جستجو در مقالات منتشر شده


7 نتیجه برای مسجد
معرفی مسجد جامع دِزَک سراوان
سحر رستگار ژاله،
دوره 37، شماره 72 - ( 3-1395 )
چکیده

مسجد جامع دِزَک Dezak در مرکز روستایی تاریخی به همین نام در سه کیلومتری شهرستان

سراوان استان سیستان و بلوچستان واقع شده است. این مسجد یک طبقه است و با خشت و گل،

مصالح بومی منطقۀ ساخته شده و سیمایی ب ی پیرایه دارد. از آنجا که مطالعۀ دقیقی دربارۀ این مسجد

صورت نگرفته یا گمان ه ای با هدف تعیین قدمت آن زده نشده است، دربارۀ تاریخ ساخت آن نظرهای

گوناگونی اظهار شده است و آن را به قرون نخستین اسلامی تا سد ه های اخیر منسوب کرده اند. با

این حال با تحلیل ویژگ ی های نیارشی، آرای ه ها و مقایسۀ تطبیقی مساجد قرون اولیۀ اسلام در ایران

هم چون تاریخانۀ دامغان، م ی توان آن را از جملۀ یکی از قدی م ترین مساجد ایران به شمار آورد.

ریخت کلی طا ق ها که عمدتاً ماز ه ای هستند و نحوۀ اتصا ل شان به ستو ن ها با اندکی پی ش آمدگی،

وجود صحن مرکزی و قرار گرفتن روا ق ها و شبستا ن ها در اطراف آن، عری ض تر بودن شبستان جنوبی،

و سادگی و بی پیرایگی این مسجد ما را به ابراز این فرضیه متقاعد م ی کند. از دیگر ویژگی های این

مسجد این است که علاوه بر بخ ش های اصلی همچون صحن و شبستان و رواق، دارای فضاهای جانبی

دیگری مانند چله خانه و فضایی برای استراحت زائران نیز هست. این فضاها در بناهای دیگر این استان

نیز دیده م ی شود. از آنجا که اهالی روستا که عمدتاً اهل تسنن هستند فرایض دینی و نماز را در

مسجد به جا می آورند، مسجد جامع دزک در طی سا لهای گوناگون بارها در معرض تعمیر و بازسازی

قرار گرفته و دچار تغییراتی در برخی بخ ش ها شده است. احداث سرویس بهداشتی با مصالح سیمانی

در کنار رواق شرقی، نصب درهای آلومینیومی در شبستان جنوبی، جا به جا کردن محل ورودی اصلی

از ضلع شمالی به ضلع شرقی، سن گ فرش کردن صحن، و... از جملۀ تغییراتی است که در سا ل های

اخیر در این مسجد رخ داده است. اگرچه این الحاقات و تغییرات با ویژگ ی های اصلی مسجد ناهماهنگ

است ولی ت هرنگ و فرم کلی مسجد را از بین نبرده و تا به امروز سیمای اصیل مسجد حفظ شده است.

پژوهش حاضر ضمن معرفی مسجد جامع دزک، این فرضیه را پیش می نهد که این مسجد اثری

اصیل و کمیاب با ویژگ ی های معماری اولیۀ پس از اسلام ایران است. فرضیۀ این تحقیق، بهر ه گیری

مسجد جامع دزک از الگوهای مستتر در مساجد قرون اولیه اسلام و با ویژگی مساجد شبستانی است.

این پژوهش با استفاده از رو ش های توصیفی تحلیلی و جم ع آوری اطلاعات به شیوۀ کتابخان ه ای و

مطالعات میدانی به معرفی مسجد جامع دزک به عنوان اثری ک م نظیر در پهنۀ فرهنگی و تاریخی

سرزمی ن مان م ی پردازد. بیان موقعیت قرارگیری مسجد جامع دزک، تشریح و توضیحِ معماری آن و

توصیف دقیق نیارش و آرایه های این مسجد جا ن مایۀ این پژوهش را شکل م ی دهد. با پ ی گیری بنیا ن ها

و تغییر و تحولات صور ت گرفته در مسجد جامع دزک و هم چنین با نگاهی به مساجد قرون اولیۀ اسلام

در ایران همچون تاریخانۀ دامغان، نتیجۀ تحقیق البته با شک و تردید نشان از آن دارد که مسجد

جامع دزک با توجه به خصوصیات شبستانی اش متعلق به قرون اولیۀ اسلامی است.


