Mendeley  

Zotero  

Title: Mosque of Malek Zuzan on the Mongol Invasion Route: Examining an Early Example of Cultural Heritage Protection in Armed Conflict. athar https://doi.org/10.61882/Athar.2257.2051
URL: http://journal.richt.ir/article-1-2051-fa.html

مسجد ملک زوزن در خراسان از ابنیۀ معظم دورۀ خوارزمشاهیان به‌شمار می‌آید که ساخت آن در اوایل قرن هفتم هجری‌قمری آغاز شده است. مطالعات و کاوش‌هایی که در دهه‌های ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰ه‍.ش. در این مسجد انجام شد، پرده از بسیاری از مسائل مبهم در رابطه با این بنا برداشت؛ مسائلی هم‌چون احداث مسجد بر روی بقایای یک مسجد پیشین سلجوقی، نیمه‌کاره ماندن عملیات ساختمانی به‌دلیل آغاز حملات مغول در سال ۶۱۶ ه‍.ق. و در نهایت، یافت‌شدن محراب گچ‌بری قدیمی متعلق به دورۀ سلجوقی که به‌صورت بسیار استادانه در میان لایه‌های خشت و ماسه‌بادی محافظت شده بود. اقدامی که مشخص نیست با هدف حفاظت از محراب در طول عملیات ساختمانی صورت‌گرفته یا به‌سبب بیم از هجوم مغولان بوده است. این پژوهش قصد دارد برای نخستین‌بار، ضمن بررسی مسیر حملات مغولان در خراسان، میزان در خطر بودن مسجد ملک زوزن را در این سال‌ها ارزیابی کند و هم‌چنین، با برشمردن برخی از مفاد کنوانسیون‌ها و معاهدات جهانی در زمینۀ حفاظت از اموال فرهنگی در طول جنگ و نبردهای مسلحانه، اقدامات انجام‌شده درخصوص محافظت از محراب سلجوقی را در آستانۀ حملات مغولان با مفاد این معاهدات مقایسه نماید. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مسجد ملک زوزن از میان چهار حملۀ اصلی مغولان به خراسان، در مسیر سه حملۀ عمده قرار داشته و از این منظر، خطر بالایی شهر را تهدید می‌کرده است. هم‌چنین، بررسی مفاد مرتبط با حفاظت صورت‌گرفته در مورد محراب، بیانگر هم‌خوانی این اقدام با برخی از مهم‌ترین مفاد کنوانسیون‌های بین‌المللی است.