معماری مسکونی چم‌روته (میرزاجان) در کرانۀ رودخانۀ سیمرۀ شهرستان سیروان ایلام (زاگرس‌مرکزی)

شریفی, مهناز

doi:10.22034/45.105.1

EN FA

دوره 45، شماره 105 - ( 6-1403 ) جلد 45 شماره 105 صفحات 30-5 | برگشت به فهرست نسخه ها

‎ 10.22034/45.105.1

Mendeley

Zotero

RefWorks

Sharifi M. (2024). Residential Architecture of Cham Route (Mirza Jan) on the bank of the Seimareh River, Ilam (Central Zagros). Athar. 45(105), 5-30. doi:10.22034/45.105.1
URL: http://athar.richt.ir/article-2-1575-fa.html

شریفی مهناز.(1403). معماری مسکونی چم‌روته (میرزاجان) در کرانۀ رودخانۀ سیمرۀ شهرستان سیروان ایلام (زاگرس‌مرکزی) فصلنامه علمی اثر 45 (105) :30-5 10.22034/45.105.1

URL: http://athar.richt.ir/article-2-1575-fa.html

معماری مسکونی چم‌روته (میرزاجان) در کرانۀ رودخانۀ سیمرۀ شهرستان سیروان ایلام (زاگرس‌مرکزی)

مهناز شریفی^*

دانشیار پژوهشکدۀ باستان‌شناسی، پژوهشگاه میراث فرهنگی، تهران، ایران ، mhsharifi588@yahoo.com

چکیده: (3839 مشاهده)

کاوش محوطۀ چم‌روته (میرزاجان) در فاز سوم کاوش‌های نجات‌بخشی سد سیمره انجام یافت. رودخانۀ سیمره شرایط بسیار مناسبی را در دره‌ها و دشت‌های میان‌‌کوهی بخشی از زاگرس‌مرکزی ایجاد نموده و باعث شده بسیاری از زیستگاه‌ها و استقرارها در حاشیۀ آن شکل بگیرند، هرچند که مسیرهای صعب‌العبور و ارتفاعات از میزان ارتباطات آن کاسته و موجب شکل‌گیری فرهنگ‌های بومی-محلی در منطقه شده است. نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی در محوطۀ چم‌روته منجر به شناسایی فضاهای معماری مسکونی و مواد فرهنگی اواخر دوران ساسانی و اوایل اسلامی در کرانۀ رودخانۀ سیمره گردید. درکاوش‌های باستان‌شناسی سد سیمره محوطه‌های ساسانی قابل‌توجهی شناسایی شد. وجود شهرها، کاخ‌ها، بناهای اشرافی و اعیانی محوطه‌های کوچک از دورۀ ساسانی در درۀ سیمره و در خط شهر باستانی دره‌شهر، وجود یک مجموعه مواصلاتی از شهرها و دژها و محوطه‌های اقماری را در این محدوده تأیید می‌نماید. این نوشتار تلاش می‌نماید به این پرسش پاسخ دهد که، ماهیت بنا از منظرکاربری معماری در ارتباط با محوطه‌های هم‌افق در درۀ سیمره چگونه است؟ نتایج کاوش چم‌روته سبک معماری مسکونی بومی را نشان‌داد. این سبک معماری که متعلق به طبقات معمولی جامعه است، کمتر شناخته شده است. پژوهش حاضر برمبنای کاوش‌های باستانشناسی طی سال‌های اخیر صورت گرفته و با رویکرد توصیفی-تحلیلی، سعی‌در تبیین بقایای معماری دارد.

واژه‌های کلیدی: زاگرس‌مرکزی، رودخانۀ سیمره، بقایای معماری، دورۀ ساسانی، اوایل اسلام.

متن کامل [PDF 2093 kb] (1365 دریافت)

نوع مطالعه: مقاله پژوهشی | موضوع مقاله: باستان شناسی و تاریخ هنر
دریافت: 1402/7/19 | پذیرش: 1402/9/23 | انتشار: 1403/12/11

فهرست منابع

1. - ابن حوقل، محمد، (1345). صوره‌الارض. ترجمۀ جعفر شعار، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.