منبر چوبی مسجد پاچنارِ وشنوۀ قم
کاظم عرب،
دوره 37، شماره 73 - ( 6-1395 )
چکیده

 روستای وشنوه veshnaveh از جملۀ روستاهای تاریخی و کوهستانیِ بخشِ کهک قم است که

در 64 کیلومتری جنوب این شهر قرار دارد. در این روستا علاوه بر آثار و محوطه هایی متعلق به دورۀ

پارت و ساسانی، بناها و امامزاده هایی از اواسط و اواخر دوران اسلامی وجود دارد. از جمله این بناها

مسجد پاچنار وشنوه با منبری چوبی بازمانده از عصر صفوی است. بخش عمده ای از منبر مذکور به

دلیل گذشت زمان و نگهداری نامناسب از بین رفته بود، اما خوشبختانه در سال 1387 به همت ادارۀ

میراث فرهنگی استان قم مرمت و ترمیم شد.

این نوشته با اشاره ای کوتاه به سوابق منابر چوبی در آثار تاریخی ایران، می کوشد با جمع آوری

اطلاعات به روش کتابخانه ای و تمرکز بر مشاهده و بررسی مستقیم اثر، ضمن شرح مختصر ساختارِ

گره چینی و منبت کاری های منبر به قرائت کتیبه های متنوع و متعدد آن بپردازد؛ کتیبه هایی که به

خط ثلث به دو زبان عربی و فارسی ضمن به دست دادن تصویری زیبا، بازتاب دهندۀ سلایق هنری و

باورهای اعتقادی آن دوره و آگاهی هایی از هویت بانی و تاریخ ساخت آن است.

مهم ترین کتیبۀ منبر که نام بانی و تاریخ ساخت منبر در آن آمده، بر کلاف عرضی سمت راست

منبر از بالا به پایین نقر شده است. بر اساس این کتیبه، منبر به همت الخواجه زین الدوله و الدنیا

و الدین علی بن سلطان علی در زمان السلطان ابوالمظفر شاه اسماعیل بهادرخان در سال ستۀ

عشرین و تسعمائه هجریه (926 ق) به انجام رسیده است.


مسجد جمعۀ شهر دربند و کتیبه های فارسی آن؛ واقع در منطقۀ قفقاز روسیه
مرتضی رضوانفر،
دوره 37، شماره 74 - ( 9-1395 )
چکیده
حضور هنر ایرانی و زبان فارسی در کتیبه های مساجدِ بسیاری از کشورها به ویژه سه قارۀ بزرگ آسیا وآفریقا و اروپا از جملۀ زیبایی های برجای مانده در معماری این مناطق و نیز نشانگر خدمات فرهنگی  هنری جامعۀ ایرانی در اقصی نقاط جهان است. پروژۀ میدانی «بررسی کتیبه های فارسی در جهان نوروز » طی چند سال اخیر توسط نگارنده، در بخ شهایی از کشورهای ترکیه، آذربایجان، هندوستان، گرجستان، پاکستان، و روسیه انجام پذیرفته است. این مقاله رهیافت یک سفر پژوهشی به شهر دربند در تصرف روسیه است که به منظور شناسایی و تهیۀ شناسنامه از کتیبه های فارسی و برخی از بناهای کتیبه دار این شهر صورت گرفته است. شهر کوچک و ساحلی دربند دارای ۱۵۰ اثر ثبتی است و حدود۱۰۰ کتیبۀ فارسی )فارسی پهلوی و دری( از دوره های ساسانی، صفوی و قاجار بر بناهای آن نقش بسته است. مسجد جمعه دربند، بعد از نارین قلعه و حصار۴۰ کیلومتری شهر، مهم ترین اثری است که همواره مورد توجه حکومت های منطقه ای بوده است. لذا دارای کتیبه های ارزشمندی از حکومت های ایرانی، عرب، مغول، و ترک است. قدمت ۱۳۰۰ و همچنین نوع معماری آن معیارهایی بوده برای ثبت این مسجد در پروندۀ جهانی دربند در یونسکو. از مهم ترین دستاوردهای این پژوهش، شناسایی، خوانش متن، و تهیۀ شناسنامۀ پژوهشی برای ۱۰ کتیبۀ فارسی با قدمت هفتصد تا دویست ساله )دورۀ قاجار( بر دیوارهای مسجد جمعه و مدرسۀ آن است که نتیجۀ آن در مقالۀ حاضر ارائه شده است.

