی-اسلامی، مشهد.]
3. [باتر مسعود، نظری برون افسر.(۱۴۰۰). مطالعه ساختاری و بررسی آزمایشگاهی آرایههای مسجد کبودانی خواف پژوهه باستانسنجی ۷ (۱) :۱۸۶-۱۶۷.]
4. [فرهمند بروجنی، ح.، عابد اصفهانی، ع.، و شیشهبری، ط. (۱۳۹۱). شناخت مواد و فنون دیوارنگاری پنج بنای دوره ایلخانی شهر یزد. مرمت آثار و بافتهای تاریخی و فرهنگی،(2) ۴ .]
5. [گدار، آ. (۱۳۸۷). آثار ایران (جلد دوم، ترجمه ابوالحسن سروقد مقدم، چاپ پنجم). مشهد: نشر بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی.]
6. [گروبه، ارنست و شراتو، امبرتو (۱۳۷۶). هنر ایلخانی و تیموری، ترجمه یعقوب آژند، تهران: انتشارات مولا.]
7. [گرکان دشته، شاهین؛ و مرتضایی، محمد (۱۴۰۴). بررسی پیشینه شهر آققلعه خراسان با نگاهی به روند سفرهای دورهای ایلخانان و ساختارهای شهری دوره یوآن. مطالعات باستانشناسی پارسه، ۹(۳۱)، ۲۶۰–۲۷۲] .
8. [حمزوی, یاسر. (1399). مطالعۀ ساختارشناسی رنگدانه های تزیینی کتیبۀ گچی ایوان بقعۀ سیّدشمس الدّین یزد. معماری اقلیم گرم و خشک, 8(12), 24-42. Doi: 10.29252/ahdc.2021.15122.1433 ]
9. [حمزوی یاسر، کوچکزایی علیرضا، نگارستانی علی اصغر. (۱۴۰۰). ساختارشناسی ملات رنگی آرایههای گچی بومساب در مدرسۀ (کاروانسرا) گنجعلیخان کرمان مطالعات باستانشناسی پارسه ۵ (۱۷) :۳۰۲-۲۸۷ ۱۰,۳۰۶۹۹/PJAS.۵.۱۷.۲۸۷.]
10. [حمزهلو، م. (1380). هنرهای کاربردی در گنبد سلطانیه. تهران: ماکان]
11. [هیل، د.، گرابار، ا. (۱۳۷۵). معماری و تزیینات اسلامی (ترجمه مهرداد وحدتی دانشمند). تهران: انتشارات علمی و فرهنگی]
12. [حسینی، م. (۱۳۹۳). مساجد تاریخی خراسان (جلد یکم). مشهد: نشر آستان قدس رضوی.]
13. [کریمی، ا.، و هلاکویی، پ. (1387). معماری و تزیینات بنای پیر حمزه سبزپوش ابرکوه. فصلنامه گلستان هنر، 14، 18–29]
14. [کیانی، محمد یوسف. (۱۳۷۶). تزئینات وابسته به معماری دوران اسلامی. تهران: سازمان میراث فرهنگی کشور.]
15. [لبافخانیکی، ر. (۱۳۶۷). گزارش گمانهزنی شهر ایلخانی آققلعه [دستنویس منتشرنشده]. آرشیو سازمان میراث فرهنگی و گردشگری خراسان رضوی.]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |