جستجو در مقالات منتشر شده
586 نتیجه برای نوع مطالعه: پژوهشي
سلیمه باباخان، کامران افشار مهاجر،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
تل باکون در نزدیکی تخت جمشید از مهمترین تمدنهای پیش از تاریخ و مناطق تولید سفال نخودی در هزارۀ پنجم و چهارم پیش از میلاد بوده است. روانی قلم، اغراق در فرم و انتزاع از خصوصیات بارز نقوش این منطقه به شمار میروند. یکی از دلایل اهمیت این نقوش دارا بودن معانی نمادگونه است و این نقوش مقدمهای بر خطوط تصویری و الفبایی هستند. از نظر شیوۀ اجرا به دو صورت طبیعتپردازانه و چکیدهنگارانه ترسیم شده اند.
هدف از انجام پژوهش حاضر گردآوری و بررسی نقوش بهدستآمده از ظروف و سفالینههای این منطقه از نظر ویژگیها و کیفیات بصری است. از این رو نویسنده به دنبال ویژگیهای بصری مشترک در این نقوش است. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی بوده و با روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است. شیوۀ جمعآوری اطلاعات نیز به صورت کتابخانهای بوده است. پس از جمعآوری نقوش مذکور و با حذف موارد مشابه، در نهایت ۱۷۸ نقش از این سفالینهها و تکهسفالهای یافتشده با ابزار جدول مورد بررسی قرار گرفته اند.
بر اساس یافتهها از نظر نوع نقش، ۵۵ % از نقوش، نقوش حیوانی با اکثریت چهارپایان، ۳۲ % نقوش تجریدی، ۲۱ % نقوش انسانی و تنها ۱ % نقوش گیاهی اند. حدود ۸۰ % از نقوش نیز در محدودۀ مستطیلهای افقی و عمودی قرار میگیرند و بقیه به ترتیب در محدودۀ مربع و دایره جای میگیرند. ۱۰ % از نقوش نیز راستای غالب خاصی ندارند.
سمیه پودات،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
جَگ با نام علمی دالبرجا سیسو (dalbergia sissoo) و نام فارسی شیشَم، و نامهای محلی ساسَم، جَگ، جَغ، و سیسو، درختی است متوسط که اغلب در ارتفاعات و در مسیر رودخانههای کوهستانی میروید، زیستگاههای این گونۀ گیاهی در هندوستان، بنگلادش، مالزی، بوتان، میانمار، نپال، پاکستان و افغانستان و در جنوب شرقی ایران در ارتفاعات مکران، سسلسله جبال بارز و بشکرد گزارش شده است. چوب جگ یکی از مقاومترین چوبهاست و در عین حال، کار با آن از جهت برش و شکلدهی سهولت دارد. از این رو علاوه بر استفادۀ خوراکی و دارویی، از دیرزمان در ساخت لوازم مختلف و نیز در معماری کاربردهای فراوانی داشته است.
در مطالعات زبانشناسی و باستانشناسی، شواهدی از کاربردهای تاریخی این درخت وجود دارد. در متون آشوری و فارسی باستان، نام این درخت و استفاده از چوب آن به میان آمده و نیز در کاوشهای باستانشناسی درهاراپا، موهنجودارو، مهرگاره، تل ابرق، و شهر سوخته قطعاتی از آن به دست آمده است. مهمتر از همه، در کتیبۀ داریوش به کاربرد چوب جَگ در ساخت کاخهای آپادانای شوش اشاره شده است.
این نوشتار تلاشی است برای معرفی این گونۀ ارزشمند گیاهی به جامعۀ باستانشناسی، ذکر اجمالی منابع تاریخی که در آن به کاربرد جگ اشاره شده، شواهد و مدارک استفاده از آن در دوران تاریخی و اسلامی در منطقۀ بشکرد، احتمال وجود ارتباط بین شوش و بشکرد، و انتقال چوب جگ از بشکرد به آنجا برای ساخت کاخهای داریوش.
مهدی رازانی، سحر احمدخان بیگی،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
فضولات پرندگان در واژهشناسی تخصصی سنگ در زیرمجموعههای آسیبِ رسوب تقسیمبندی شده و به معنی تجمع و انباشتگی مواد خارجی روی آثار سنگی است که نقش قابلتوجهی در تخریب بناها و یادمانهای سنگی دارد. پرندگان نه تنها به واسطۀ لانه کردن و صداهایشان باعث آزار میشوند، بلکه به سبب انتقال بیماریهای متنوع به انسان، بهخصوص زمانی که فضولاتشان خشک شده و ذرات آنها در هوا پراکنده میشود، در مطالعات بهداشت محیطی و حفاظت و مرمت مورد توجه قرار گرفته اند. در همین راستا آشیانۀ آنها نیز محلی برای تجمع انگلهای برونزی است که برای انسان در مواردی خطرناک گزارش شدهاند. تحقیقات اخیر دربارۀ اثرات تخریبی فضولات کبوتران نشان داده است که محتوای اسیدی و نمکهای محلول در آنها حدود ۴% است که برهمکنش آن با سنگهای متخلخل بهخصوص سنگ آهک به تخریب شیمیایی، انحلال کانیها، و بهجاگذاری نمکهای محلول در آنها منجر میشود. در این تحقیق نقش تخریبی فضولات پرندگان و آثار نمکی باقیمانده از آنها در بناهای دارای مصالح سنگی مورد بررسی قرار گرفته است. امروزه روشهای دور کردن و پراندن پرندگان به دلیل آنکه آنها جزئی از محیط زیست طبیعیِ یادمانهای تاریخی محسوب میشوند و در برخی بناها به بخشی لاینفک از جذبههای آنها تبدیل شدهاند از اهمیت زیادی برخوردار است. ازاینرو کنترل و جلوگیری از صدمات آنها ـ در عین آنکه حیات طبیعیشان در محیط ادامه دارد ـ میتواند باعث جلوگیری از تخریب آثار سنگی و همچنین انتقال بیماریها به انسان از طریق حفاظت پیشگیرانه شود. ازاینرو در این مقاله با اشاره به راهکارهای داخلی و بینالمللی در پراندن پرندگان از محیطهای موردنظر، شرح چند روش اصلی آن همچون سیمهای ضد نشستن، خارکهای ضد نشستن، استفاده از امواج التراسونیک مورد بررسی قرار گرفته است.