2. - اصطخری، ابواسحق، (1373). المسالک والممالک. ترجمۀ محمد تستری، به‌کوشش: ایرج افشار، بنیاد موقوفات ایرج افشار.

3. - آورزمانی، فریدون، (1370). «شهرهای ایران در زمان ساسانیان». ماهنامه فروهر‌، 327: 19-22.

4. - حسن‌پور‌، عطا‌؛ دلفان، فاطمه؛ و بیرانوند، الهام، (1395‌). «تحلیلی بر معماری مکشوفه از نخستین فصل کاوش بنای قِلاگوری رماوند». اثر، 74:‌ 60-37. https://journal.richt.ir/athar/article-1-706-fa.html

5. - سیاپور، مرتضی؛ و قبادی، محمدحسین، (1378). «بهمن سنگی سیمره، ابر زمین‌لغزش شناخته شده جهان».

6. اولین کنفرانس زمین شناسی مهندسی و محیط زیست ایران، :109-115. https://civilica.com/doc/381309/

7. - شایان، سیاوش (1383). «شواهد ژئومورفولوژیکی در سنسنجی زمینلغزۀ بزرگ سیمره (کبیرکوه)، زاگرس، جنوب غربی ایران». مدرس علوم انسانی، 8 (1): 45-70.

8. - فرهنگ جغرافیایی نیروهای مسلح. ( 1384). فرهنگ رودهای کشور. جلد 4، حوضۀ آبریز خلیج‌فارس و دریای عمان، تهران.

9. - لک‌پور، سیمین، (1389). کاوش‌ها و پژوهش‌های باستان‌شناسی دره‌شهر سیمره. انتشارات پازینه.

10. - لسترنج، گی، (1377). جغرافیای تاریخی سرزمین‌های خلافت شرقی. ترجمۀ م عرفان، انتشارات علمی-فرهنگی.

11. - لشگری، آرش، (1389). «کاوش باستان‌شناسی شهر برزقواله». آرشیو پژوهشکدۀ باستان‌شناسی (منتشر نشده).

12. - فیضی، مهسا؛ و حیدری، باباکمال، (1391). «بررسی تأثیر جریان‌های فرهنگی حاکم‌بر شکل‌گیری نقوش سفال‌های صدر اسلام سیمره، نمونه موردی: سفال‌های بدون لعاب». پژوهش‌های باستان‌شناسی ایران، 2 (3): 131-152. https://nbsh.basu.ac.ir/article_449.html

13. - مالکی، ا؛ و بحرالعلومی، فرانک، (1387). «معرفی دو پارینه زمین لغزه در منطقه سیمره». دهمین کنفرانس ژئوفیزیک ایران، دانشگاه تهران.

14. - محمدی‌فر، یعقوب؛ و طهماسبی، الناز، (1393). «طبقه‌بندی سفال ساسانی سیمره، قلعه سیرم‌شاه». پژوهش-های باستان‌شناسی ایران، 7: 133-152. https://nbsh.basu.ac.ir/article_992.html

15. - مقدسی، ابوعبدالله محمد ابن احمد، (1361). احسن التقاسیم فی معرفه الاقالیم. ترجمه علی نقی منزوی.

16. - نیاکان‌، لیلی، (1398). «بنای ساسانی روئه بر کرانه‌های سیمره». پژوهش‌های باستان‌شناسی، 20: 129-148. https://doi.org/10.22084/nbsh.2019.15870.1721

18. - Alden, I. R., (1982).” Trade and politics in proto-Elamite Iran”. Current Anthropology Washington. DC: Smith Sonia, 23: 613-640. https://doi.org/10.1086/202914

19. - Avarzamani, F., (1991). “Iranian Cities during the Sassanid Period”. Forouhar Monthly, 327: 19-22. (in Persian).