بررسی کتیبه های برج سه گنبد و مسجد جامع ارومیه
عبدالله قوچانی،
دوره 37، شماره 75 - ( 12-1396 )
چکیده
برج آجری سه گنبدِ شهر ارومیه از بناهای ارزشمند قرن ششم هجری است. این بنای استوان ه ا ی شکل که سردری مزین به نقوش زیبا و تزیینات آجرکاری و کتیبه های آجری دارد، از بناهای شاخص این دوره است. در قسمتِ ورودی این برج، کتیب ههایی به خط کوفی و تراشیده شده از آجر، نقش بسته است. در قسمت پایانی کتیبۀ دورِ سردر، تاریخ محرم ۵۸۰ قمری نوشته شده است. مسجد جامع نیز یکی دیگر از آثار معماری ارزشمند ارومیه است. از مشخص ه های این مسجد، محراب گچبری بسیار بزرگ و کتیبه های متعدد کوفی و نسخ و ثلث آن است. در تاریخ ۱۳۷۶/۴/۲۰ ، از طرف مرکز باستان شناسی، مأموریت یافتم کتیبه های دو بنای برجِ سه گنبد و مسجد جامع ارومیه را بررسی و قرائت کنم. در این سفرکتیبه های این دو بنا خوانده شد و با مطالعات انجا م شده، موفق به یافتن نام بانیِ برج سه گنبد شدم. مقالۀ حاضر بر اساس گزارشِ این مأموریت تنظیم شده است ۱ و در آن کتیبه های مسجد جامع و برجِ س هگنبد به تفصیل بررسی شده است.

روی چوب کردن جرز یا ستون؛ فن درمان بخش های تحتانی عناصر باربر فرسودۀ سازه های سنتی( نمونۀ مطالعه شده: مسجد شیره پزهای اصفهان)
محسن عباسی هرفته،
دوره 38، شماره 76 - ( 3-1396 )
چکیده
در مناطق مرکزی ایران در میان انواع رطوبت آسیب رسان به بناهای سنتی، رطوبت بالارونده قابل توجه است. این رطوبت به اشکال مختلف در زمین وجود دارد و از طریق سطوح تحتانی اتصال بنا به زمین در آن نفوذ و به سمت بخش های فوقانی حرکت می کند. رطوبت بالارونده بیشترین آسیب را به پی­ها و بخش های تحتانی ستون ها و جرزها وارد کرده و موجبات تخریب تدریجی بنا را فراهم می کند. در شهرهای مرکزی ایران برای درمان عناصر آسیب دیده از رطوبت بالارونده از تکنیک خاصی استفاده می­شده است که مهارت و دانش ارزشمندی را در خود دارد و می تواند کماکان در ابنیۀ تاریخی ای که مشکل مشابهی دارند، به کار گرفته شود. در این مقاله با هدف معرفی و مستندسازی این فنِ مرمتی از طریق روش موردپژوهی با بررسی مرمت ستون آسیب دیده مسجد شیره پزهای اصفهان، به معرفی مرحله بندی شدۀ این فن که روی چوب کردن جرز یا ستون نامیده می شود، پرداخته شده است. اساس این فن بر حذف موقتِ بارهای وارده بر عنصر باربر از طریق عناصر کمکی است که در دو سوی عنصر آسیب دیده مستقر می­شود و پس از آزاد شدن عنصر باربر از بارهای وارده، مرمت آن صورت می گیرد.
پژوهشی در تاریخ و قدمت سنگاب تاریخی مسجد جامع عتیق شیراز
محمدعلی مخلصی،
دوره 38، شماره 78 - ( 9-1396 )
چکیده
آب همیشه به مصداق آیۀ «و جَعَلْنَا مِنَ الْمَاءِ کلَّ شَیءٍ حَی» (الانبیاء آیۀ  )۳۰مهم  ترین عامل زندگانی انسان ها و طبیعت است. به همین جهت پدیده سقایی و سقایت و عرضۀ آب خنک در مسیر راه های کاروانی و بافت های قدیمی شهرهای کویری و مساجد و بقاع متبرکه و حتی حمام ها در فرهنگ اسلامی ایران از جایگاه ویژه ای برخوردار است. وقف آب و آب  انبارها و برکه ها و یخچال ها و سنگاب هایی که آب شرب و گوارای مسجد و بقاع متبرکه را تأمین می کرده اند، از همین فرهنگ دینی و صبغۀ مذهبی مایه گرفته و با ارزش  های اعتقادی شیعه پیوندی جاودانه دارد. موضوعاتی چون سقایت امام علی(ع) با آب کوثر، آب سلسبیل، آب زمزم، و به  خصوص واقعۀ غم  انگیز عطش اهل بیت (ع) در بیابان های داغ و تفتیده کربلا از جملۀ مضامینی هستند که در اشعار کتیبه های آب  انبارها و سنگاب ها به آن توجه خاصی مبذول شده است. سنگاب یکی از عناصر منقول مهم در معماری ایران به  خصوص در مساجد و بقاع متبرکه و گاه حمام  هاست که در ریخت  های گونه  گون تجلی یافته است. علی رغم فراوانی سنگاب ها، تنوع فرم در آن ها بسیارکم است و گونه  های آن در شکل  های مدور و مکعب مستطیل خلاصه می  شود. در گونه  های بررسی  شده، سنگاب های مدور عموماً از یک جام بزرگ و یک شالی و پایه ای کوتاه تشکیل شده اند که نمونه  های بسیاری از آن  ها در مساجد و مدارس و بقاع متبرکۀ اصفهان دیده می  شود. سنگاب های مکعب مستطیل نیز در تکایای گورستان تخت فولاد قابل مشاهده است که در کتاب تخت فولاد یادمان تاریخی اصفهان به آن ها اشاره شده است. در مقالۀ حاضر گونه  ای متفاوت و ویژه از سنگاب معرفی شده است. سنگاب مسجد جامع عتیق در میان تمامی سنگاب ها از فرم خاص و استثنایی برخوردار است که علی رغم زیبایی و فرم منحصربه  فردش، به سبب فرسایش و تخریب بیش از حد کتیبه هایش، مورد توجه محققان قرار نگرفته است به همین جهت کمبود منابع مکتوب در این زمینه کاملاً محسوس است. مقالۀ حاضر که بر اساس مطالعات میدانی صورت گرفته، ضرورت انجام بررسی و پژوهش در این مورد را تبیین می  کند. در این مقاله با توجه به عبارات و کلمات قابل قرائت کتیبۀ سنگاب، در زمینۀ قدمت، بانی، کاربری، و تزئینات آن  تحقیق شده است.