فتانه فلاحی، احد نژاد ابراهیمی،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
پنجرههای ارسی یکی از آرایههاییست که در گونهها مختلف معماری و بهخصوص در خانههای تاریخی از جایگاه خاصی برخوردار است. ارسیها علاوه بر کارکرد نورگیری در خانهها، در مقام عنصری هنری در زیباسازی فضـای درون و بیرون خانهها مؤثر هستند. شهر تبریز خانههای تاریخی زیادی با ارسیهای زیبا و طرحهای متـنوع دارد. هدف پژوهش حاضر یافتن الگوهای مشترک (طرح، نقش، و رنگ) در ارسیهای خانههای تاریخی تبریز است. برای رسیدن به این هدف، دو سؤال کلی مطرح میشود: ۱. آیا ارسیهای خانههای قاجاری تبریز از نظر شکل ظاهری و ساختار الگوهای مشترک دارند؟ ۲. در صورت وجود تشابه، الگوهای مشترک کدام اند و در چه حیطهای هستند؟ برای پاسخگویی به سؤالات مطرحشده، به عنوان مطالعه موردی، ارسی خانههای تاریخی (مشروطه، حیدرزاده، و نیکدل) به گواه اصیل بودن، عدم مداخله در زمان مرمت، و داشتن طرحهای شاخص و متفاوت از همدیگر، انتخاب و مطالعه و بررسی شده است.
در نهایت با بررسیهای بهعملآمده، این نتایج حاصل شد که ارسیهای بهکار رفته در خانههای قاجاری تبریز از نظر شکل ظاهری، اکثراً سهلنگهای با کتیبۀ مازهدار است و هنرمندان این سازهها بیشتر به تکنیک قوارهبری و رنگهای اصلی در ساخت ارسیها، توجه نشان داده اند.
زبیده گردکانی، علیرضا انیسی،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
محور تاریخی بندرعباس به لار، مجموعههای متشکل از اجزاء و عناصری است که به صورت یکپارچه و بههمپیوسته کار میکرده است. بیشترین رونق این مسیر مربوط به دورههای صفویه و قاجار است. مسیر تاریخی مذکور روزگاری محور تبادلات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی بود و بازرگانان و جهانگردان بسیاری از جمله تاورنیه و فیگوئرا از این مسیر عبور کرده و در کاروانسراهای آن اقامت کرده اند. این مسیر همچنین یکی از مهمترین راههای ایران (راه ادویه) بود که بنادر و جزایر جنوب را به مرکز و بهخصوص پایتخت آن زمان یعنی اصفهان متصل میکرد. در حال حاضر مسیر کنونی بندرعباس به لار و شیراز بر روی همین مسیر تاریخی قرار دارد. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و شناسایی مسیر تاریخی بندرعباس به لار و بناهای مرتبط با آن است. همچنین بررسی و شناسایی کاروانسراها و موقعیت قرارگیری آنها نسبت به مسیر کنونی و گونهشناسی آنها با توجه به ویژگیهای معماری موجود در آنها از جمله اهداف این مطالعه است که با روش مطالعات میدانی و کتابخانهای انجام شده است.
الهام ویسه،
دوره 39، شماره 83 - ( 10-1397 )
چکیده
بقعۀ شیخ صفیالدین اردبیلی شامل بناهایی از دورههای مختلف است که نخستین بار شاه طهماسب آنها را به صورت مجموعه واحدی درآورد. بعدها شاه عباس [اول] بناهای مهمی به این مجموعه افزود و اصلاحاتی در آن کرد. اهمیت این مجموعۀ تاریخی به طور کلی در رابطهای که با سلسلۀ خاندان سلاطین صفویه دارد، جلوهگر میشود. دروازۀ اول مجموعۀ شیخ صفی معروف به سردر عالیقاپو است. این بنا با توجه به توصیفات آن در سفرنامهها و نوشتههای سیاحان و مورخان و همچنین با استناد به عکسها و مستندات باقیمانده از آن، معماری باشکوه و منحصربهفردی داشته است. متأسفانه بخشهای بهجاماندۀ این اثر به دلایل مختلف از جمله فرسودگی و آسیبهای وارده از جنگ و زلزله و خسارتهای آگاهانه و ناآگاهانه انسانی، و... در اوایل آبانماه ۱۳۲۱ش، به دستور فرماندار وقت و توسط اسماعیل دیباج نمایندۀ وقت باستانشناسی آن زمان بعد از برداشتن باقیماندههای تزیینات و کتیبۀ کاشی معرق تخریب شد. حال اگر چه به دلایلی سردر عالیقاپو، میدان و فضای اولیۀ مجموعه از بین رفته است و بر حجم فضایی مجموعه و اصالت آن خدشه وارد آمده است، امروز لزوم بازسازی این اثر تاریخی و جبران این ضایعه و رفع آسیب آن و رسیدن به هویت شهری و تاریخی و تکمیل مجموعه امری اجتنابناپذیر و ضروری است و [بازنمایی] قطعات باقیمانده از کاشیهای این اثر تاریخی از مهمترین اهداف و انگیزههای بازسازی سردر است.
