گزارش های نسبتاً دقیقی در باره معماری دستکند از نقاطی خارج از لرستان به دست آمده اند، اما تاکنون کمتر گزارش مستقل و جامعی در باره این نوع معماری برای این منطقه ارائه شده است. در واقع به نظر می رسد سیمای کوهستانی لرستان آن را به ناحیه ای قابل توجه با پتانسیل عالی برای خلق چنین آثاری تبدیل کرده است. در این مقاله نتایج بررسی مجموعه دستکندهای غار ارازکه در سالهای 1388 و 1391در منطقه ای به نسبت دور انجام شده، ارائه می دهیم. این مجموعه در بخش پاپی از توابع شهرستان خرم آباد قرار دارد. این بخش از لرستان به میزان زیادی خارج از حوزه بررسی های باستان شناسانه و دور از دسترس منابع مکتوب تاریخی قرار گرفته است، به نحوی که تنها از طریق باستان شناسی و توصیف معمارانه می توان به روشن کردن زوایای تاریک گذشته آن امید داشت. در واقع مجموعه دستکند غار اراز دو بخش کلی شامل دستکند های بیرون و درون غار را تشکیل می دهند. بخش عمده گزارش حاضر بر روی فضاهای معماری درون غار متمرکز است. دشواری دسترسی به داخل غار با مجموعه ای از پلکان های پیچ در پیچ، راهروها و تونل ها و سایر سازه ها همچون آب انبار و غیره در مقایسه با دیگر موارد، توصیف مجموعه را پیچیده تر کرده است. از این رو ، ساخت و سازهای درون غاربا جزئیات بیشتری توصیف شده اند. ساخت فضاها با کاست مصالح(تراشیدن صخره)  و در ترکیب با انباشت مصالح شکل گرفته است. علیرغم سختی کار، تلاش شده تا با ارائه اسناد معماری شامل سایت پلان،پلان طبقات و مقاطع به معرفی و تبیین ویژگی های این مجموعه دستکند پرداخته شود با این حال از ساکنان این غار به غیر از معماری دستکند، تنها بقایای اندکی از سفال های سطحی به دست آمد که درحال حاضر، برای شناخت دوره استفاده از غار بسیار مهم هستند.

پل بانوصحرا تنها پل دودهانه ای شهرستان ساوجبلاغ است. این پل در دوره صفویه برای ایجاد ارتباط

میان روستاهایی چون بانوصحرا، کردان، و... احداث شد. اهمیت منطقۀ چندار و ساوجبلاغ به قدری

بود که بارها در متون تاریخی از آن یاد شده است اما به طور مشخص از روستای بانوصحرا و بافت آن

مطالب دقیقی در دسترس نیست. به همین سبب شناخت کاملی از حمام و بقایای پل از مجموعۀ بافت

دوران صفویه روستا ب ه دست نم ی آید )فیاضی، 1393 (. با توجه به این مطلب و در نظر داشتن تمرکز

این پژوهش بر پل، بررسی بقایای اثر هدف اصلی بوده است. بر اثر آسیب های شدید وارده، تخریب

پل به علت سیلاب و شستگی مصالح و ملات ها، و عدم توجه و مرمت مداوم که نتیج ه اش بر هم

خوردن تعادل سازه است ب ه مرور زمان استحکام سازه کاهش یافته و خسارات جبرا ن ناپذیری بدان

وارد شده است. تا آنجا که در اسفندماه 1393 آخرین طاق )موج شِکن( نیز فروریخته است. بنابراین

م یتوان گفت برای بازسازی و ترمیم، یکی از اقدامات حیاتی، شناخت فنی و شناخت سازۀ اثر است و

فن شناسی ملات امری بنیادین برای شناخت معماری و سازه و در نهایت احیا است که با نمونه برداری

و XRD امکان پذیر است. بر طبق آزمایش های XRF و XRD از نقاط مختلف آن و انجام آزمایش های

انجا م شده، جنس ملات در پی ها )پایین ترین قسمت بنا( و بندکشی جرزهای پایه که در تماس

XRF مداوم با آب هستند، مشابه بوده و از خاک رس، آهک، سیلیس )ماسه(، و خاکستر تشکیل شده که در

مجموع ترکیبات ملات ساروج را شامل می شود. ترکیبات ملات در طاق ها تا اندازه ای متفاوت است.

گچ، کربنات کلسیم، خاک رس، و سیلیس از مواد اصلی و کاربردی در بخش های فوقانی این بنا بوده

است. همچنین مقدار زیاد گچ در این ترکیب، به منظور زودگیر شدن ملات و سهولت در اجرای طاق

مورد استفاده قرارگرفته است. ترکیبات داخلی جرزها از لحاظ تنوع، مشابه ملات طاق است با این حال

با توجه به مقدار ترکیبات و مواد، به نظر می رسد برای ساخت جرزها از ملات گل ]استفاده[ کرده اند.

به این ترتیب با توجه به آنالیز نمونه های ملات از نقاط متنوع )و حساس از نظر سازهای و معماری(،

شناخت ترکیبات گوناگون مواد و مصالح و کاربرد مناسب آنها در پل بانوصحرا یکی از عوامل مهم در

پایداری این اثر تاریخی است که باید در هنگام مرمت و احیای آن مد نظر قرار گیرد.