Mendeley  

Zotero  

The Footprint of World War I on the Old Bridge (Qarasoo Bridge) of Kermanshah. athar https://doi.org/10.61882/Athar.3401.2036
URL: http://journal.richt.ir/article-1-2036-fa.html

کرمانشاه در طول جنگ جهانی اول (1914-1918م.) به‌دلیل موقعیت استراتژیک صحنۀ درگیری‌های متناوب بین نیروهای عثمانی، روسیه و بریتانیا بود؛ این شهر چندین‌بار اشغال، تخلیه و بمباران شد که خسارت جانی و فرهنگی سنگینی برجای گذاشت. پل کهنه (پل قره‌سو) یکی از پل‌های تاریخی کرمانشاه است که در جنوب‌شرقی این شهر قرار دارد. پایه‌های سنگی آن متعلق به دورۀ ساسانی بوده و شواهدی از مرمت‌های دورۀ سلجوقی نیز در پل مشاهده می‌شود. با این‌حال، بیشترین بخش‌های برجا‌مانده از پل مربوط به دورۀ صفوی است و به‌همین دلیل، ساخت آن‌را به «شیخ‌علی‌خان زنگنه» وزیر «شاه‌عباس صفوی» نسبت می‌دهند. در جنگ جهانی اول، هنگامی‌که قوای روس از شرق کرمانشاه پیش‌رَوی می‌کردند، نیروهای ملی ایران همراه با نیروهای عثمانی برای کُند کردن حرکت آن‌ها دو چشمه از پل را با دینامیت منفجر کردند. اسناد کتابخانۀ ملی که برای نخستین‌بار در این پژوهش بررسی شده‌اند، به‌روشنی تخریب این دو دهانه و گزارش تعمیرات اضطراری پل را نشان می‌دهند. این اسناد که بین سال‌های ۱۲۹۶ تا ۱۳۳۶ه‍.ش. تنظیم شده‌اند، شامل مکاتبات اداری، برآوردهای مالی و گزارش‌های کارشناسی برای مرمت پل پس از جنگ هستند و اهمیت پل را در عبور کاروان‌ها و دریافت عایدات نواقل بازگو می‌کنند. داده‌های کتابخانه‌ای نیز وقوع انفجار و انهدام پل را تأیید کرده و نشان می‌دهند که درگیری‌ها در نزدیکی کوره‌های آجرپزی ساحل رودخانه رخ داده و توپخانۀ روس‌ها این محدوده را هدف قرار داده ‌است. مرمت‌های متعدد پل بین سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۸۳ه‍.ش. نیز مؤید آن است که آسیب‌های ناشی از انفجار، موجب فرسودگی پی‌درپی تاق‌ها شده و به بازسازی کامل چشمه‌های تخریب‌شده انجامیده است. انتشار این اسناد مغفول‌مانده، گذشتۀ تاریخی پل را روشن‌تر کرده و می‌تواند در بازنگری حریم حفاظتی پل کهنه و ثبت بخش‌هایی از پیرامون آن مانند کوره‌های آجرپزی، نقش مؤثری داشته باشد.