شناخت مسجد مدرسۀ رحیم خان بر اساس اسناد توصیفی، تصویری و تاریخ شفاهی
نگار کورنگی، نیما ولی بیگ،
دوره 39، شماره 82 - ( 7-1397 )
چکیده
مسجدـ­­مدرسه یکی از بناهای شاخص چندعملکردی در معماری ایران محسوب می‌شود که از ادغام کاربری آموزشی و نمازخانه‌ای شکل‌ گرفته است. شهر اصفهان همواره یکی از مراکز شاخص علمی و دینی در تاریخ پس از اسلام ایران بوده است و به همین جهت مسجدـ­مدرسه‌های قابل توجهی در آن شکل گرفته ‌اند. یکی از نمونه‌های تکامل­یافتۀ این گونه بناها در شهر اصفهان مسجد­ـ­مدرسۀ رحیم‌خان محسوب می‌­شود. بررسی مسجدـ­مدرسۀ رحیم­خان به عنوان یکی از انواع مسجدـمدرسه‌های شاخص شهر اصفهان و شناخت هر چه بیش­تر آن می‌تواند در معرفی مسجدـمدرسه‌های این شهر به­ویژه مسجدـمدرسه‌های دورۀ قاجار کمک شایانی کند. این پژوهش بر اساس اسناد توصیفی، تصویری و تاریخ شفاهی صورت گرفته است. پژوهش پیش روی بر آن است که با استفاده از داده‌های کتابخانه‌ای و میدانی به شناخت هرچه بیش­تر مسجدـمدرسه رحیم‌خان بپردازد و برای نخستین بار با استفاده از داده‌های موجود سیر تکامل و روند شکل‌گیری این بنا را بیان کند. با بررسی‌های صورت­گرفته مشخص شد مسجدـ­مدرسۀ رحیم‌خان به عنوان یکی از مسجدـمدرسه‌های شهر اصفهان دارای عملکردهای نمازخانه‌ای، آموزشی و خدماتی است که هر سه عرصۀ یادشده در تعامل کامل با یکدیگر و در یک پلان واحد قرار گرفته اند. از سویی مطالعات صورت­گرفته توانست تصویر روشنی از روند تکامل و چگونگی شکل‌گیری بنا ارائه دهد.

صفحه 1 از 1