20. - Azarnoush, M., (1994). The Sasanian Manor House at Hajiabad, Iran. Monografie di Mesopotamia III, Florence, and Casa.

21. - Bloom, A. L., (1978). Geomorphology, a Systematic Analysis of Late Cenizoic Landforms, New Jersey: Prentice Hall.

22. - Boyce, M., (1975). “A History of Zoroastrianism (Handbuch der Orientalistik Series)”. Leiden: Brill; Repr, A History of Zoroastrianism: Vol 1, The Early Period. https://doi.org/10.1163/9789004294004

23. - Christensen, A. E., (2006). Iran during the Sasanian period. Translated by: Rashid Yasami, Moaser.

24. - Estakhri, E., (2009). Masalekolmamalek, translated by Iraj Afshar. Tehran: Translation a gency and book publication. in Persian.

25. - Faizi, M., Faizi, N. & Heidari BabaKamal, Y., (2012). “The Study of the Effect of the Dominant Cultural Processes on the Early Islamic Pottery Decorations of Seimare: Non-Glazed Potteries”. Archaeological Research of Iran, 2(3): 131–52. https://nbsh.basu.ac.ir/article_449.html (in Persian).

26. - Geographical dictionary of the settlements of the country, (2006). Ilam province, First volume, Geographical Organization of the Armed Forces. (in Persian).

27. - Ghirshman, R., (1938). “Les fouilles de Châpour, Iran (deuxième campagne, décembre 1936 – avril 1937)”. Revue des arts asiatiques, 12 (1): 12-19.

28. - Hasanpour, A., Delfan, F. & Beyranvand E., (2016). “Analysis of the Architecture Unearthed in the First Season of Excavation at Qala Gouri, Ramavand”. Athar, 37(74): 37–60. https://journal.richt.ir/athar/article-1-706-fa.html (in Persian).

29. - Henrickson, E. F., (1983). “Ceramic Styles and cultural Interaction in the Early and Middle chalcolithic of central Zagros”. Iran doctoral dissertation. Department of Anthropology University of Toronto University microfilms an Arbor.

30. - Henrickson, E. F., (1985). “The early development of pastoralism in the central Zagros Highlands (Luristan)”. Iranica Antiqua, 20: 1-42. https://doi.org/10.2143/IA.20.0.2014076

31. - Hourani, A., (1991). A History of the Arab Peoples. London: Faber and Faber: 9–11, 23, 27, 75, 87, 103, 453, ISBN 0-571-22664-7.

32. - Hozhabri, A., (2013). “The Evolution of Religious Architecture in the Sasanian Period”. SASANIKA, 18: 1-40.

33. - Huff, D., (1987). “Architecture II. Sassanian Period”. in: Encyclopaedia Iranica 2: 329-334.

34. - Ibne Hoghal, (1966). M. Sourat-Al-Ardh. Translated by: Jafarshoar, Publication of Iran’s Culture Institution, Tehran. in Persian.

35. - Kervan, M., (1977). “Les Niveaux Islamicues Du sector Oreintal Due Tepe De LAPADANA”. in: Dafi, No 7. France.

36. - Kervan, M., (1984). “Le Material Archaeologiue”. in: Dafi. No 14, France.

37. - Lakpour, S., (2010). Archaeological Excavation in Darre Shahr, Seimare. Tehran: Pazine. (in Persian).

38. - Lashgari, A., (2013). Archaeological excavation in Seimare. Tehran: ICAR. (in Persian).

39. - Le Strange, G., (1985). Sarzaminhay khelafate sharghi. Translated by: Mahmod Erfan. Elmi Farhangi. (in Persian).

40. - Levine, L. & Cuyler Young, D. T., (1986). “A summary of the ceramic assemblages of the central western Zagros from the middle Neolithic to the late third millennium B.C.”. Prehistoric de la Mesopotamia, 17. 18 .19 December 1984 CNRS. Paris.

41. - Maghdesi, M. A., (1982). Ahsanal Taghasim Fi Maarefat Al Aghalim, Translated by: Ali Naghi Monzavi, Publication of Iran’s Authors and Translators Company, Tehran. (in Persian).

42. - Maleki, A. & Bahr al-Uloumi, F., (2007). “Introduction of two landslides in Simre region”. 10th Iran Geophysics Conference, University Tehran. (in Persian).

43. - Maliki, A. & Bahr-e-Oloumi, F., (2008). “Introduction of two landslide paleontologies in the Seymareh region”. 10th Iranian Geophysical Conference, University of Tehran. (in Persian).

44. - MC Donald, M., (1979). “An Examination of Mid-Holocene settlements patterns in the Central Zagros, Region of Western Iran”. Department of Antropology University of Toronto.

45. - Mohammadifar, Y. & Tahmasebi, E., (2014). “The Classification of the Ceramics acquired from Seimare: The Case Study of the Seyrom-shah Fort”. Archaeological Research of Iran 4: 133–152. https://nbsh.basu.ac.ir/article_992.html (in Persian).

46. - Morony, M. G., (2009). Jews in Iraq After the Muslim Conquest. Gorgias Press, LLC. https://doi.org/10.31826/9781463216054

47. - Niakan, L., (2019). “Rou’eh, Sassanian Building in the Seymareh Coast”. Archaeological Research of Iran 9(20): 129–148. https://doi.org/10.22084/nbsh.2019.15870.1721 (in Persian).

48. - Reuther, O., (1929). “The German Excavations at Ctesiphon”. Antiquity, 3 (12): 434–451. https://doi.org/10.1017/S0003598X00003781

49. - Reuther, O., (1939). “Sasanian Architecture A History”. In: ed. U. A. Pope and ph. Ackerman, A survey of Persian Art II, Sroush, Tehran: 493-578. (in Persian).

50. - Schmidt, E., (1940). Flights over Ancient Iran Chicago. University of Chicago press.

51. - Sharifi, M., (2019). “New discoveries Architecture from the Late Sassanid and Early Islamic period in the Seimare River Basin (Central Zagros)”. Journal of Iranian Islamic City Studies 9 (36): 59-68. (in Persian).

52. - Sharifi, M., (2020). “The First Season of Archaeological Excavation at Cham Routeh Tepe, Seymare, Central Zagros”. in: Otto A., Herles M., Kaniuth K., Korn L. & Heidenreich A. (eds.), Proceedings of the 11th International Congress on the Archaeology of the Ancient Near East, Volume 2: Field Reports. Islamic Archaeology, Wiesbaden: 409-422. https://doi.org/10.2307/j.ctv10tq3zv.38

53. - Sharifi, M., (2022). “Second Season of Excavation At Cham Routhe In Seimareh, Ilam, Province, IRAN”. Iranica Antiqua, LVII: 147-172. https://doi.org/10.2143/IA.57.0.0000000 (in Persian).

54. - Shayan, S., (2004). “Gemorphologic Evidences on Dating the Great Seimare (Kabir-Kuh) Landslide, Zagros, Southwest of IRAN”. Modarres Human Sciences, 8: 45-70. (in Persian).

55. - Siapour, M. & Ghobadi, M. H., (1999). “Seimare stone avalanche The Great Earthquake of iran”. Proceedings of the First Iranian Geological and Environmental Conference, Tehran: Tarbiate Moalem: 109-115. (in Persian).

56. - Stein, S. A., (1940). Old Routes of Western Iran. Narrative of an Archaeological Journey, London.

57. - Wiesehöfer, J., (2010). “The Late Sasanian Near East”. In: Chase Robinson, New Cambridge History of Islam, 1: 98–152. https://doi.org/10.1017/CHOL9780521838238.005

58. - Young, T. C. Jr., (1969). Excavations at Godin Tepe. First progress Report. Royal Ontario Museum. ROM. Occasional Papers no: 17 Art and Archaeology.

59. - Zakeri, M., (1995). Sasanid Soldiers in early Muslim society. Wiesbaden, Germany.

ارسال پیام به نویسنده مسئول

بازنشر اطلاعات
	این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.